Xuất khẩu Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc logistics chuỗi cung ứng
Chiến lược xuất khẩu Hồ Chí Minh hiện là sự kết hợp giữa mở rộng thị trường, tăng giá trị gia tăng hàng hóa và tái cấu trúc logistics chuỗi cung ứng nhằm giảm chi phí xuất khẩu và nâng sức cạnh tranh toàn cầu của doanh nghiệp, thông qua điều chỉnh cơ cấu vận tải, phát triển hạ tầng cảng, kết nối khu công nghiệp với dịch vụ logistics và khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do. Đây không phải là những bước đi đơn lẻ mà là nỗ lực xây dựng một kiến trúc chuỗi cung ứng mới cho đô thị kinh tế lớn nhất cả nước. Ngày 21/9, Sở Công Thương thành phố tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng, với sự chỉ đạo của Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà, để thông tin và thống nhất định hướng với cộng đồng doanh nghiệp. Tín hiệu rõ ràng: từ nay, mọi chính sách xuất khẩu của thành phố đều phải gắn chặt với bài toán logistics.
Vì sao thành phố đặt trọng tâm vào logistics và chi phí xuất khẩu
Động lực thay đổi nằm ở sức ép cạnh tranh mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển liên tục, buộc TP Hồ Chí Minh phải nâng chất lượng tăng trưởng thay vì chỉ chạy theo quy mô. Trong 8 tháng, sản xuất công nghiệp tăng 10,8%, bán lẻ tăng 13,7% và kim ngạch xuất khẩu đạt gần 66 tỷ USD, nhưng nhập khẩu tăng nhanh hơn, chủ yếu là nguyên liệu và máy móc phục vụ sản xuất. Điều này cho thấy nền tảng công nghiệp hỗ trợ còn yếu, tỷ lệ nội địa hóa thấp và doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài – tất nhiên là kéo theo chi phí logistics cao hơn mức cần thiết. Theo ông Lê Văn Danh, các nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn là chủ lực với máy vi tính, điện tử và linh kiện dẫn đầu. Nếu không giảm chi phí xuất khẩu và củng cố logistics chuỗi cung ứng, khó có cơ hội giữ vị trí trong các mạng lưới sản xuất toàn cầu khi các đối thủ trong khu vực cũng đang cải thiện hạ tầng và dịch vụ.
Điều chỉnh cơ cấu vận tải: bước đi mang tính chiến lược chứ không chỉ kỹ thuật
Kế hoạch phát triển dịch vụ logistics giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2050, cho thấy TP Hồ Chí Minh nhìn nhận lại toàn bộ cấu trúc vận tải của mình: hiện đường bộ vẫn đảm nhận tới 88,7% khối lượng hàng hóa. Với mức phụ thuộc như vậy, tắc nghẽn giao thông, chi phí nhiên liệu và rủi ro chậm trễ vốn dĩ không thể tránh khỏi. Thành phố đặt mục tiêu tăng tỷ trọng đường thủy, đường sắt, nạo vét luồng Soài Rạp, Lòng Tàu, tối ưu kết nối nhóm cảng biển số 4, đẩy nhanh Vành đai 3, Vành đai 4, và quy hoạch ga An Bình thành ga liên vận quốc tế. Đây là lựa chọn đúng hướng: logistics đa phương thức không chỉ giúp giảm chi phí vận chuyển mà còn nâng hiệu quả kết nối giữa cảng biển, khu công nghiệp, khu chế xuất và các trung tâm sản xuất, phân phối – đúng “điểm đau” lâu nay của doanh nghiệp xuất khẩu.
Khai thác hiệp định thương mại tự do để biến kết nối logistics thành sức cạnh tranh toàn cầu
Điểm đáng chú ý trong chiến lược mới là thành phố không coi hiệp định thương mại tự do chỉ là câu chuyện thuế suất, mà là đòn bẩy để tái cơ cấu chi phí và nâng cấp vị thế trong chuỗi cung ứng. Ngành Công Thương xác định trong 4 tháng cuối năm sẽ tập trung mở rộng thị trường, khai thác hiệu quả các FTA, kết nối doanh nghiệp với đối tác quốc tế, thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển logistics nhằm nâng sức cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu. Sở Công Thương cũng được giao tham mưu triển khai Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa giai đoạn 2026-2030, với trọng tâm xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường và sử dụng hiệu quả hiệp định thương mại tự do để gia tăng kim ngạch và năng lực cạnh tranh. Nếu kết nối logistics chuỗi cung ứng được cải thiện song song với việc mở cửa thị trường, doanh nghiệp sẽ giảm được chi phí xuất khẩu theo cả chiều giá và thời gian – hai yếu tố quyết định để tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.
Lấy doanh nghiệp làm trung tâm: điều kiện tiên quyết để chiến lược không dừng ở khẩu hiệu
Điểm mạnh trong cách tiếp cận lần này là sự thừa nhận rõ ràng rằng không thể nâng sức cạnh tranh toàn cầu nếu chiến lược logistics và xuất khẩu không xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Lãnh đạo thành phố yêu cầu lấy doanh nghiệp làm trung tâm, tiếp nhận và xử lý khó khăn theo hướng rõ cơ quan, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả. Sau hội nghị, các ý kiến của doanh nghiệp sẽ được rà soát, phân loại vấn đề có thể giải quyết ngay, vấn đề cần phối hợp liên ngành và vấn đề phải kiến nghị Trung ương, nhằm bảo đảm thảo luận không dừng lại trên giấy. Nếu cơ chế này được thực hiện nghiêm túc, việc tăng liên kết giữa doanh nghiệp xuất nhập khẩu và doanh nghiệp logistics, phát huy lợi thế cảng biển, khu công nghiệp, khu chế xuất và các đầu mối sản xuất – thương mại sẽ thực sự giúp giảm chi phí trên toàn chuỗi. Khi đó, chiến lược xuất khẩu Hồ Chí Minh mới có cơ hội trở thành lợi thế cạnh tranh chứ không chỉ là mục tiêu chính sách.
