50 năm ngoại giao: từ dấu mốc chính thức đến sức sống tại cơ sở
Kỷ niệm 50 năm ngoại giao Việt Nam Thái Lan là chuỗi hoạt động ngoại giao, học thuật và giao lưu nhân dân diễn ra tại nhiều địa phương và trường đại học, qua đó phản ánh sự phát triển từ quan hệ song phương cơ bản đến hợp tác chiến lược toàn diện dựa trên kết nối cộng đồng, kinh tế và tri thức. Hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 6/8/1976 và sau đó nâng cấp lên quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 5/2025. Việc kỷ niệm 50 năm ngoại giao không chỉ là dịp ôn lại chặng đường đã qua mà còn là bài kiểm tra thực tế: quan hệ ấy có đi vào đời sống hay chỉ dừng ở văn kiện. Điểm đáng chú ý là các hoạt động được tổ chức đồng thời ở Phú Thọ, Khon Kaen, Bangkok và các tỉnh Đông Bắc Thái Lan, cho thấy chiều sâu của kỷ niệm quan hệ song phương ở cả cấp nhà nước lẫn cộng đồng.
Phú Thọ và vùng Đông Bắc Thái Lan: nơi ngoại giao trở thành câu chuyện đời sống
Nếu muốn hiểu quan hệ Việt Nam Thái Lan đang vận hành thế nào, hãy nhìn vào những gì diễn ra tại Phú Thọ và vùng Đông Bắc Thái Lan. Tại Phú Thọ, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh đã tổ chức gặp mặt kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam Thái Lan, với sự tham dự của lãnh đạo địa phương và các hội viên Hội Hữu nghị Việt Nam Thái Lan. Đây không phải “lễ kỷ niệm cho có”, bởi tỉnh này đang chủ động tham gia khuôn khổ hợp tác mới giai đoạn 2026-2031, tập trung vào kết nối chuỗi cung ứng, doanh nghiệp, địa phương, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Một câu nói dễ trích dẫn ở đây là: "Quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Thái Lan ngày càng được củng cố và mở rộng". Đặc biệt, chương trình giao lưu văn nghệ mang đậm sắc màu văn hóa hai nước khẳng định rằng quan hệ song phương chỉ bền khi người dân cảm thấy mình là chủ thể của mối quan hệ đó.
Bên kia biên giới, tại Khon Kaen và các tỉnh Đông Bắc Thái Lan, Tổng Lãnh sự quán Việt Nam đã tổ chức chương trình kỷ niệm kết hợp 81 năm Quốc khánh Việt Nam với 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam Thái Lan. Sự kiện thu hút khoảng 1.000 kiều bào cùng lãnh đạo các tỉnh Đông Bắc, đại diện Hội Hữu nghị Thái Lan Việt Nam, Hội Người Việt Nam toàn Thái Lan và Hiệp hội Doanh nhân Thái Việt Nam. Điều này cho thấy bức tranh quan hệ Việt Nam Thái Lan không chỉ có các cuộc gặp thượng đỉnh mà còn có sức sống mạnh mẽ trong cộng đồng người Việt ở nước bạn. Lễ hội âm nhạc Việt Nam Thái Lan và cuộc thi Người đẹp áo dài lần thứ nhất biến một buổi lễ kỷ niệm thành không gian kết nối thế hệ trẻ, nơi văn hóa và bản sắc được làm mới thay vì bị “trưng bày” một chiều.
Bangkok và Thammasat: học thuật trở thành trụ cột mới của hợp tác chiến lược
Nếu các buổi lễ tại địa phương cho thấy chiều rộng của quan hệ song phương, thì hội thảo khoa học quốc tế tại Đại học Thammasat ở Bangkok thể hiện chiều sâu trí tuệ của quan hệ Việt Nam Thái Lan. Hội thảo có sự tham gia của Đại học Quốc gia Hà Nội thông qua Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cùng các cơ quan ngoại giao hai nước. Tại đây, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh rằng quan hệ ngoại giao không dừng ở hiệp định chính thức mà được duy trì thông qua tương tác hàng ngày của người dân, cộng đồng, nhà nghiên cứu và sinh viên. Nội dung hội thảo tập trung vào lịch sử, xã hội, văn hóa và hợp tác, được cụ thể hóa bằng 4 phiên chuyên đề quy tụ các nhà nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Đông Á, Khoa Xã hội Nhân văn Đại học Thammasat và các khoa của Trường ĐH KHXH&NV.
Điểm nhấn mang tính biểu tượng là lễ ra mắt cuốn sách “Five Decades of Thailand-Vietnam Diplomatic Relations: History, Society, Culture, and Cooperation, 1976-2026”, kết tinh quá trình hai năm hợp tác biên soạn của các học giả hai nước. Trong bối cảnh quan hệ được nâng cấp lên hợp tác chiến lược toàn diện, việc có một công trình học thuật chung giúp định hình cách hai xã hội hiểu về nhau, tránh để quan hệ chỉ gói trong ngôn ngữ ngoại giao trừu tượng. Buổi sáng hội thảo mở đầu bằng tiết mục nghệ thuật do sinh viên hai trường phối hợp thực hiện, cho thấy học thuật và văn hóa không tách rời mà bổ trợ lẫn nhau trong việc nuôi dưỡng quan hệ song phương. Đây là minh chứng rằng hội thảo khoa học quốc tế không chỉ là diễn đàn học giả mà còn là sân chơi của thế hệ trẻ, nơi hình thành những mạng lưới cá nhân sẽ nâng đỡ quan hệ hai nước trong những thập kỷ tới.
