Tăng tốc dự án miền Tây: Lệnh điều hành không còn là khuyến nghị
Đồng bằng sông Cửu Long đang bước vào giai đoạn tăng tốc triển khai các dự án giao thông và năng lượng trọng điểm, trong đó trọng tâm là cao tốc và trung tâm điện lực, nhằm hoàn thành đúng kế hoạch phát triển kết cấu hạ tầng vùng và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong những năm tới.
Thông báo số 487/TB-VPCP ngày 15/9/2026 của Văn phòng Chính phủ ghi nhận kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc sau chuyến kiểm tra các dự án trọng điểm giao thông và năng lượng tại Đồng bằng sông Cửu Long. Đây không còn là nhắc nhở chung chung, mà là lệnh tăng tốc, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng bộ, ngành, địa phương. Các dự án giao thông miền Tây và các nhà máy nhiệt điện, trung tâm năng lượng được yêu cầu phải hoàn thành đúng kế hoạch, tuân thủ nghiêm Công điện 53/CĐ-TTg. Thông điệp mang tính “mệnh lệnh”: hoặc kịp tiến độ, hoặc phải giải trình vì sao cả khu vực chiến lược lại tiếp tục chậm chân trong cuộc đua hạ tầng quốc gia.
Cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng: 60% sản lượng, 23% giải ngân và áp lực đuổi kịp thời gian
Cao tốc Châu Đốc Cần Thơ – Sóc Trăng là tuyến trục xương sống mới của vùng, nhưng những con số hiện tại cho thấy áp lực không nhỏ. Đến thời điểm kiểm tra, các dự án thành phần do thành phố Cần Thơ quản lý đạt khoảng 60% sản lượng, trong khi tỷ lệ giải ngân kế hoạch năm 2026 mới khoảng 23%. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Việc các dự án thành phần do Cần Thơ quản lý mới đạt khoảng 60% sản lượng trong khi giải ngân đạt khoảng 23% cho thấy áp lực tiến độ vẫn còn lớn”.
Nghĩa là khối lượng thi công đi trước dòng tiền, còn các thủ tục giải ngân vẫn ì ạch. Khi Chính phủ yêu cầu tổ chức thi công “3 ca 4 kíp”, tăng cường máy móc, nhân lực, vật lực cho cao tốc Châu Đốc Cần Thơ và các tuyến liên quan, thì khoảng cách giữa công trường và hồ sơ tài chính nếu không được thu hẹp sẽ tạo ra rủi ro kép: nhà thầu căng dòng tiền, dự án khó giữ nhịp, và nguy cơ phải đẩy nhanh bằng mọi giá, tiềm ẩn ảnh hưởng tới chất lượng. Tăng tốc là cần, nhưng tăng tốc có kiểm soát mới là điều vùng Đồng bằng sông Cửu Long đang thiếu.
Nút thắt vật liệu xây dựng cao tốc: Chìa khóa hay điểm rơi rủi ro?
Chính phủ đã chỉ rõ: gỡ điểm nghẽn vật liệu là chìa khóa để đẩy nhanh tiến độ các dự án cao tốc miền Tây. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng cho các dự án cao tốc, đặc biệt các tuyến như cao tốc Châu Đốc Cần Thơ – Sóc Trăng và Cần Thơ – Cà Mau. Bộ Xây dựng cùng lãnh đạo Cần Thơ được giao trực tiếp làm việc với An Giang và Đồng Nai để cân đối, hỗ trợ nguồn đá còn thiếu cho các dự án này và một số đoạn đường Hồ Chí Minh trong vùng.
UBND các tỉnh Cần Thơ, An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long phải rà soát khả năng nâng công suất, mở thêm mỏ, điều chuyển linh hoạt vật liệu giữa các dự án theo thẩm quyền. Chính phủ cũng yêu cầu nghiên cứu sử dụng cát biển tại khu vực phù hợp, xác định nguồn đá từ địa phương xa, tính toán phương án vận chuyển bằng đường biển, thậm chí xem xét nhập khẩu cát, đá từ Campuchia nếu cần. Nút thắt vật liệu xây dựng cao tốc vì thế là bài toán cân bằng giữa tốc độ và rủi ro: nếu nới quá tay về khai thác, môi trường và địa chất vùng phù sa có thể chịu hậu quả; nếu thắt chặt quá, cả mạng lưới hạ tầng miền Tây lại tiếp tục chậm chuyến.
