Metro số 2 tăng tốc: định nghĩa, mốc thời gian và thông điệp
Metro số 2 TPHCM là tuyến đường sắt đô thị Bến Thành - Tham Lương dài gần 11,27km, trong đó khoảng 9,3km đi ngầm và 2km đi trên cao, kết nối trung tâm với cửa ngõ Tây Bắc thành phố thông qua 11 nhà ga và một depot tại Tham Lương.
Điểm then chốt mới nhất là kế hoạch đưa 2 robot khoan hầm TBM vào thi công từ tháng 8.2027, sớm hơn khoảng 2 tháng so với mốc tháng 10 trong kế hoạch ban đầu. Đây không chỉ là sự điều chỉnh kỹ thuật; đó là thông điệp chính trị – quản lý: thành phố muốn biến Metro số 2 TPHCM thành biểu tượng của một dự án hạ tầng biết giữ lời hứa và thậm chí đi trước thời hạn. Quan điểm nên được khẳng định từ đầu: nếu mốc khoan hầm được giữ vững, khả năng hoàn thành tuyến vào năm 2029 thay vì 2030 không còn là khẩu hiệu, mà là mục tiêu có cơ sở.
Hai ga mũi nhọn Phạm Văn Bạch – Lê Thị Riêng: vì sao được ưu tiên?
Ngày 3.8, tại ga ngầm ST10 Phạm Văn Bạch trên đường Trường Chinh, không khí thi công diễn ra khẩn trương với nhiều máy móc hoạt động liên tục. Cùng thời điểm, tại công trường ga Lê Thị Riêng trên đường Cách Mạng Tháng Tám, các loại máy cẩu, máy đào và thiết bị chuyên dụng cũng được huy động dày đặc. Đây không phải là hai công trường ngẫu nhiên được “chăm sóc” kỹ, mà là hai điểm mấu chốt đặt robot khoan hầm TBM để thi công đoạn ngầm của Metro số 2.
Tại ga Phạm Văn Bạch, hệ thống tường vây dài khoảng 534m, sâu 41m, dày 1,2m, dự kiến hoàn thành vào đầu năm 2027. Ga Lê Thị Riêng có tường vây dài khoảng 486m, sâu đến 47m, cũng dày 1,2m. Đây là kết cấu then chốt để giữ ổn định đất và nước khi robot khoan hầm TBM hoạt động. Như vậy, việc ưu tiên hai ga này là lựa chọn hợp lý: nếu chậm ở đây, cả đoạn ngầm dài hơn 9km từ Bến Thành đến ngã ba Trường Chinh – Phạm Văn Bạch sẽ “đóng băng” tiến độ.
Robot khoan hầm TBM sớm hơn 2 tháng: rút ngắn tiến độ tới đâu?
Theo kế hoạch ban đầu, công tác khoan hầm Metro số 2 dự kiến bắt đầu vào tháng 10.2027. Ban Quản lý đường sắt đô thị cùng các nhà thầu hiện tối ưu phương án tổ chức thi công, phấn đấu đưa 2 robot khoan hầm TBM xuống lòng đất từ tháng 8.2027, sớm hơn khoảng 2 tháng. Đây là công nghệ dùng robot hình trụ khổng lồ đào xuyên lòng đất, vốn đã phổ biến ở nhiều dự án metro trên thế giới. Một phát biểu đáng chú ý là: “Đoạn ngầm của Metro số 2 gồm hai đường hầm tròn đơn dài hơn 9km, mỗi hầm có đường kính ngoài 6,8m, đường kính trong 6,2m”.
Câu hỏi quan trọng là: sớm 2 tháng có đủ để kéo cả dự án về đích sớm 1 năm như mục tiêu thành phố đặt ra hay không? Phó Chủ tịch UBND thành phố Hoàng Nguyên Dinh đã yêu cầu tập trung nguồn lực, phấn đấu hoàn thành Metro số 2 trong năm 2029, thay vì 2030. Về logic, khi đoạn ngầm – phần phức tạp nhất – được khởi động sớm, dự án có “đệm thời gian” để xử lý rủi ro kỹ thuật mà không buộc phải lùi mốc hoàn thành. Nhưng lợi thế 2 tháng chỉ có ý nghĩa nếu kỷ luật tiến độ được giữ suốt chặng đường, không để chậm trễ ở các hạng mục khác “ăn hết” phần thời gian tiết kiệm được.
Tiến độ xây dựng trên 14 phường và cái giá giao thông phải trả
Tuyến Metro số 2 đi qua 14 phường, từ Bến Thành, Bàn Cờ, Hòa Hưng tới Tân Sơn Nhất, Tây Thạnh, Đông Hưng Thuận… tạo thành một trục giao thông công cộng xuyên lõi đô thị. Sau khi khởi công giữa tháng 1.2026, đây được đánh giá là tuyến có tiến độ triển khai nhanh nhất trong số các dự án metro của thành phố. Điều đó đồng nghĩa với việc hàng loạt công trường đồng loạt mở ra, đặc biệt tại các nút giao trọng yếu như Trường Chinh – Phạm Văn Bạch và trục Cách Mạng Tháng Tám.
Do công trường nằm trên tuyến Trường Chinh đông đúc, chủ đầu tư buộc phải rào chắn, phân luồng, tổ chức mặt bằng để giảm ảnh hưởng đi lại của người dân. Nhưng tác động vẫn rất cụ thể: từ ngày 13.8.2026, tất cả ôtô bị cấm lưu thông trên Cách Mạng Tháng Tám hướng từ Lý Thường Kiệt đến đường 3 Tháng 2, chỉ xe buýt được phép chạy cả hai chiều. Nói cách khác, tiến độ xây dựng tăng tốc đang đi kèm “cái giá” ùn tắc và bất tiện trong vài năm. Vấn đề không phải là có chấp nhận hay không, mà là thành phố có bù đắp bằng một hệ thống thông tin minh bạch, lộ trình rõ ràng và giải pháp tổ chức giao thông đủ thuyết phục hay không.
Từ mốc khoan hầm đến trục giao thông khối lượng lớn
Metro Bến Thành – Tham Lương là một trong 8 tuyến metro được đặt mục tiêu hoàn thành vào năm 2030, góp phần nâng tổng chiều dài mạng lưới đường sắt đô thị lên 255km. Toàn tuyến có 10 ga ngầm, 1 ga trên cao, sử dụng đoàn tàu 3 toa với vận tốc tối đa khoảng 80–110km/h, năng lực vận chuyển khoảng 14.400 hành khách mỗi giờ mỗi chiều. Khi vận hành, tuyến này được kỳ vọng trở thành trục giao thông công cộng khối lượng lớn, kết nối trung tâm với cửa ngõ Tây Bắc thành phố.
Vấn đề là chúng ta có dám gắn trách nhiệm cụ thể với mốc thời gian cụ thể hay không. Nếu 2 robot TBM khoan hầm đúng từ tháng 8.2027 và đoạn ngầm hơn 9km hoàn thành theo kế hoạch, mục tiêu đưa Metro số 2 vào khai thác trong năm 2029 là khả thi về mặt kỹ thuật. Quan điểm cuối cùng nên được nói rõ: người dân chấp nhận bị cấm ôtô trên Cách Mạng Tháng Tám, chấp nhận rào chắn trên Trường Chinh không phải để đổi lấy một công trường bất tận, mà để nhận về một tuyến metro đúng hẹn – hoặc sớm hơn cam kết.
