Từ chính sách nhân văn đến thực tế thiếu sách giáo khoa Huế
Tình trạng thiếu sách giáo khoa Huế là việc một bộ phận học sinh trên địa bàn thành phố bước vào năm học mới nhưng chưa được cấp đủ sách giáo khoa in, dù địa phương triển khai chủ trương cho học sinh mượn và sử dụng sách giáo khoa miễn phí từ nguồn ngân sách nhà nước, dẫn tới xáo trộn kế hoạch dạy học và gây áp lực cho phụ huynh, nhà trường lẫn cơ quan quản lý giáo dục. Khoảng 21% học sinh toàn thành phố chưa có sách giáo khoa in khi năm học mới đã bắt đầu. Điều đáng lo là tình trạng thiếu sách học sinh diễn ra ở nhiều cấp, trong đó lớp 12 thiếu nhiều nhất. Ở góc độ chính sách, đây là một chủ trương đúng, nhưng việc triển khai vội vàng, khi nguồn sách chưa chuẩn bị kịp và quy trình mua sắm công gặp trục trặc, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa ý chí và năng lực thực thi.
Đấu thầu cung ứng sách: con số thay đổi và nhà thầu… vắng mặt
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thiếu sách giáo khoa Huế nằm ở khâu đấu thầu cung ứng sách. Sau khi thành phố quyết định miễn phí sách giáo khoa cho học sinh phổ thông, Sở GD&ĐT phối hợp Sở Tài chính rà soát nhu cầu để chuẩn bị đấu thầu. Ban đầu, các cơ sở giáo dục đăng ký khoảng 133.734 bộ sách, với tổng kinh phí dự kiến tương đương khoảng 28,2 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến ngày 25/8, số học sinh đăng ký mượn giảm xuống còn 52.824 bộ, khiến giá trị gói thầu điều chỉnh còn khoảng 12,3 tỷ đồng, hồ sơ mời thầu ghi rõ 12.353.007.600 đồng. Sự biến động lớn về số lượng đã khiến lần mời thầu thứ nhất không có nhà thầu tham dự, buộc Sở phải tổ chức đấu thầu rộng rãi lần 2 cho gói “Mua sắm sách giáo khoa thực hiện chủ trương miễn phí sách giáo khoa đối với học sinh phổ thông”. Đây là lời nhắc rằng dữ liệu dự báo không ổn định có thể làm nản lòng doanh nghiệp và trì hoãn cả hệ thống.
Chính sách sách giáo khoa miễn phí và điểm nghẽn pháp lý – thời gian
Nhìn sâu hơn, câu chuyện thiếu sách học sinh ở Huế không chỉ là vấn đề kỹ thuật đấu thầu cung ứng sách, mà còn là bài học về kỷ luật kế hoạch. Quy định tại Khoản 3, Điều 33, Nghị định 271/2026/NĐ-CP yêu cầu UBND tỉnh, thành phố phê duyệt kế hoạch dự báo nhu cầu sách giáo khoa hằng năm trước ngày 30/10, để bảo đảm sách được nhập kho thư viện chậm nhất 15/6. Theo nhà xuất bản, nếu muốn cung cấp sách giáo khoa miễn phí cho năm học 2026-2027, kế hoạch dự báo phải hoàn tất từ 30/10/2025, việc nhập kho chậm nhất 15/6/2026. Việc các địa phương, trong đó có Huế, quyết định miễn phí sách giáo khoa ngay trong năm học này là không phù hợp với mốc thời gian của Nghị định. Nói cách khác, chính sách nhân văn đã được ban hành trong khung pháp lý chưa được chuẩn bị đúng hạn, dẫn đến chuỗi trễ kéo dài từ khâu lập dự toán đến khâu giao sách cho học sinh.
Tác động đến dạy học, ôn tập và cách ngành giáo dục “vá” khoảng trống
Đặt trong bối cảnh học sinh đã vào năm học mới gần một tuần, việc hơn 1/5 số em chưa có sách giáo khoa in không thể xem là chuyện nhỏ. Lớp 12 thiếu nhiều nhất, đúng vào giai đoạn các em cần kế hoạch ôn tập bài bản cho kỳ thi cuối cấp. Ngành giáo dục yêu cầu trường tổ chức dạy học bình thường và hướng dẫn học sinh, phụ huynh khai thác nguồn học liệu số được cung cấp miễn phí. Một số trường chủ động dùng sách tồn từ những năm trước, cho học sinh chia sẻ tài liệu trên lớp, kết hợp bản điện tử và bài tập trực tuyến để hạn chế gián đoạn. Đây là những giải pháp linh hoạt và đáng ghi nhận, nhưng vẫn chỉ là biện pháp tạm thời. Về lâu dài, việc dạy – học dựa trên sự “chắp vá” giữa sách cũ, sách mượn và file PDF không thể thay thế tính ổn định mà bộ sách giáo khoa in đồng bộ mang lại cho chương trình và kế hoạch ôn tập.
Huế cần làm gì để chính sách tốt không biến thành gánh nặng?
Việc Huế tiếp tục tổ chức đấu thầu lần 2, dự kiến đóng thầu ngày 19/9, đồng thời liên hệ Bộ GD&ĐT và nhà xuất bản để bảo đảm nguồn sách sau khi chọn nhà thầu cho thấy quyết tâm giải quyết tình trạng thiếu sách giáo khoa Huế. Tuy nhiên, để sách giáo khoa miễn phí trở thành lợi ích bền vững cho học sinh, không lặp lại cảnh “vào năm học rồi mới chạy sách”, địa phương cần ba thay đổi. Thứ nhất, tuân thủ nghiêm mốc thời gian dự báo nhu cầu theo Nghị định, coi đây là việc bắt buộc chứ không phải thủ tục hình thức. Thứ hai, xây dựng hệ thống dữ liệu nhu cầu sách ổn định, hạn chế đăng ký ồ ạt rồi rút lại, khiến gói thầu thiếu hấp dẫn. Thứ ba, coi kinh nghiệm năm nay là cơ hội hoàn thiện quy trình mua sắm công trong giáo dục, để mỗi quyết định nhân văn đều được nâng đỡ bởi năng lực quản trị chuyên nghiệp, tránh để học sinh và giáo viên gánh hậu quả của những tính toán thiếu chuẩn bị.