Tiến độ không thể đánh đổi chất lượng và an toàn
Điểm tích cực của chỉ đạo lần này là tiến độ không được phép tách rời với chất lượng và an toàn thi công. Chính phủ nhấn mạnh quá trình triển khai các dự án giao thông miền Tây phải tuân thủ chặt chẽ quy trình, tiêu chuẩn, quy chuẩn và thiết kế kỹ thuật, trong đó chất lượng và an toàn công trình được đặt lên hàng đầu. Nói cách khác, không thể lấy lý do “chạy kịp nghị quyết” để bỏ qua việc kiểm soát nền đất yếu, kiểm định vật liệu, hay rút gọn các bước kiểm tra.
Với các đoạn đặc biệt phức tạp như cao tốc Cà Mau – Cái Nước, Cái Nước – Đất Mũi, Bộ Quốc phòng được yêu cầu lựa chọn giải pháp thi công phù hợp địa hình địa chất, không làm kéo dài thời gian và tránh lãng phí phần kinh phí đã đầu tư theo phương án đắp nền đất. Điều này cho thấy nhà nước đã nhận ra rủi ro “chạy theo tiến độ bằng mọi giá”. Bài học ở đây rõ ràng: một tuyến cao tốc nếu nhanh vài tháng nhưng phải sửa chữa triền miên vì lún nứt, thì cái giá phải trả cho xã hội còn lớn hơn khoản chi bổ sung cho thiết kế, giám sát và vật liệu ngay từ đầu.
Từ cao tốc tới điện lực: Áp lực kép lên năng lượng miền Tây
Không chỉ đường bộ, các dự án năng lượng ở Đồng bằng sông Cửu Long cũng chịu lệnh tăng tốc. Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh bảo đảm an ninh cung cấp điện là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, cấp bách, có ý nghĩa quyết định với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới. Khu vực này, nhất là Cần Thơ, được xác định có vai trò ngày càng quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia, với định hướng hình thành các khu công nghiệp và trung tâm năng lượng.
Trong chuỗi dự án Trung tâm Điện lực Ô Môn – Lô B, Petrovietnam phải kiểm soát chặt đường găng dự án thượng nguồn, trung nguồn, rút ngắn tiến độ các hạng mục đủ điều kiện, bảo đảm có dòng khí đầu tiên không muộn hơn quý 3/2027. Nhà máy Nhiệt điện Ô Môn IV cũng được yêu cầu hoàn thành, đưa vào sử dụng trước năm 2028. Đồng thời, Bộ Công Thương nghiên cứu điều chỉnh Quy hoạch điện, xem xét các đề xuất điện gió ngoài khơi và khả năng bổ sung Nhà máy điện Long Phú 2, trên cơ sở tính khả thi và khả năng giải tỏa công suất. Khi hạ tầng giao thông và năng lượng cùng chịu áp lực tiến độ, câu hỏi đặt ra là liệu bộ máy điều hành có đủ năng lực điều phối đồng bộ, hay vùng đất này sẽ lại bị “kẹt” giữa tham vọng và thực thi.
Kết luận: Không thể trì hoãn cải cách cách làm
Các chỉ đạo mới đối với Đồng bằng sông Cửu Long gửi đi thông điệp rõ ràng: không còn chỗ cho tư duy “có dự án là xong”, mà phải chuyển sang tư duy “dự án hoàn thành, vận hành hiệu quả và an toàn”. Lệnh tăng tốc đối với cao tốc Châu Đốc Cần Thơ – Sóc Trăng, các dự án giao thông miền Tây và chuỗi dự án năng lượng chỉ là phần nổi; phần chìm là yêu cầu cải cách cách làm – từ cấp phép mỏ vật liệu, điều phối nguồn đá, cát, đến quy trình giải ngân và giám sát chất lượng.
Nếu các địa phương chỉ tập trung vào “chạy tiến độ” mà không gỡ dứt điểm các vướng mắc về vật liệu xây dựng cao tốc, chất lượng thi công và an toàn, những con số 60% sản lượng hay mốc khí Lô B vào quý 3/2027 sẽ chỉ là số liệu trên giấy. Muốn miền Tây thoát cảnh “đi sau về muộn”, cần một cam kết mới: ưu tiên nguồn lực thật cho hạ tầng, xử lý trách nhiệm thật khi chậm trễ, và đặt lợi ích dài hạn của người dân vùng châu thổ lên trên các chỉ tiêu ngắn hạn.
