Cam kết ngoại giao mở thêm một cánh cửa
Thẻ vàng IUU là cảnh báo của Liên minh châu Âu liên quan đến hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định; việc xem xét gỡ bỏ đòi hỏi cả vận động ngoại giao lẫn tiến triển thực chất về quản lý nghề cá. Chiều 26/10, tại Nhà Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn hội kiến Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk trong chuyến thăm chính thức Việt Nam. Sau cuộc gặp, Tusk khẳng định Ba Lan sẽ phối hợp thúc đẩy Ủy ban châu Âu xem xét gỡ thẻ vàng IUU cho Việt Nam. Đây là tín hiệu đáng chú ý, nhưng không đồng nghĩa quyết định gỡ bỏ đã được đưa ra. Giá trị trước mắt của cam kết nằm ở việc đưa vấn đề vào đối thoại giữa các thành viên EU và cơ quan có thẩm quyền; kết quả cuối cùng vẫn cần quy trình xem xét và căn cứ đủ sức thuyết phục.
Quan hệ đối tác tạo nền cho vận động
Cam kết xuất hiện khi Ba Lan và Việt Nam vừa thiết lập khuôn khổ Đối tác Chiến lược. Trên cơ sở đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị hai nước triển khai Kế hoạch hành động giai đoạn 2026–2030 với các mục tiêu cụ thể. Bối cảnh này giúp vấn đề IUU không đứng riêng lẻ: hai bên còn muốn tăng cường hợp tác kinh tế, kết nối chuỗi cung ứng và đầu tư. Mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 6 tỷ USD được nêu cùng định hướng hợp tác trong công nghệ cao, năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học và chuyển đổi số. Tuy nhiên, quan hệ gần gũi chỉ tạo điều kiện cho đối thoại, không thay thế những tiêu chí mà EU dùng để đánh giá. Muốn lời hứa ngoại giao tạo chuyển biến, hợp tác chính trị cần đi cùng hồ sơ thực thi rõ ràng và sự phối hợp liên tục.
EVIPA và IUU: Hai hồ sơ, cùng cần kiên trì
Bên cạnh IUU, Ba Lan Việt Nam còn đặt trọng tâm vào Hiệp định Bảo hộ Đầu tư Việt Nam - EU, hay EVIPA. Quốc hội Ba Lan đã phê chuẩn hiệp định; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Warsaw vận động các nước EU còn lại phê chuẩn để EVIPA sớm có hiệu lực. Donald Tusk xác nhận sẽ phối hợp thúc đẩy tiến trình đó, đồng thời thúc đẩy Ủy ban châu Âu xem xét gỡ thẻ vàng IUU. Hai hồ sơ không nên bị nhập làm một: EVIPA cần các nước thành viên hoàn tất phê chuẩn, còn việc EU gỡ thẻ vàng thuộc quy trình xem xét riêng. Dù vậy, chúng cùng cho thấy giá trị của một đối tác sẵn sàng vận động trong nội bộ EU. Ba Lan có thể tạo thêm tiếng nói ủng hộ, nhưng không thể thay các nước khác phê chuẩn hay quyết định thay cơ quan châu Âu.
Từ lời hứa đến kết quả cần bước đi cụ thể
Bước tiếp theo là duy trì vận động ngoại giao trên cả hai hướng: Ba Lan phối hợp thúc đẩy các nước EU còn lại phê chuẩn EVIPA và đưa đề nghị xem xét IUU tới Ủy ban châu Âu; Việt Nam cần tiếp tục triển khai các mục tiêu trong Kế hoạch hành động 2026–2030. Với thẻ vàng, cam kết chỉ có sức nặng khi được nối với tiến triển có thể kiểm chứng trong quản lý nghề cá và phản hồi kịp thời trước quá trình đánh giá. Các nguồn hiện có không nêu lịch xem xét hay điều kiện cụ thể để gỡ cảnh báo, vì vậy không thể coi một mốc quyết định đã được xác lập. Triển vọng của Ba Lan Việt Nam nằm ở khả năng biến thiện chí thành phối hợp bền bỉ, chứ không phải ở tuyên bố đơn lẻ. Kết luận: lời hứa của Donald Tusk là đòn bẩy ngoại giao hữu ích, còn nút thắt vẫn là sự đồng thuận của EU và kết quả triển khai thực tế.
