9 thành phố trực thuộc Trung ương: Tín hiệu nâng cấp tầm đô thị quốc gia
Thành phố trực thuộc Trung ương là đơn vị hành chính cấp tỉnh có vai trò trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa hoặc động lực phát triển vùng, được tổ chức với hệ thống đô thị, hạ tầng và không gian kinh tế đủ quy mô để dẫn dắt quá trình phát triển và đô thị hóa trên phạm vi rộng, vượt ra ngoài ranh giới một địa phương thông thường. Từ ngày 20/9/2026, Việt Nam có 9 thành phố trực thuộc Trung ương gồm Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế, Đồng Nai, Quảng Ninh và Bắc Ninh. Động thái này không chỉ là thay đổi danh xưng hành chính, mà là tuyên bố rõ ràng về việc chuyển dịch trọng tâm phát triển sang các cực đô thị có sức lan tỏa vùng. Ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh, có hiệu lực từ 20/9/2026. Việc Bắc Ninh cùng Quảng Ninh gia nhập nhóm thành phố trực thuộc Trung ương cho thấy bản đồ phát triển đô thị 2026 đang được vẽ lại theo hướng mở rộng mạng lưới trung tâm quốc gia.
Quảng Ninh, Bắc Ninh và quỹ đạo mới của phát triển đô thị 2026
Sau khi Quảng Ninh và Bắc Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ tháng 9/2026, mạng lưới đô thị cấp quốc gia được bổ sung hai cực phát triển phía Bắc có tính kết nối biển – công nghiệp – dịch vụ. Đây là bước hoàn tất một giai đoạn chuyển mình, trong đó mục tiêu không chỉ là đạt tiêu chí diện tích hay dân số, mà là nâng cấp chất lượng đô thị, quy hoạch hạ tầng và không gian kinh tế. Việc đưa thêm Quảng Ninh và Bắc Ninh lên thành phố trực thuộc Trung ương là thông điệp chiến lược: phát triển vùng ven Hà Nội và tam giác kinh tế phía Bắc không thể chỉ dựa vào một vài đầu tàu truyền thống. Cách nhìn mới đặt các đô thị này vào vai trò nút giao của công nghiệp, dịch vụ, kinh tế biển, tạo thế đan xen các cực tăng trưởng thay vì tập trung vào một trung tâm duy nhất. Nếu nhìn dài hạn, đây là cách phân bổ lại quyền lực đô thị để giảm quá tải cho các đại đô thị hiện hữu và mở rộng không gian cạnh tranh khu vực.
Ba địa phương chuẩn bị "nhảy cấp": Hưng Yên, Ninh Bình, Khánh Hòa
Ở chặng đường tiếp theo, Hưng Yên, Ninh Bình và Khánh Hòa đang đồng thời chuẩn bị cho bước chuyển từ mô hình tỉnh sang thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030. Điểm chung là ba địa phương đều được mở rộng không gian sau các đợt sắp xếp đơn vị hành chính, buộc phải tái cấu trúc không gian phát triển chứ không chỉ đơn thuần nới biên giới. Hưng Yên đặt trọng tâm vào đô thị hóa và công nghiệp, với nhiệm vụ thúc đẩy thành lập 36 xã có tiềm năng lên phường để nâng tỷ lệ đơn vị hành chính đô thị trên 50%, song song hoàn thiện quy hoạch đô thị và nông thôn. Ninh Bình, sau khi hợp nhất Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình, có diện tích hơn 3.942km2, dân số trên 4,4 triệu người, chọn mô hình "đô thị di sản thiên niên kỷ" – phát triển đô thị nhưng giữ trọng tâm bảo tồn di sản và thiên nhiên. Khánh Hòa tận dụng lợi thế biển, hướng tới thành trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế và trung tâm dữ liệu, đồng thời thành lập thêm 4 phường trong năm 2026, nâng số phường lên 20/65 đơn vị hành chính cấp xã, tương đương 30,77%.
Quy hoạch hạ tầng như "xương sống" cho các cực đô thị mới
Điểm đáng chú ý trong tiến trình hình thành các thành phố trực thuộc Trung ương mới là cách các địa phương coi hạ tầng là "xương sống" của không gian đô thị mở rộng. Ninh Bình được định hướng ưu tiên hạ tầng chiến lược, kết nối đô thị với trung tâm du lịch, kinh tế biển, khu kinh tế trọng điểm và hạ tầng số, biến hệ thống giao thông và các công trình chiến lược thành nền tảng cho không gian kinh tế mới. Hưng Yên được yêu cầu đẩy nhanh quy hoạch đô thị, hoàn thiện hạ tầng và xây dựng đề án trở thành trung tâm kinh tế biển mạnh phía Bắc giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến 2045. Khánh Hòa lồng ghép quy hoạch hạ tầng vào phát triển du lịch – dịch vụ, công nghiệp, năng lượng và đô thị, đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 11-12%/năm giai đoạn 2026-2030. Cách tiếp cận này cho thấy nâng cấp lên thành phố trực thuộc Trung ương đang tạo điều kiện để các địa phương tăng tốc hạ tầng, mở rộng không gian đô thị và cạnh tranh khu vực, hơn là chỉ thay đổi tên gọi hành chính.
Từ mở rộng mạng lưới đến bản đồ quyền lực đô thị mới
Việc Việt Nam có 9 thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 20/9/2026 là bước hoàn chỉnh một tầng mới trên bản đồ quyền lực đô thị, nơi các trung tâm đặc biệt và loại I trở thành điểm tựa cho tái cấu trúc không gian kinh tế. Trong bốn năm tới, nếu Hưng Yên, Ninh Bình và Khánh Hòa hoàn thiện tiêu chí và được quyết định theo quy định, mạng lưới sẽ có thêm ba thành phố trực thuộc Trung ương mới, tạo các cực phát triển mới ở phía Bắc và miền Trung. Câu chuyện chiến lược ở đây là chuyển từ tư duy tỉnh lẻ sang tư duy vùng – mỗi thành phố trực thuộc Trung ương là một "động cơ" liên vùng chứ không chỉ là một trung tâm hành chính. Tuy nhiên, để bước chuyển này không trở thành cuộc chạy đua danh xưng, các địa phương phải kiên trì với hai trụ cột: quy hoạch hạ tầng đồng bộ và cấu trúc lại không gian đô thị theo hướng kinh tế mở. Chỉ khi đó, việc mở rộng mạng lưới thành phố trực thuộc Trung ương mới thực sự biến thành lợi thế cạnh tranh trên bản đồ khu vực, thay vì thêm gánh nặng cho hệ thống hành chính.
