Cao tốc miễn phí Tết: không chỉ là ưu đãi, mà là tín hiệu thay đổi cách phục vụ người dân
Chính sách khai thác tạm, không thu phí trên khoảng 62 km hai tuyến cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng và Đồng Đăng - Trà Lĩnh dịp Tết Nguyên đán 2027 là một đề xuất nhằm giảm áp lực giao thông Tết, hỗ trợ người dân đi lại thuận lợi hơn và tạo cú hích phát triển kinh tế - xã hội các tỉnh biên giới Lạng Sơn, Cao Bằng. Đề xuất này được liên danh nhà đầu tư đưa ra trong chuyến kiểm tra của Phó thủ tướng Phạm Gia Túc tại hai dự án ngày 27/9, sau đó Văn phòng Chính phủ phát đi thông báo kết luận, giao các bộ, địa phương nghiên cứu phương án triển khai. Việc một tuyến cao tốc chưa hoàn thiện toàn bộ nhưng được tính đến phương án khai thác tạm, miễn phí chính là sự dịch chuyển tư duy: đặt nhu cầu đi lại của người dân lên hàng đầu vào dịp cao điểm Tết 2027.
Theo đề xuất, các đoạn có thể đưa vào khai thác gồm đoạn từ Chi Lăng qua nút giao IC02 và tuyến Tân Thanh - Cốc Nam thuộc dự án Hữu Nghị Chi Lăng, cùng đoạn Tân Thanh (Lạng Sơn) - Đông Khê (Cao Bằng) thuộc dự án Đồng Đăng Trà Lĩnh. Những cái tên vốn quen thuộc với hoạt động xuất nhập khẩu nay có cơ hội bước vào đời sống hàng ngày của người dân miền Bắc như các trục giao thông Tết 2027 mới, thay thế cho quốc lộ thường xuyên ách tắc. Điều này cho thấy nhà đầu tư và cơ quan quản lý không chờ mọi hạng mục xong xuôi mới phục vụ mà sẵn sàng "mở cửa sớm" để chia sẻ áp lực đi lại, nếu điều kiện an toàn cho phép.
Giảm tắc đường, giảm chi phí: lợi ích trực tiếp cho người đi Tết
Giao thông Tết 2027 ở miền Bắc có thể ít ngột ngạt hơn nếu hai đoạn cao tốc miễn phí Tết này được vận hành đúng như kế hoạch. Khi xe cá nhân, xe khách có thêm trục cao tốc Hữu Nghị Chi Lăng và đoạn Đồng Đăng Trà Lĩnh để lựa chọn, dòng phương tiện sẽ được phân luồng, giảm ùn tắc trên các quốc lộ vốn đã quá tải mỗi dịp Tết. Việc không thu phí trên 62 km trong thời gian cao điểm không chỉ giúp người dân tiết kiệm chi phí đi lại mà còn gửi một thông điệp rõ ràng: nhà nước coi việc về quê ăn Tết là nhu cầu đáng được ưu tiên, chứ không đơn thuần là một "đợt cao điểm" cần cắt giảm.
Với các tuyến đi qua vùng đồi núi Lạng Sơn, Cao Bằng, việc có mặt đường rộng, độ dốc được thiết kế theo tiêu chuẩn cao tốc, cùng hệ thống an toàn giao thông đồng bộ, sẽ giảm đáng kể nguy cơ tai nạn trên những cung đường đèo dốc quen thuộc. Phó thủ tướng đã yêu cầu Bộ Xây dựng phối hợp Cục Cảnh sát giao thông và nhà đầu tư thống nhất phương án tổ chức giao thông, diễn tập xử lý sự cố trước khi khai thác để bảo đảm an toàn cho người và phương tiện. Đó là điểm mấu chốt: cao tốc miễn phí Tết phải an toàn và có tổ chức, nếu không lợi ích cho người dân sẽ bị xóa nhòa bởi rủi ro.
Cú hích cho kinh tế biên giới Lạng Sơn – Cao Bằng
Không thể nhìn chính sách cao tốc miễn phí Tết chỉ dưới góc độ giao thông. Với các đoạn đi qua Tân Thanh, Cốc Nam, Đông Khê – những cái tên gắn liền với cửa khẩu và logistics – việc thông xe sớm, dù mới khai thác tạm, sẽ là cơ hội thử sức cho không gian kinh tế biên giới mới. Cao tốc Đồng Đăng Trà Lĩnh giai đoạn một dài hơn 93 km, nối Lạng Sơn với Cao Bằng, đã thi công khoảng 79% giá trị với quy mô 2 làn xe. Khi một phần tuyến được mở cho người dân trong dịp Tết, lượng người và hàng hóa đổ về khu vực biên giới sẽ tăng, kéo theo nhu cầu dịch vụ, lưu trú, thương mại, từ đó tạo công ăn việc làm ngay trong mùa cao điểm.
