Danh hiệu mới chỉ có ý nghĩa khi tạo được sức bật vùng
Cực tăng trưởng đô thị là trung tâm tập hợp dân cư, hoạt động kinh tế và hạ tầng, đồng thời lan tỏa cơ hội phát triển sang các địa phương lân cận. Vì vậy, việc Đồng Nai, Bắc Ninh và Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương đáng chú ý không chỉ vì thay đổi địa vị hành chính, mà vì có thể mở thêm những đầu mối tổ chức phát triển. Tại Diễn đàn phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị Trần Quốc Thái cho biết hệ thống đô thị đã được tái cấu trúc sau một năm sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Theo thông tin tại diễn đàn, cả nước hiện có 2 đô thị đặc biệt, 7 đô thị loại I và 892 đô thị loại II, III; tỷ lệ đô thị hóa khoảng 53,3%. Con số này cho thấy mạng lưới đô thị đã có quy mô đáng kể, nhưng quy mô tự thân chưa bảo đảm hiệu quả. Thước đo thật sự là các đô thị mới có chia sẻ hạ tầng, lao động và cơ hội kinh tế với vùng phụ cận hay không.
Tổ chức lại không gian thay vì chỉ mở rộng địa giới
Giá trị lớn nhất của những thành phố mới nằm ở khả năng sắp xếp lại các mối quan hệ giữa nơi ở, sản xuất, logistics và dịch vụ. Nếu quy hoạch chỉ tập trung vào ranh giới hành chính mới, đô thị có thể lớn hơn trên bản đồ mà vẫn bị chia cắt trong vận hành. Ngược lại, quy hoạch đa trung tâm, gắn giao thông công cộng với các khu việc làm và kết nối đồng bộ hạ tầng giao thông, logistics, hạ tầng số có thể giúp người dân tiếp cận cơ hội thuận lợi hơn. Định hướng phát triển đô thị theo mạng lưới cũng đặt liên kết vùng Việt Nam vào trọng tâm, thay cho tư duy mỗi địa phương tự xây dựng các dự án riêng lẻ. Đây là điểm quyết định: đường sá và hệ thống dịch vụ phải nối được các trung tâm kinh tế, không chỉ đưa người dân nhanh hơn vào một lõi đô thị. Khi ấy, đô thị Đồng Nai và các thành phố mới còn có thể bổ trợ cho nhau, thay vì cạnh tranh bằng việc lặp lại cùng một mô hình phát triển.
Năng lực cạnh tranh bắt đầu từ kết nối nguồn lực
Các đô thị đã chứng tỏ vai trò kinh tế lớn, nhưng thành tích ấy cũng đặt ra yêu cầu phải biến sức tập trung nguồn lực thành năng suất dài hạn. Thống kê được nêu tại diễn đàn cho biết 6 trong 10 địa phương có tổng thu ngân sách lớn nhất năm 2025 là đô thị; 7 trong 10 địa phương đóng góp nhiều nhất cho tăng trưởng kinh tế cũng là đô thị. Những dữ kiện này củng cố lý do cần thêm cực tăng trưởng, song không chứng minh rằng cứ trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là tự động cạnh tranh hơn. Lợi thế chỉ được khai thác khi hạ tầng, nhân lực, cơ chế và doanh nghiệp kết nối thành một hệ thống. Phân cấp rõ ràng, quy hoạch dài hạn và đầu tư vào nguồn nhân lực chất lượng cao là điều kiện cần; tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế xanh và dịch vụ giá trị gia tăng cao mới là hướng đi có sức bền. Nếu thiếu phối hợp vùng, lợi thế riêng của mỗi địa phương dễ bị thu hẹp bởi cạnh tranh nguồn lực và dự án trùng lặp.
Thước đo cuối cùng là đời sống người dân
Giai đoạn từ nay đến năm 2030, định hướng được nêu là phát triển đô thị thông minh, tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, đánh giá năng lực chống chịu và cải tạo đô thị gắn với giao thông công cộng. Đây là những ưu tiên đúng, nhưng cần được chuyển thành lựa chọn quy hoạch và đầu tư cụ thể, có phối hợp giữa các địa phương. Người dân sẽ cảm nhận kết quả qua thời gian đi lại, khả năng tiếp cận việc làm và dịch vụ, môi trường sống cũng như mức độ an toàn trước rủi ro khí hậu. Như Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, giá trị đô thị không chỉ nằm ở diện tích, dân số hay công trình, mà còn ở chất lượng quy hoạch, hiệu quả quản trị và khả năng tạo môi trường thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp. Bởi vậy, danh xưng thành phố trực thuộc Trung ương chỉ là điểm khởi đầu. Đồng Nai, Bắc Ninh và Quảng Ninh sẽ trở thành những cực tăng trưởng đô thị có sức cạnh tranh khi biết kết nối lợi thế vùng, phối hợp đầu tư và nâng chất lượng sống—không phải khi chỉ mở rộng quy mô.
