Chủ trương mở đường, địa phương triển khai theo điều kiện thực tế
Trường học xã hội chủ nghĩa là mô hình giáo dục lấy người học làm trung tâm, kết nối việc học kiến thức với bồi dưỡng phẩm chất, thể chất, thẩm mỹ và kỹ năng để mỗi học sinh phát triển hài hòa. Phó Thủ tướng giao Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các cơ quan, địa phương khẩn trương nghiên cứu, xây dựng mô hình tại những nơi đủ điều kiện và báo cáo Thủ tướng trước ngày 15/11. Đây là định hướng nghiên cứu, không đồng nghĩa mọi địa phương phải áp dụng đồng loạt; việc chọn nơi triển khai cần gắn với khả năng tổ chức và điều kiện bảo đảm. Quảng Ninh đang nghiên cứu đề án thí điểm giai đoạn 2026-2030 tại hai trường phổ thông liên cấp. Cùng thời điểm, thực tiễn ở Hải Phòng cho thấy mô hình đã được đưa vào triển khai tại một trường mầm non, mở rộng câu chuyện từ chủ trương cấp trung ương sang cách làm cụ thể ở địa phương.
Hải Phòng đưa mô hình đến trường mầm non
Ngày 26/10, Trường Mầm non Liên Hồng, phường Thạch Khôi, ra mắt mô hình trường học xã hội chủ nghĩa giai đoạn 2026-2030. Đây là một trong chín trường được chọn tại Hải Phòng và là trường mầm non duy nhất được chọn ở khu vực phía tây thành phố. Việc khởi động tại bậc học mầm non nhấn mạnh rằng mô hình không thể chỉ nằm trong khẩu hiệu hay chương trình trên giấy: với trẻ nhỏ, chất lượng bắt đầu từ chăm sóc chu đáo, được tôn trọng, yêu thương và có không gian an toàn để vui chơi, khám phá. Nhà trường đã bổ sung cơ sở vật chất, tăng cây xanh, sắp xếp khu học tập và vui chơi phù hợp lứa tuổi. Trong giai đoạn 2026-2030, trường dự kiến tiếp tục cải thiện môi trường an toàn, thân thiện, nhân văn; nâng chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục; thúc đẩy chuyển đổi số và phối hợp chặt hơn với gia đình, cộng đồng. Giá trị của lựa chọn này sẽ được quyết định bởi trải nghiệm hằng ngày của trẻ, không phải tên gọi của mô hình.
Giáo dục toàn diện phải hiện diện trong lịch học và đời sống
Lý do cần mô hình mới nằm ở giới hạn của cách nhìn giáo dục chủ yếu qua kiến thức và điểm số. Quảng Ninh đặt vấn đề trong bối cảnh khoa học, công nghệ và hội nhập đòi hỏi học sinh phát triển đồng thời phẩm chất, năng lực, thể chất, thẩm mỹ và kỹ năng sống. Định hướng đề xuất lấy văn hóa và hệ giá trị làm nền tảng, đội ngũ nhà giáo làm nhân tố quyết định, còn khoa học-công nghệ, chuyển đổi số và quản trị hiện đại hỗ trợ tổ chức giáo dục. Năm giá trị cốt lõi được nêu là yêu nước, nhân văn, trí tuệ, sáng tạo và trách nhiệm. Nhưng giáo dục toàn diện chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành cơ hội thật: nghệ thuật, thể thao, kỹ năng sống, lao động, trải nghiệm và hướng nghiệp cần được tổ chức có hệ thống, thay vì để buổi học thứ hai chủ yếu dành cho phụ đạo, bồi dưỡng hoặc ôn thi. Mỗi học sinh, với năng lực và hoàn cảnh khác nhau, cần có điều kiện khám phá sở trường, rèn kỹ năng và định hướng tương lai.
Đo kết quả bằng tiến bộ, không chỉ bằng thành tích
Điểm cần theo dõi khi mô hình được triển khai không chỉ là số trường tham gia hay hoạt động được tổ chức, mà là liệu các hoạt động có tạo chuyển biến bền vững cho người học hay không. Đề án ở Quảng Ninh định hướng kết nối nội dung giáo dục thành chương trình liên thông, có yêu cầu cần đạt theo từng giai đoạn; chất lượng cần được nhìn qua nhân cách, sức khỏe, kỹ năng, sáng tạo, trách nhiệm và mức độ hài lòng của học sinh, phụ huynh, giáo viên. Cùng với kết quả, cần quan sát điều kiện thực hiện: đội ngũ có đủ chuyên môn, không gian và thiết bị có đáp ứng, hoạt động có phù hợp từng lứa tuổi, và sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình có thực chất hay không. Đây cũng là phép thử đối với cơ quan quản lý: mô hình phải được điều chỉnh theo điều kiện địa phương, tránh biến thành bộ tiêu chí hình thức hoặc tạo thêm áp lực thành tích. Chủ trương chỉ thuyết phục khi học sinh được chăm sóc tốt hơn, có thêm cơ hội phát triển và cảm nhận được sự tiến bộ của chính mình.
Kết luận, mô hình trường học xã hội chủ nghĩa đang được định hướng nghiên cứu ở những địa bàn đủ điều kiện, trong khi một số địa phương đã bắt đầu triển khai theo cách riêng, từ trường phổ thông liên cấp ở Quảng Ninh đến trường mầm non tại Hải Phòng. Hướng đi đáng ủng hộ là đặt giáo dục toàn diện vào trung tâm, nhưng mức độ thành công phải được chứng minh bằng môi trường an toàn, đội ngũ được hỗ trợ, hoạt động giáo dục có chất lượng và tiến bộ cụ thể của trẻ. Bộ Giáo dục Đào tạo cùng địa phương cần theo dõi, đánh giá và công khai kết quả thực chất để mô hình có thể được hoàn thiện trước khi xem xét mở rộng.