Hợp tác chiến lược toàn diện: hình mẫu trong ASEAN bắt đầu từ con người
Một thông điệp xuyên suốt các hoạt động kỷ niệm 50 năm ngoại giao là tham vọng đưa quan hệ Việt Nam Thái Lan trở thành hình mẫu hợp tác trong ASEAN. Theo phát biểu tại Khon Kaen, quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam Thái Lan đang phát triển theo hướng ngày càng sâu sắc, thực chất, vì lợi ích của nhân dân hai nước và được kỳ vọng trở thành hình mẫu về hợp tác phát triển trong ASEAN. Đáng chú ý, điều này không chỉ dựa trên sự tin cậy chính trị mà còn trên mạng lưới kết nghĩa địa phương như giữa Khon Kaen và Đà Nẵng, cùng các hoạt động kết nối doanh nghiệp, thương mại, du lịch, giáo dục và văn hóa. Khi lãnh đạo địa phương Thái Lan nhấn mạnh những nét tương đồng về văn hóa, truyền thống và đời sống xã hội, họ đang nói về nền tảng mềm của hợp tác chiến lược toàn diện: cảm giác “gần gũi” giữa hai dân tộc, thứ không thể tạo ra bằng văn bản ngoại giao đơn lẻ.
Song song với những phát biểu chính thức, chuỗi hoạt động văn hóa và cộng đồng cho thấy chiến lược hợp tác không thể thành công nếu thiếu sự tham gia của người dân. Lễ hội âm nhạc Việt Nam Thái Lan, cuộc thi Người đẹp áo dài và lời kêu gọi kiều bào gìn giữ tiếng Việt, văn hóa Việt Nam đều nhằm củng cố vai trò cộng đồng như một “cầu nối hữu hình” giữa hai nước. Hội Hữu nghị Việt Nam Thái Lan ở Phú Thọ được giao nhiệm vụ tiếp tục đẩy mạnh giao lưu, kết nối thông tin, giới thiệu tiềm năng địa phương, trong khi phía Thái Lan ghi nhận đóng góp của cộng đồng người Việt đối với phát triển kinh tế xã hội địa phương. Nói cách khác, hợp tác chiến lược toàn diện sẽ chỉ xứng với tên gọi khi mỗi lễ kỷ niệm, mỗi hội thảo, mỗi hoạt động văn hóa đều đặt con người, nhất là thế hệ trẻ, ở vị trí trung tâm.
Từ kỷ niệm đến tương lai: bài kiểm tra cho thế hệ trẻ hai nước
Điểm nổi bật nhất của dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ Việt Nam Thái Lan là sự tham gia rộng rãi của sinh viên và kiều bào. Tại Bangkok, các tiết mục nghệ thuật do sinh viên Thammasat và Trường ĐH KHXH&NV phối hợp biểu diễn đã biến hội thảo khoa học quốc tế thành một ngày hội của giới trẻ, nơi tri thức đi cùng cảm xúc. Ở Đông Bắc Thái Lan, khoảng 1.000 bà con kiều bào tham dự chương trình kỷ niệm, khẳng định rằng họ không đứng ngoài tiến trình quan hệ song phương mà là một phần quan trọng của nó. Khi đại diện cộng đồng người Việt kêu gọi gìn giữ tiếng Việt và văn hóa dân tộc, đó cũng là lời nhắc rằng bản sắc không chỉ để hoài niệm mà phải là nền tảng để hội nhập và hợp tác bền vững.
Kỷ niệm quan hệ song phương lần này, từ Phú Thọ đến Udon Thani, Khon Kaen và Bangkok, cho thấy một quỹ đạo rõ ràng: quan hệ Việt Nam Thái Lan đang đi từ ngoại giao cơ sở đến hợp tác chiến lược toàn diện dựa trên tri thức và kết nối thế hệ trẻ. Câu hỏi còn lại không phải là “hai nước có hợp tác hay không” mà là “giới trẻ hai bên có biến những cam kết đó thành các dự án, chương trình, nghiên cứu cụ thể hay không”. Nếu thế hệ mới tiếp tục tham gia các hội thảo, chương trình trao đổi sinh viên, dự án bảo tồn di sản số, hay các hoạt động giao lưu văn hóa được đề xuất tại Thammasat, thì 50 năm tới của quan hệ Việt Nam Thái Lan sẽ không chỉ lặp lại những gì đã có, mà còn mở ra những hình thức hợp tác mới phù hợp với thách thức của thời đại số.
