Di sản không chỉ để ngắm
Lễ hội Thiết kế Hà Nội là chuỗi hoạt động văn hóa và sáng tạo đưa di sản, nghề truyền thống cùng các không gian đô thị vào đối thoại với nghệ thuật, thiết kế và đời sống đương đại. Với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, lễ hội diễn ra từ ngày 13 đến 28.11, mang chủ đề “Kinh tế sáng tạo”. Trong 16 ngày, chương trình dự kiến có 150 hoạt động tại 5 cụm không gian, với gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ và nhà sáng tạo trong nước, quốc tế tham gia. Điểm đáng chú ý không chỉ là quy mô, mà là cách đặt di sản vào vai trò nơi thực hành và gặp gỡ, thay vì chỉ làm phông nền cho sự kiện. Tên gọi “Kẻ Nghệ” cũng mở rộng hình dung về người sáng tạo: từ nghệ nhân, người làm nghề đến nhà thiết kế, kiến trúc sư, nghệ sĩ, người làm công nghệ và người trẻ.
Chợ Đồng Xuân và đình cổ thành nơi thử nghiệm
Chợ Đồng Xuân là lựa chọn giàu ý nghĩa cho một lễ hội lấy Kinh tế sáng tạo làm chủ đề: nơi vốn gắn với giao thương truyền thống sẽ lần đầu được dùng làm không gian thể nghiệm kinh tế sáng tạo, gắn với định hướng xây dựng Trung tâm kinh tế sáng tạo Đồng Xuân. Triển lãm đa giác quan “Chạm Đồng Xuân” cùng các hoạt động thiết kế, nghệ thuật được kỳ vọng nối hoạt động thương mại với cách tiếp cận mới về sáng tạo. Mạch di sản tiếp tục qua hành trình “Chuyện đình trong Phố”, đưa 12 ngôi đình, hội quán cổ và Văn Miếu - Quốc Tử Giám thành những điểm hẹn văn hóa. Các hoạt động giới thiệu kiến trúc, di sản và tinh hoa nghề thủ công truyền thống. Cách làm này thuyết phục hơn việc trưng bày nghề như một ký ức tĩnh: công chúng có cơ hội gặp nghề ngay trong không gian đã nuôi dưỡng đời sống cộng đồng.
Năm cụm không gian, một mạng lưới sáng tạo
Lễ hội phân bố hoạt động tại Quảng trường Sáng tạo, Chợ Đồng Xuân, cụm đình và di tích phố cổ, Công viên Thống Nhất, cùng các rạp hát và sân khấu cộng đồng. Từ chợ đến đình cổ, rồi ra công viên, nhà hát và quảng trường, bản đồ sự kiện khiến di sản không bị bó hẹp trong khu phố cổ hay một điểm tham quan riêng lẻ. Theo ban tổ chức, các hoạt động kết nối không gian văn hóa truyền thống với sáng tạo đương đại; hơn 50 địa điểm cộng hưởng trên địa bàn thành phố còn mở rộng mạng lưới này. Điểm mới là mô hình lưu trú sáng tác quốc tế, kết hợp nghiên cứu, đồng sáng tạo và chuyển giao kỹ thuật. Gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ và nhà sáng tạo đến từ 21 quốc gia tham gia chương trình, trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài. Quy mô ấy chỉ có ý nghĩa khi tạo được cuộc gặp thực chất giữa người làm nghề, người thiết kế và công chúng.
Để tài hoa trở thành giá trị lâu dài
Thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” đặt ra tham vọng lớn hơn một mùa lễ hội: chuyển hóa di sản, tri thức và năng lực sáng tạo thành giá trị có thể phát triển lâu dài, đồng thời góp phần tạo sinh kế, việc làm và thúc đẩy hợp tác. Đó là hướng đi đáng theo đuổi, bởi nghề truyền thống khó sống khỏe nếu chỉ được ca ngợi mà thiếu cơ hội đổi mới, ứng dụng và gặp thị trường. Các chương trình đã triển khai từ đầu năm tạo cơ hội để nghệ nhân làm việc cùng nhà thiết kế, doanh nghiệp, giảng viên và sinh viên, hướng tới sản phẩm có khả năng ứng dụng và thương mại hóa. Thước đo quan trọng vì thế không nằm riêng ở 150 hoạt động, mà ở những kết nối còn tiếp tục sau ngày 28.11. Nếu lễ hội giúp các không gian di sản trở thành nơi nghề được thực hành, chia sẻ và phát triển, Hà Nội sẽ có thêm nền tảng để xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị.
