Bước ngoặt 9 thành phố trực thuộc Trung ương và ý nghĩa chiến lược
Thành phố trực thuộc Trung ương là đơn vị hành chính đô thị nằm trực tiếp dưới cấp quốc gia, thường là đô thị đặc biệt hoặc loại I, giữ vai trò trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa lớn và là hạt nhân tổ chức không gian phát triển, từ đó có tác động lan tỏa tới quy hoạch đô thị Việt Nam, phát triển hạ tầng đô thị và tăng trưởng kinh tế khu vực.
Từ ngày 20/9/2026, Việt Nam chính thức có 9 thành phố trực thuộc Trung ương: Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế, Đồng Nai, Quảng Ninh và Bắc Ninh. Đây không chỉ là thay đổi về bản đồ hành chính, mà là bước ngoặt trong cấu trúc không gian phát triển quốc gia. Việc Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh tại kỳ họp bất thường ngày 24/8/2026, có hiệu lực từ 20/9/2026, cho thấy xu hướng ưu tiên những cực đô thị có khả năng dẫn dắt vùng. Các đô thị trung ương mới buộc phải lấy phát triển hạ tầng đô thị làm trục xương sống, nếu không muốn đánh mất cơ hội thu hút nguồn lực và củng cố vị thế trong mạng lưới đô thị cấp quốc gia.
Sau Bắc Ninh và Quảng Ninh: Cuộc đua của Hưng Yên, Ninh Bình, Khánh Hòa
Sau khi Quảng Ninh và Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ tháng 9/2026, mạng lưới đô thị cấp quốc gia lập tức được mở rộng. Nhưng câu chuyện không dừng ở con số 9: Hưng Yên, Ninh Bình và Khánh Hòa đang cùng đặt mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030. Điều này báo hiệu một thập kỷ tái cấu trúc không gian phát triển mạnh mẽ, nơi các địa phương không thể chỉ trông vào mở rộng địa giới. "Điểm chung của ba địa phương là không chỉ mở rộng địa giới mà còn phải tái cấu trúc không gian phát triển, nâng cấp hệ thống đô thị, đầu tư hạ tầng và hình thành những động lực kinh tế đủ lớn". Đây là tiêu chuẩn mới cho các ứng viên đô thị trung ương: phải chứng minh năng lực tổ chức không gian, không chỉ gia tăng diện tích và dân số.
Hưng Yên được mở rộng dư địa phát triển sau hợp nhất với Thái Bình, với yêu cầu đẩy nhanh quy hoạch đô thị, hoàn thiện hạ tầng và hướng tới nâng tỷ lệ đơn vị hành chính đô thị lên trên 50% thông qua việc thành lập 36 xã lên phường. Ninh Bình sau hợp nhất Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình, sở hữu diện tích hơn 3.942km2, dân số trên 4,4 triệu người – một quy mô đủ để hình thành nhiều cực tăng trưởng nếu quy hoạch hạ tầng hợp lý. Khánh Hòa, với lợi thế biển và không gian ven biển, được định hướng thành trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế và trung tâm dữ liệu, đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP 11–12%/năm giai đoạn 2026–2030. Đây là cuộc đua mà hạ tầng và chất lượng quy hoạch quan trọng không kém tốc độ mở rộng.
Hạ tầng đô thị – điều kiện tiên quyết chứ không phải “phần trang trí”
Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không thể được xem như danh hiệu, mà là cam kết về chuẩn mực phát triển hạ tầng đô thị và tổ chức không gian sống. Các địa phương ứng viên buộc phải hoàn thiện đồng bộ hệ thống đô thị, hạ tầng và những tiêu chí liên quan, thay vì hài lòng với việc mở rộng địa giới. Cách tiếp cận này đặt ra một thông điệp rõ ràng trong quy hoạch đô thị Việt Nam: danh xưng trung ương phải đi cùng năng lực thực thi và mức độ hiện đại hóa hạ tầng. Khi "hạ tầng trở thành xương sống của những đô thị mới", mọi quyết định đầu tư, từ giao thông đến hạ tầng số, đều phải được nhìn như quyết định về tăng trưởng kinh tế khu vực, chứ không chỉ là các công trình kỹ thuật.
Ninh Bình được yêu cầu ưu tiên hạ tầng chiến lược, tăng cường kết nối giữa đô thị với trung tâm du lịch, khu kinh tế trọng điểm và hạ tầng số. Khánh Hòa đưa hạ tầng đô thị vào tổng thể phát triển du lịch – dịch vụ, công nghiệp, năng lượng và xây dựng, biến mỗi tuyến đường, cảng biển hay trung tâm dữ liệu thành thành phần của chiến lược tăng trưởng GRDP. Hưng Yên phải đồng bộ quy hoạch đô thị – nông thôn và hạ tầng để thúc đẩy đô thị hóa gắn với công nghiệp và kinh tế biển. Nếu các địa phương coi hạ tầng chỉ là “phần trang trí” cho hồ sơ nâng cấp đơn vị hành chính, họ sẽ sớm bị tụt lại trong một mạng lưới đô thị đang cạnh tranh gay gắt về chất lượng sống và sức hấp dẫn đầu tư.
Tương lai mạng lưới đô thị trung ương: Cạnh tranh vùng và bài toán thực thi
Khi 3 địa phương Hưng Yên, Ninh Bình và Khánh Hòa cùng hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, Việt Nam có thể hình thành thêm những cực phát triển mới ở phía Bắc và miền Trung nếu các lộ trình được hoàn tất theo quy định. Điều này tạo ra một trật tự cạnh tranh vùng mới: đồng bằng sông Hồng được tổ chức lại quanh chuỗi Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh – Bắc Ninh – Hưng Yên – Ninh Bình; trong khi miền Trung ven biển được nâng tầm với trục Đà Nẵng – Huế – Khánh Hòa. Tuy nhiên, cơ hội sẽ trở thành rủi ro nếu các đô thị chỉ chạy theo đích danh hiệu, mà không đảm bảo nguồn lực cho quy hoạch, đầu tư và tổ chức không gian phát triển kinh tế.
Kể từ 20/9/2026, 9 thành phố trực thuộc Trung ương hiện hữu đã là nền tảng cho mạng lưới đô thị quốc gia. Nhưng tiến trình mở rộng con số đó chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm cải thiện thực chất về phát triển hạ tầng đô thị, chất lượng quy hoạch đô thị Việt Nam và hiệu quả tăng trưởng kinh tế khu vực. Trong bối cảnh yêu cầu nguồn lực ngày càng lớn, các địa phương cần coi mỗi bước chuẩn bị hồ sơ trung ương là cơ hội “tự soi” lại mô hình phát triển. Nếu tận dụng được giai đoạn này để tái cấu trúc hạ tầng và không gian kinh tế, danh hiệu thành phố trực thuộc Trung ương sẽ là đòn bẩy, không phải gánh nặng.
