Từ sáu lên chín thành phố trực thuộc Trung ương: Thay đổi không chỉ là con số
Thành phố trực thuộc Trung ương là đơn vị hành chính – đô thị giữ vai trò trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của vùng hoặc cả nước, có hạ tầng phát triển, tỷ lệ đô thị hóa cao và hệ thống động lực tăng trưởng đủ lớn, được tổ chức trực tiếp dưới Chính phủ thay vì thuộc tỉnh, qua đó có không gian thể chế, nguồn lực và cơ chế điều phối đặc biệt để dẫn dắt phát triển vùng. Từ ngày 20/9/2026, Việt Nam có 9 thành phố trực thuộc Trung ương gồm Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế, Đồng Nai, Quảng Ninh và Bắc Ninh. Việc Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh tại kỳ họp không thường lệ ngày 24/8/2026 cho thấy chủ trương mở rộng mạng lưới đô thị cấp quốc gia đã đi vào giai đoạn tăng tốc rõ rệt.
Huế, Đồng Nai, Bắc Ninh: Ba cực tăng trưởng mới đang hình thành
Điểm đáng chú ý của đợt nâng cấp này là sự xuất hiện đồng thời của Huế, Đồng Nai và Bắc Ninh bên cạnh Quảng Ninh trong danh sách thành phố trực thuộc Trung ương. Trong đó, Bắc Ninh nâng cấp thông qua Nghị quyết thành lập thành phố có hiệu lực từ 20/9/2026, đánh dấu bước chuyển từ mô hình tỉnh công nghiệp sang đô thị trung ương với tham vọng trở thành hạt nhân công nghiệp – công nghệ cao của vùng. Đồng Nai phát triển mạnh nhờ vị trí kề cận Thành phố Hồ Chí Minh và vai trò cửa ngõ miền Đông Nam Bộ, nên việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương hứa hẹn tái cấu trúc toàn bộ không gian khu công nghiệp, logistics và đô thị vệ tinh. Huế, với nền tảng di sản văn hóa và du lịch, khi bước lên nấc thang thể chế mới nhiều khả năng sẽ đẩy nhanh các dự án hạ tầng thành phố mới gắn với bảo tồn, tạo nên mô hình đô thị di sản có sức cạnh tranh khu vực. Ba địa phương này đều đang tăng tốc hạ tầng và hoàn thiện các tiêu chí cần thiết cho mô hình mới.
Hạ tầng thành phố mới: “Xương sống” cho chu kỳ đầu tư đô thị kế tiếp
Sau khi Quảng Ninh và Bắc Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ tháng 9/2026, mạng lưới đô thị cấp quốc gia tiếp tục được mở rộng, kéo theo yêu cầu tái cấu trúc hạ tầng ở tầm vùng. Trong các mô hình đang chuẩn bị nâng cấp, hạ tầng thành phố mới được nhìn nhận như “xương sống” của không gian kinh tế: mở rộng mạng lưới phường, hoàn chỉnh giao thông, hạ tầng số, kết nối cảng biển, sân bay và các khu kinh tế. Một ví dụ cụ thể là tại Khánh Hòa, chỉ riêng năm 2026 địa phương đã thành lập thêm 4 phường, nâng tổng số phường lên 20 trên 65 đơn vị hành chính cấp xã, tương đương 30,77%. Cách làm này cho thấy các đô thị tương lai sẽ gắn chặt quá trình đô thị hóa với cấu trúc hạ tầng mới, thay vì chỉ mở rộng địa giới. Đây chính là nền tảng để các nhà đầu tư hạ tầng, bất động sản và công nghiệp đọc vị được những trục tăng trưởng dài hạn, thay vì chạy theo chu kỳ ngắn hạn của thị trường.
Hưng Yên, Ninh Bình, Khánh Hòa: Đường đua tiếp theo tới mô hình thành phố trực thuộc Trung ương
Ở chặng đường tiếp theo, Hưng Yên, Ninh Bình và Khánh Hòa đang đồng thời chuẩn bị cho bước chuyển lớn với mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030. Đây không chỉ là câu chuyện mở rộng địa giới mà là tái cấu trúc không gian phát triển, nâng cấp hệ thống đô thị, đầu tư hạ tầng và hình thành động lực kinh tế đủ lớn. Hưng Yên sau hợp nhất với Thái Bình được yêu cầu đẩy nhanh quy hoạch đô thị, thúc đẩy thành lập 36 xã lên phường, hướng tới đạt cơ bản tiêu chí đô thị loại I vào năm 2030 và tầm nhìn trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2050. Ninh Bình mới, với diện tích hơn 3.942 km2 và dân số trên 4,4 triệu người, xác định mô hình “đô thị di sản thiên niên kỷ” và đặt hạ tầng chiến lược, hạ tầng số làm nền cho không gian kinh tế mới. Khánh Hòa theo đuổi định hướng trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế và trung tâm dữ liệu, đồng thời đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 11-12%/năm giai đoạn 2026-2030.
Kết luận: Nâng cấp thể chế đô thị phải đi cùng chất lượng sống và quản trị
Việc Việt Nam có 9 thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 20/9/2026 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong chiến lược tổ chức lại không gian phát triển và mở rộng mạng lưới đô thị trung tâm. Tuy nhiên, nếu chỉ coi nâng cấp là danh hiệu hành chính, các địa phương sẽ bỏ lỡ cơ hội biến ưu thế thể chế thành động lực phát triển thực chất. Hưng Yên, Ninh Bình, Khánh Hòa – những ứng viên tiếp theo trước năm 2030 – đang cho thấy một hướng tiếp cận nghiêm túc: đô thị hóa gắn với tái cấu trúc kinh tế, hạ tầng và không gian. Điều còn thiếu, và cần được đặt lên bàn từ sớm, là tư duy quản trị đô thị hiện đại: dữ liệu số, quy hoạch minh bạch, cơ chế phối hợp vùng và trọng tâm vào chất lượng sống của cư dân. Nếu làm được điều đó, làn sóng thành phố trực thuộc Trung ương mới sẽ không chỉ tạo thêm cực tăng trưởng phía Bắc và miền Trung, mà còn đặt ra chuẩn mực mới cho phát triển đô thị bền vững trong nhiều thập kỷ tới.
