Thực trạng thiếu sách giáo khoa Huế: một gói thầu trục trặc, hàng chục nghìn học sinh chịu thiệt
Tình trạng thiếu sách giáo khoa Huế là việc hơn 21% học sinh trên địa bàn thành phố đã bước vào năm học mới mà vẫn chưa có đủ sách giáo khoa bản in, xuất phát từ gói thầu sách giáo dục mua sắm tập trung bị trục trặc, khiến chính sách cấp phát sách giáo khoa miễn phí theo hình thức mượn - trả hằng năm không thể triển khai đúng tiến độ. Vấn đề không nằm ở chỗ phụ huynh thờ ơ, mà ở một quy trình mua sắm nhà nước chưa kịp thích ứng với nhu cầu thay đổi liên tục. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Huế, nhu cầu mượn sách ban đầu là 133.734 bộ, tương ứng khoảng 28,2 tỷ đồng, nhưng gói thầu mở ngày 29/8 lại không có nhà thầu nào tham gia. Đây không chỉ là một trục trặc kỹ thuật, mà là dấu hiệu cho thấy việc bảo đảm sách giáo khoa miễn phí cần được nhìn lại như một nhiệm vụ khẩn cấp, chứ không phải một thủ tục hành chính thông thường.
Vì sao gói thầu sách giáo dục bị "đứt gãy" và ngân sách phải điều chỉnh mạnh
Sau chủ trương cấp phát sách giáo khoa miễn phí cho toàn bộ học sinh từ lớp 1 đến lớp 12, thành phố Huế giao Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức đấu thầu mua sắm, các trường thống kê nhu cầu mượn sách của học sinh để triển khai theo quy định. Ban đầu, tổng nhu cầu lên tới 133.734 bộ với kinh phí khoảng 28,2 tỷ đồng, cho thấy kỳ vọng rất lớn vào chính sách sách giáo khoa miễn phí. Nhưng khi năm học đến gần, nhiều gia đình chủ động mua sách cho con, khiến số học sinh cần mượn giảm mạnh xuống 52.824 bộ, tức giảm 80.910 bộ so với ban đầu. Gói thầu vì thế phải điều chỉnh xuống khoảng 12,3 tỷ đồng, và chính sự thay đổi quy mô "đột ngột" này đã góp phần khiến lần mở thầu đầu tiên không có nhà thầu tham gia. Việc vừa phải tránh lãng phí ngân sách, vừa đáp ứng nhu cầu thực đã biến gói thầu sách giáo dục thành một bài toán khó, nhưng đáng lẽ không được phép giải dở dang ngay trước thềm năm học mới.
Học sinh thiếu sách, khối 12 chịu thiệt nhiều nhất: tác động không thể xem nhẹ
Đến thời điểm họp báo gần đây, hơn 21% học sinh trên địa bàn thành phố Huế vẫn chưa có sách giáo khoa bản in để học. Con số này đồng nghĩa với hàng chục nghìn em buộc phải bước vào năm học trong tâm trạng chờ đợi, học tạm bằng tài liệu thay thế. Đáng lo hơn, tình trạng học sinh thiếu sách tăng dần theo cấp, từ lớp 1 đến lớp 12, trong đó khối 12 thiếu nhiều nhất. Đây là nhóm học sinh đang chuẩn bị cho kỳ thi cuối cấp quan trọng, cần sách giáo khoa để ôn tập hệ thống, giải bài tập, làm quen cấu trúc chương trình. Khi sách chưa đủ, giáo viên buộc phải xoay xở với thư viện, sách chia sẻ và học liệu số miễn phí của Bộ Giáo dục và các nhà xuất bản. Tuy các trường nỗ lực "không cắt xén chương trình" và yêu cầu phụ huynh không hoang mang, thực tế nhiều gia đình vẫn đổ xô đi mua, thậm chí tự in file sách cho con sử dụng, cho thấy tâm lý bất an là có thật.
Giải pháp khẩn cấp của ngành giáo dục Huế: đủ để "chữa cháy" hay mới là bước khởi đầu?
Trước áp lực học sinh thiếu sách, ngành giáo dục Huế buộc phải kích hoạt các giải pháp khẩn cấp. Sở Giáo dục và Đào tạo đã họp với hiệu trưởng các trường, yêu cầu vẫn tổ chức dạy bình thường, bảo đảm đủ mục tiêu chương trình, không chờ đến khi đủ sách mới bắt đầu. Các trường phải chủ động chuẩn bị học liệu thay thế: sách thư viện, sách dùng chung trong lớp, cùng hệ thống sách giáo khoa điện tử cấp miễn phí để học sinh không bị gián đoạn. Song song, Sở đã điều chỉnh gói thầu, xây dựng lại kế hoạch và dự kiến mở thầu sách giáo khoa vào ngày 19/9. Những động thái này cho thấy cơ quan quản lý đang gấp rút tổ chức lại đấu thầu để đáp ứng nhu cầu còn thiếu. Tuy nhiên, khi hơn 1/5 số học sinh vẫn chưa có sách bản in, việc chỉ dùng biện pháp tình thế là chưa đủ; quá trình đấu thầu và thống kê nhu cầu cần được thiết kế lại để không lặp lại cảnh "cháy" sách ngay đầu năm học.
Không thể coi thiếu sách giáo khoa là chuyện nhất thời
Câu chuyện thiếu sách giáo khoa Huế không phải một sự cố nhỏ có thể quên đi sau vài tuần. Nó phơi bày lỗ hổng giữa chủ trương nhân văn – cấp sách giáo khoa miễn phí theo hình thức mượn – trả – và năng lực thực thi trong thực tế. Khi gói thầu sách giáo dục không thể mở đúng hạn chỉ vì không có nhà thầu tham gia, người chịu thiệt không phải là hồ sơ, mà là học sinh – đặc biệt là khối 12 đang chạy nước rút cho kỳ thi quan trọng. Vì thế, giải pháp không thể dừng ở việc mở lại đấu thầu, mà phải đi kèm cơ chế thống kê nhu cầu linh hoạt, phương án dự phòng nhà thầu, và chỉ đạo rõ ràng để phụ huynh không phải tự xoay xở in sách cho con. Nếu không coi việc bảo đảm sách giáo khoa là ưu tiên hàng đầu trong quản lý giáo dục, những con số 21% hôm nay có thể sẽ lặp lại, với những thế hệ học sinh khác phải học trong điều kiện chắp vá.
