An ninh năng lượng Việt Nam: nền tảng tăng trưởng và lý do phải hành động gấp
An ninh năng lượng Việt Nam là khả năng bảo đảm cung cấp đủ, ổn định và có dự phòng các dạng năng lượng, đặc biệt là điện, với chi phí phù hợp cho người dân và doanh nghiệp, nhằm duy trì tăng trưởng kinh tế, ổn định vĩ mô và bảo vệ an ninh quốc gia trong bối cảnh nhu cầu tăng nhanh và phụ thuộc nhập khẩu ngày càng lớn. Chính phủ không còn coi đây là một mục tiêu kỹ thuật của ngành điện, mà là nền tảng của chế độ và tiền đề cho hai mục tiêu 100 năm của đất nước. Nghị quyết 70-NQ/TW khẳng định bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng là bộ phận quan trọng của an ninh quốc gia, yêu cầu năng lượng “phải đi trước một bước”. Điều này giải thích vì sao Thủ tướng đã yêu cầu các bộ, ngành triển khai ngay các biện pháp phối hợp để bảo đảm an ninh năng lượng và cung cấp điện tin cậy giai đoạn 2027-2030.
Đa dạng hóa nguồn cung: LNG, điện tái tạo 2030 và định hướng điện hạt nhân
Nếu chỉ dựa vào nhiệt điện than và nguồn truyền thống, an ninh năng lượng Việt Nam sẽ bị khóa chặt trong rủi ro giá nhiên liệu và áp lực môi trường. Đa dạng hóa nguồn cung vì thế trở thành chiến lược sống còn. Khi nhu cầu nhập khẩu năng lượng ngày càng lớn, mở rộng thị trường than, dầu và LNG, kết hợp hợp đồng dài hạn với cơ chế giá phù hợp là cách giảm rủi ro phụ thuộc một vài đối tác. Cùng lúc, hệ thống điện đang đón làn sóng đầu tư LNG, điện gió, điện mặt trời, nâng cấp lưới truyền tải và chuẩn bị cho điện hạt nhân. Nghị quyết 70 đặt mục tiêu đến năm 2030, tổng công suất nguồn điện đạt khoảng 183-236 GW, với tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp lên 25-30%. Đây không chỉ là con số tham vọng, mà là tuyên bố chính trị rằng điện tái tạo 2030 phải trở thành trụ cột chứ không phải phần phụ.
Biện pháp cấp bách: từ chỉ đạo của lãnh đạo đến các công cụ điều tiết cụ thể
Điểm đáng chú ý là các biện pháp tăng cường an ninh năng lượng không còn dừng ở khẩu hiệu. Ngày 8/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu “bảo đảm an ninh năng lượng, nhất là năng lượng sạch, tuyệt đối không để thiếu điện; khẩn trương triển khai các dự án năng lượng quan trọng, trong đó có Nhà máy điện hạt nhân”. Tiếp đó, ngày 22/10/2026, Văn phòng Chính phủ phát hành công văn 10790/VPCP-CN truyền đạt chỉ đạo của Thủ tướng về các biện pháp cấp bách bảo đảm cung cấp điện giai đoạn 2027-2030. Một trong những điểm mang tính thay đổi tư duy là thúc đẩy điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ tại hộ gia đình, cơ quan, doanh nghiệp, kèm khuyến khích lắp hệ thống lưu trữ BESS để giảm phụ tải giờ cao điểm và tăng tự chủ năng lượng tại chỗ. Đồng thời, nhà đầu tư được yêu cầu đẩy nhanh đưa các nhà máy nhiệt điện Na Dương 2 và Quảng Trạch I vào vận hành thương mại trong năm 2026, kết hợp chương trình quản lý nhu cầu, cắt ít nhất 3.000 MW phụ tải giờ cao điểm và giảm tổn thất điện năng xuống dưới 6%.
Bức tranh rủi ro năng lượng phức tạp hơn: vì sao bảo hiểm phải “vào cuộc” từ sớm
Đa dạng hóa nguồn cung là bước tiến, nhưng nó kéo theo một mặt trái: bức tranh rủi ro năng lượng trở nên phức tạp hơn nhiều. Từ dầu khí ngoài khơi, LNG, điện gió, điện mặt trời, truyền tải đến điện hạt nhân, mỗi loại hình có đặc thù công nghệ, điều kiện xây dựng và vận hành khác nhau, với mức độ thiệt hại tiềm ẩn riêng. Theo các chuyên gia, quá trình này tạo ra nhu cầu đầu tư rất lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, hiệu quả vận hành và khả năng quản trị rủi ro trong dài hạn. Nếu coi bảo hiểm chỉ là giải pháp tài chính thu xếp sau khi quyết định đầu tư đã xong, hệ thống sẽ bỏ lỡ cơ hội thiết kế quản lý rủi ro năng lượng ngay từ giai đoạn dự án. Tham gia từ sớm, doanh nghiệp bảo hiểm có thể cùng chủ đầu tư đánh giá rủi ro, xây dựng cấu trúc chương trình bảo hiểm phù hợp và xác định giải pháp phòng ngừa cần thiết. Đây là cách duy nhất để bảo đảm rằng chuyển đổi năng lượng không biến thành cuộc phiêu lưu chi phí cao và dễ tổn thương trước sự cố.
Kết luận: an ninh năng lượng không chỉ là thêm nguồn, mà là thêm năng lực quản trị
Nhìn lại một thập kỷ, Việt Nam đã làm được điều nhiều nền kinh tế mới nổi chưa làm được: sản lượng điện tăng từ 161,9 TWh năm 2015 lên 310,0 TWh năm 2025, gần gấp đôi sau mười năm, trong khi sản lượng điện bình quân đầu người tăng khoảng 75%. Điện vẫn đủ cho tăng trưởng, nhưng cái giá là gần một nửa năng lượng sơ cấp phải mua từ bên ngoài. Trong bối cảnh đó, đa dạng hóa nguồn cung, đẩy mạnh điện tái tạo 2030, chuẩn bị cho điện hạt nhân và nâng dự trữ xăng dầu lên khoảng 90 ngày nhập khẩu ròng theo lộ trình Nghị quyết 70 không phải là lựa chọn, mà là bắt buộc. Tuy nhiên, bài toán không dừng ở thêm công suất hay thêm dự án. Cốt lõi là nâng năng lực quản lý rủi ro năng lượng: từ quy hoạch, đầu tư, vận hành đến bảo hiểm. Nếu làm được, an ninh năng lượng Việt Nam sẽ không chỉ “đi trước một bước” về nguồn điện, mà còn đi trước một bước về khả năng chống chịu trước cú sốc bên ngoài.