Về dài hạn, mỗi đợt vận hành tạm như thế là một "lần chạy thử" cho kinh tế vùng. Các hộ kinh doanh nhỏ, các hợp tác xã nông nghiệp, du lịch cộng đồng có thêm lý do để mạnh dạn đầu tư khi thấy dòng xe Tết về nhiều hơn, đi lại dễ hơn. Lãnh đạo Chính phủ đã yêu cầu dự án đưa vào khai thác phải đồng bộ cả hệ thống an toàn giao thông, trạm dừng nghỉ, trạm thu phí và hệ thống giao thông thông minh để tránh tình trạng đường mở nhưng dịch vụ phụ trợ thiếu. Nếu các trạm dừng nghỉ trên tuyến được xây dựng với tầm nhìn kinh tế vùng, cao tốc Hữu Nghị Chi Lăng và Đồng Đăng Trà Lĩnh sẽ không chỉ là đường cho xe chạy mà còn là "trục sinh kế" mới cho miền núi phía Bắc.
Áp lực tiến độ và bài toán an toàn khi khai thác tạm
Đằng sau viễn cảnh giao thông Tết 2027 thông thoáng là áp lực tiến độ hiếm khi nhẹ nhàng. Theo thông báo, trong năm nay phải hoàn thành, khai thác cao tốc Hữu Nghị Chi Lăng và thông xe cao tốc Đồng Đăng Trà Lĩnh (đoạn Đồng Đăng - Đông Khê). Trong khi đó, dự án Đồng Đăng Trà Lĩnh đặt mục tiêu hoàn thành 93 km nền đường rộng 22 m vào tháng 4/2027 và toàn bộ công trình vào tháng 3/2028, với khối lượng đào nền khoảng 25 triệu m3, đắp nền đạt 14,9/15 triệu m3, 62/64 cầu đã xong. Rõ ràng, việc tính đến khai thác tạm đòi hỏi các bên phải giữ thăng bằng giữa ham muốn về đích sớm và yêu cầu kỹ thuật, an toàn công trình.
Phó thủ tướng Phạm Gia Túc đã yêu cầu địa phương hoàn thành giải phóng mặt bằng trong tháng 10 cho cả tuyến chính, đường gom, trạm dừng nghỉ, đồng thời di dời hạ tầng kỹ thuật, nhà ở và xây dựng khu tái định cư. Đồng thời, ông nhấn mạnh phải thi công đồng bộ, tránh tình trạng đoạn hoàn thành không liền mạch, ảnh hưởng khả năng kết nối và khai thác. Đây là lời nhắc không thể rõ ràng hơn: nếu chỉ chăm chăm "kịp Tết" mà bỏ qua chất lượng mái taluy, chống sạt trượt, thì cao tốc miền núi rất dễ biến thành tuyến tiềm ẩn rủi ro. Khai thác tạm không đồng nghĩa với tiêu chuẩn tạm; người dân có quyền kỳ vọng chất lượng như một tuyến chính thức.
Kết luận: đo sức một chính sách bằng trải nghiệm người dân Tết 2027
Với việc giao Bộ Xây dựng, UBND tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn nghiên cứu, xử lý đề xuất đưa hai tuyến cao tốc vào khai thác tạm, miễn phí dịp Tết Nguyên đán 2027, Chính phủ đã phát đi một tín hiệu đáng chú ý: giao thông Tết 2027 không thể chỉ trông vào biện pháp tình thế mà cần những thay đổi cấu trúc đường sá. Về mặt chính sách, đây là bước thử nghiệm quan trọng cho tư duy dùng hạ tầng cao tốc để phục vụ trực tiếp người dân trong những thời điểm nhạy cảm, thay vì chỉ coi đó là tuyến phục vụ vận tải dài hạn.
Tuy nhiên, thành công của chính sách cao tốc miễn phí Tết sẽ không đo bằng số km khai thác tạm hay phần trăm giải ngân, mà bằng cảm nhận của người đi đường: họ có về đến nhà nhanh hơn, an toàn hơn, nhẹ gánh chi phí hơn không. Nếu câu trả lời là có, Hữu Nghị Chi Lăng và Đồng Đăng Trà Lĩnh sẽ trở thành hai ví dụ điển hình cho cách một dự án hạ tầng lớn có thể được mở ra từng phần để phục vụ đời sống, thay vì chờ đến ngày khánh thành long trọng. Và đó là điều người dân miền Bắc có lý do để kỳ vọng khi nhìn lên các công trường đang chạy đua với thời gian.
