Chuẩn bị năm học không thể dừng ở lễ khai giảng
Chuẩn bị năm học là quá trình bảo đảm học sinh có chỗ học, đủ giáo viên và sách vở, đồng thời giúp trường vận hành an toàn, ổn định ngay từ ngày đầu. Với TP.HCM, kết quả xây thêm phòng học và cam kết cung ứng đủ sách giáo khoa là những bước tiến đáng ghi nhận, nhưng chưa thể xem là thước đo đầy đủ cho mức độ sẵn sàng của toàn ngành.
Năm học 2026-2027 là năm thứ hai thành phố triển khai Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục, đồng thời bắt đầu cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị trong lĩnh vực này. Đây cũng là năm đầu các cơ sở giáo dục hoạt động theo mạng lưới mới sau sắp xếp, khiến việc phối hợp và phân bổ nguồn lực càng cần được theo dõi sát. Áp lực dân số cơ học và đô thị hóa nhanh không chờ các kế hoạch hoàn tất: phụ huynh cần một chỗ học phù hợp, không chỉ một con số tiến độ đẹp.
Phòng học mới đã tăng, nhưng khoảng thiếu vẫn lớn
Ngày 1-11, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM thông tin kết quả chiến dịch “150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học”. Trước ngày 5-9-2026, thành phố đã đưa vào khai thác 1.027 phòng học mới, vượt 27 phòng so với chỉ tiêu chiến dịch. Con số này phản ánh nỗ lực đẩy nhanh công trình, song cần phân biệt với mục tiêu dài hạn: thành phố vẫn thiếu khoảng 16.000 phòng học để đạt mức 300 phòng trên mỗi 10.000 người trong độ tuổi đi học.
Giai đoạn tiếp theo đặt mục tiêu hoàn thành 19 dự án với 301 phòng xây mới, trong đó 277 phòng tăng thêm, trước ngày 31-12-2026; đến thời điểm báo cáo, còn 18 dự án với 293 phòng chưa hoàn tất. Thành phố cho biết sẽ phối hợp tháo gỡ vướng mắc về vốn và mặt bằng. Đây là phần việc quyết định: quỹ đất giáo dục ở khu vực trung tâm khan hiếm, chi phí đền bù cao, trong khi dân số tăng nhanh gây sức ép lên chỗ học. Vì vậy, tiến độ công trình phải đi cùng quy hoạch đất và phân bổ trường hợp lý.
Cam kết đủ sách là cần thiết, nhưng phải đến đúng tay học sinh
Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM khẳng định sách giáo khoa năm học 2026-2027 sẽ được cung ứng đầy đủ trước ngày khai giảng 5-9. Đây là cam kết thiết thực với phụ huynh, bởi sách có mặt đúng lúc giúp học sinh bắt đầu chương trình mà không phải chờ đợi hoặc tự xoay xở trong những tuần đầu.
Tuy vậy, “đủ sách” chỉ có ý nghĩa khi khâu phân phối tới từng trường và học sinh diễn ra đúng hạn, nhất là ở những khu vực có nhu cầu tăng nhanh. Thành phố cần bảo đảm thông tin đặt mua, tiếp nhận và xử lý thiếu hụt được thông suốt, thay vì chỉ đánh giá kết quả ở cấp tổng thể. Bảo đảm sách vở là một mắt xích quan trọng trong chuẩn bị năm học, nhưng không thể bù cho lớp học quá đông hay thiếu giáo viên. Cam kết vì thế nên được nhìn bằng trải nghiệm thực tế của gia đình, không chỉ bằng tuyên bố cung ứng.
Sáu điểm nghẽn đòi hỏi giải pháp vượt khỏi công trình
Ngành giáo dục thành phố vẫn còn sáu nhóm điểm nghẽn cần tháo gỡ. Nổi bật là cơ sở vật chất và đội ngũ chưa theo kịp quy mô: TP.HCM thiếu khoảng 9.000 giáo viên theo định mức tối đa và khoảng 16.000 phòng học theo mục tiêu đề ra. Một số trường chưa thể tổ chức học hai buổi mỗi ngày, sĩ số ở vài nơi còn cao, còn giáo viên một số môn chuyên biệt chưa đủ. Đây là những thiếu hụt tác động trực tiếp đến thời lượng học, khả năng tiếp cận và áp lực tuyển sinh lớp 10.
Các vướng mắc khác gồm huy động nguồn lực xã hội chưa đồng đều và cơ chế tài chính chưa rõ ràng; một số trường tư chậm khắc phục tồn tại, ảnh hưởng quyền lợi người học; chuyển đổi số chưa tạo được năng lực quản trị dựa trên dữ liệu; kỹ năng số và ngoại ngữ giữa các đơn vị còn chênh lệch. Cùng với đó là thiếu quỹ đất giáo dục và tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia còn là điểm nghẽn. Những vấn đề này không thể giải quyết chỉ bằng đẩy nhanh xây dựng: cần quy định minh bạch, giám sát quyền lợi học sinh và phân bổ nguồn lực theo nơi thiếu nhất.
Kết quả đáng ghi nhận, nhưng phép thử là sự công bằng
TP.HCM có cơ sở để ghi nhận tiến độ phòng học mới và cam kết đủ sách giáo khoa trước khai giảng. Nhưng một năm học chỉ thật sự sẵn sàng khi học sinh không bị thiệt vì nơi ở, trường học không thiếu giáo viên và các dự án còn lại được hoàn thành đúng kế hoạch. Thành phố cần giữ nhịp thi công đến cuối năm, đồng thời ưu tiên xử lý thiếu nhân lực, quỹ đất và chênh lệch nguồn lực giữa các khu vực.
Thước đo cuối cùng không phải số công trình được bàn giao hay lời hứa cung ứng, mà là việc mỗi em có chỗ học, có sách và được học trong điều kiện đáp ứng nhu cầu. Nếu các điểm nghẽn kéo dài, những thành quả đầu năm sẽ khó chuyển thành cải thiện bền vững. Chuẩn bị năm học vì thế phải là kế hoạch liên tục, đặt quyền lợi học sinh làm trọng tâm.
