Ký quỹ visa Mỹ là gì và vì sao lại gây tranh cãi?
Ký quỹ visa Mỹ là cơ chế yêu cầu một số người xin thị thực ngắn hạn phải nộp trước một khoản tiền bảo lãnh khi phỏng vấn, khoản này được giữ tạm thời để bảo đảm người nhập cảnh chấp hành đúng thời hạn lưu trú và điều kiện xuất cảnh, nếu tuân thủ đầy đủ quy định thì sẽ được hoàn lại sau đó nhưng nếu vi phạm có thể bị mất khoản ký quỹ này. Về bản chất, đây là công cụ quản lý rủi ro nhập cảnh Mỹ, đặt gánh nặng tài chính lên người xin visa thay vì chỉ kiểm soát bằng hồ sơ và hệ thống xuất nhập cảnh. Ngày 3/8, chương trình chính thức được áp dụng lâu dài cho visa B1/B2 – loại thị thực dành cho công tác, du lịch. Điều này cho thấy Mỹ đang chuyển từ mô hình xét duyệt dựa trên tin tưởng sang mô hình yêu cầu cam kết tài chính mạnh hơn. Câu hỏi lớn là: lợi ích an ninh có xứng đáng với chi phí và rào cản mà người xin visa phải đối mặt?
Từ thí điểm đến chính sách lâu dài: Mỹ muốn kiểm soát điều gì?
Quy định ký quỹ visa Mỹ không xuất hiện bất ngờ; nó là kết quả của một chương trình thí điểm bắt đầu từ năm 2025 với mục tiêu giảm tình trạng ở quá hạn thị thực. Bộ Ngoại giao Mỹ đánh giá cơ chế đặt cọc là “công cụ hiệu quả trong việc buộc người được cấp thị thực tuân thủ các điều kiện nhập cảnh, đặc biệt là không lưu trú quá thời hạn cho phép”. Sau một năm thử nghiệm, cơ quan này khẳng định chương trình đã góp phần bảo đảm người được cấp visa tuân thủ điều kiện liên quan, từ đó quyết định chuyển sang áp dụng lâu dài từ ngày 3/8. Về chính trị, chính sách nằm trong xu hướng siết chặt nhập cư của chính quyền Donald Trump, cùng với việc tăng kiểm tra hồ sơ trực tuyến, yêu cầu thêm thông tin mạng xã hội và áp dụng các khoản phí, điều kiện mới cho người xin thị thực. Nói cách khác, ký quỹ không phải biện pháp đơn lẻ mà là một mắt xích trong chiến lược rộng hơn: đặt an ninh và kiểm soát lên trên sự dễ tiếp cận của hệ thống thị thực.
Danh sách 50 quốc gia bị ảnh hưởng và việc Việt Nam đứng ngoài cuộc
Chính sách thị thực mới nhắm trực tiếp vào công dân của 50 quốc gia bị ảnh hưởng, chủ yếu ở châu Phi, cùng một số nước thuộc Trung Mỹ, Nam Mỹ và châu Á. Theo danh sách cập nhật, khoảng 30 nước châu Phi nằm trong diện phải ký quỹ, bên cạnh các quốc gia như Bangladesh, Nepal, Campuchia, Mông Cổ hay Venezuela. Việc một khu vực cụ thể bị tập trung giám sát dễ khiến chính sách bị nhìn nhận là mang màu sắc phân biệt đối xử, dù Mỹ giải thích rằng tiêu chí chủ yếu dựa trên tỷ lệ ở quá hạn thị thực. Điểm đáng chú ý với người Việt là Việt Nam không nằm trong danh sách 50 quốc gia áp dụng quy định đặt cọc khi xin visa vào Mỹ. Về mặt thực tế, điều này nghĩa là người Việt xin visa B1/B2 chưa phải đối mặt với yêu cầu ký quỹ visa Mỹ, dù vẫn chịu tác động từ các biện pháp siết khác như tăng cường kiểm tra thông tin cá nhân. Tuy nhiên, chính việc Mỹ mở rộng chương trình sang chính sách lâu dài cho thấy danh sách có thể được điều chỉnh theo thời gian – không thể xem việc “đứng ngoài” hiện tại là đảm bảo vĩnh viễn.
Tác động thực tế: ai chịu thiệt từ chương trình ký quỹ?
Nếu nhìn từ số liệu, chương trình ký quỹ visa Mỹ đã tạo ra hiệu ứng rất mạnh. Theo thống kê, năm 2024 có gần 46.000 du khách đến từ 50 quốc gia này lưu trú quá thời hạn cho phép, nhưng trong 10 tháng đầu thí điểm, số trường hợp lưu trú quá hạn giảm còn dưới 50 người. Đó là kết quả mà bất kỳ nhà hoạch định chính sách nhập cảnh nào cũng khó bỏ qua. Tuy vậy, mặt trái của mô hình ký quỹ rõ ràng không nhỏ. Những người chỉ trích cho rằng chính sách tạo ra gánh nặng lớn và không cần thiết đối với người dân tại các nước nghèo, khiến họ gặp thêm khó khăn khi muốn sang Mỹ thăm thân, học tập hoặc tìm kiếm cơ hội kinh doanh. Gần một nửa số người nộp đơn đã không đóng tiền đặt cọc, trong khi lượng visa cấp cho công dân các nước trong danh sách giảm 83%. Con số này cho thấy ký quỹ không chỉ lọc bớt người có ý định ở quá hạn, mà còn đẩy ra ngoài nhiều người có nhu cầu đi lại hợp pháp nhưng không đủ khả năng đáp ứng rào cản tài chính.
Người xin visa nên chuẩn bị gì và Mỹ sẽ đi xa đến đâu?
Từ góc độ người xin thị thực, bài toán không còn nằm ở việc khai hồ sơ đẹp mà là chứng minh mình thuộc nhóm rủi ro thấp trong mắt viên chức lãnh sự. Với công dân 50 quốc gia bị ảnh hưởng, yêu cầu ký quỹ có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào trong quá trình phỏng vấn visa công tác hoặc du lịch, và chỉ được hoàn lại nếu tuân thủ đầy đủ các điều kiện trong thời gian ở Mỹ hoặc bị từ chối visa. Điều này buộc người nộp đơn phải cân nhắc kỹ giữa cơ hội và chi phí, đồng thời chuẩn bị hồ sơ tài chính thuyết phục hơn. Về phía Mỹ, việc quyết định áp dụng lâu dài cho thấy mô hình ký quỹ sẽ là một phần bền vững trong công cụ kiểm soát nhập cảnh, ít nhất trong trung hạn. Câu hỏi đặt ra là liệu Washington có tiếp tục mở rộng danh sách quốc gia, nâng điều kiện ký quỹ hoặc tích hợp thêm tiêu chí rủi ro mới. Nếu xu hướng siết nhập cư được duy trì, chính sách thị thực mới này có thể trở thành “chuẩn mực” chứ không chỉ là ngoại lệ. Kết lại, người xin visa cần chủ động theo dõi thay đổi và chuẩn bị tâm thế rằng nhập cảnh Mỹ đang bước vào một thời kỳ mà an ninh được ưu tiên cao hơn tính dễ tiếp cận.
