Bình dân học vụ số: Khai phóng kỹ năng số cộng đồng từ làng, xã
Bình dân học vụ số là phong trào phổ cập kỹ năng số cộng đồng ngay tại thôn, xóm, chi hội và gia đình, giúp mọi người dân – đặc biệt ở nông thôn – biết sử dụng công nghệ, dịch vụ số và công cụ trực tuyến cho học tập, sản xuất, kinh doanh và thủ tục hành chính, thay vì chỉ trông chờ vào lớp học ở thành phố hay các khóa đào tạo chuyên gia. Nói cách khác, đây là cách đưa công nghệ nông thôn trở thành nền tảng bình thường như điện, nước, thay vì đặc quyền của đô thị.
Điểm đáng nói là phong trào này không xem người dân nông thôn như đối tượng yếu thế cần “ban phát” tri thức, mà coi họ là chủ thể học tập. Tại xã Hương Sơn (Hà Tĩnh), UBND xã đang triển khai, vận động Nhân dân tham gia “Chương trình phổ cập kỹ năng số dành cho người dân năm 2026” trên Nền tảng Bình dân học vụ số. Đây là một lựa chọn mang tính tuyên bố: kỹ năng số không phải “đặc sản” của trung tâm, mà là quyền cơ bản của mỗi công dân, dù họ sống ở đồng bằng, miền núi hay ven biển.
Hương Sơn và chiến lược đưa Bình dân học vụ số vào từng nhà
Phong trào ở Hương Sơn không xuất hiện ngẫu hứng, mà bám sát Kế hoạch số 98-KH/TU ngày 21/7/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hà Tĩnh về tiếp tục đẩy mạnh Phong trào “Bình dân học vụ số” và Kế hoạch số 348/KH-UBND ngày 05/6/2026 của UBND tỉnh về triển khai phong trào gắn với “Học tập số” trên các nền tảng số. Cách làm này cho thấy: khi cấp ủy, chính quyền coi kỹ năng số cộng đồng là một chương trình chính trị – xã hội nghiêm túc, việc phổ cập sẽ không dừng ở khẩu hiệu.
Khóa học trên Nền tảng Bình dân học vụ số gồm 27 video với tổng thời lượng khoảng 218 phút, 7 nội dung ôn tập và bài kiểm tra cuối khóa. Đây không phải một khóa “cưỡi ngựa xem hoa”: người dân được tìm hiểu về chuyển đổi số, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, sử dụng thiết bị và phần mềm, khai thác dữ liệu số, giao tiếp, sáng tạo nội dung trên môi trường số, cũng như an toàn, bảo mật thông tin. Nói cách khác, đó là bộ kỹ năng tối thiểu để một công dân không bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số.
Chi hội số và Gia đình số ở Bến Hải: Cầm tay chỉ việc để phụ nữ lên mạng
Nếu Hương Sơn cho thấy cách tổ chức Bình dân học vụ số ở tầm xã, thì Bến Hải (Quảng Trị) lại minh chứng cho sức sống của mô hình Chi hội số và Gia đình số ngay trong đời sống hội viên phụ nữ. Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Bến Hải hiện có 2.200 hội viên, trong đó hơn 70% hội viên, phụ nữ sở hữu điện thoại thông minh. Nhưng có điện thoại không đồng nghĩa biết dùng công nghệ. Khoảng cách giữa “có thiết bị” và “làm chủ công nghệ nông thôn” chỉ được rút ngắn khi có người kiên nhẫn kề vai, chỉ từng thao tác.
Mô hình Chi hội số, Gia đình số ở đây vì thế chọn phương châm “cầm tay chỉ việc”, triển khai trực tiếp, gần gũi. Hội viên được hướng dẫn cài đặt ứng dụng, đăng ký VNeID, sử dụng sổ sức khỏe điện tử, tích hợp bảo hiểm y tế, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, dùng phần mềm tiện ích và thanh toán không dùng tiền mặt. Ở góc độ xã hội, đây là một hành động trao quyền: khi phụ nữ biết tự tay làm hồ sơ, thanh toán, quản lý sức khỏe trên điện thoại, họ không còn phụ thuộc vào con cháu hay cán bộ thôn trong mọi việc liên quan đến nhà nước và dịch vụ.
Khi kỹ năng số thành chuyện của làng: Từ sản xuất đến sinh hoạt thường ngày
Điểm mạnh nhất của các mô hình kỹ năng số cộng đồng là tính thực dụng: học gì dùng nấy, dùng được thì mới lan tỏa. Tại các Chi hội số ở Bến Hải, công nghệ số không dừng ở các ứng dụng hành chính. Hội viên dùng nhóm Zalo để thay cho việc đến từng nhà thông báo, giúp thông tin đến hội viên nhanh và kịp thời. Điều này tưởng nhỏ nhưng thay đổi thói quen tổ chức hoạt động: chi hội bớt lệ thuộc vào gặp mặt trực tiếp, phụ nữ bận việc đồng áng vẫn không lỡ thông tin quan trọng.
Không chỉ phục vụ sinh hoạt hằng ngày, công nghệ số còn được hội viên ứng dụng trong sản xuất, kinh doanh: một số hộ trồng rau ở thôn Trung Hải đã dùng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, giúp nhiều người biết đến nông sản địa phương; các hộ kinh doanh nhỏ làm quen với chuyển khoản, thanh toán qua tài khoản, tạo thuận lợi trong giao dịch. Khi Gia đình số trở thành nơi những người đã có kỹ năng hướng dẫn người thân sử dụng công nghệ, việc tiếp cận nền tảng số lan từ từng mái nhà ra cộng đồng – đúng nghĩa “học số hôm nay – cuộc sống tốt đẹp hơn ngày mai”.
Từ phong trào đến thói quen: Điều gì quyết định thành công của Bình dân học vụ số?
Một phong trào chỉ có ý nghĩa khi nó biến thành thói quen lâu dài. Bình dân học vụ số, Chi hội số, Gia đình số đang chứng minh rằng phổ cập kỹ năng số chỉ hiệu quả khi bắt đầu từ hạ tầng xã hội: chi hội, thôn xóm, gia đình. Theo Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Quảng Trị, mô hình Chi hội số, Gia đình số đã được triển khai đến 78 xã, phường trong toàn tỉnh. Con số này cho thấy chuyển đổi số đang được đẩy ra khỏi biên giới thành phố, tiến sâu vào vùng nông thôn – nơi từng bị coi là “vùng trũng” công nghệ.
Tuy vậy, để phong trào không chững lại, cần ba điều: duy trì các khóa học như chương trình phổ cập kỹ năng số dành cho người dân năm 2026; tiếp tục tổ chức tập huấn, hỗ trợ ứng dụng chuyển đổi số và nhân rộng mô hình hiệu quả; và quan trọng nhất, nuôi dưỡng động lực tự học của người dân. Khuyến nghị “mỗi người dân hãy tích cực tham gia học tập, nâng cao kỹ năng số, tự tin sử dụng công nghệ và bảo vệ mình trên môi trường số” chỉ có giá trị nếu được biến thành hành động cụ thể: mở điện thoại lên học, hỏi nhau cách dùng ứng dụng, và coi chuyện “học số” là một phần của đời sống thường ngày.
