Cao tốc Đồng bằng sông Cửu Long: trục xương sống mới của hạ tầng giao thông Mekong
Cao tốc Đồng bằng sông Cửu Long là tổ hợp các tuyến cao tốc chiến lược kết nối biên giới Tây Nam với các trung tâm kinh tế, đô thị và cảng biển trong vùng, hướng tới hình thành một trục vận tải tốc độ cao giúp chia sẻ lưu lượng với quốc lộ hiện hữu, rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa và hành khách, đồng thời tăng cường khả năng cơ động và bảo đảm quốc phòng, an ninh cho toàn khu vực. Bộ Xây dựng đã giao Ban Quản lý dự án 7 lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi cho tuyến cao tốc dài gần 194km đi xuyên vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Tuyến Hà Tiên - Rạch Giá - Bạc Liêu được đề xuất có chiều dài khoảng 193,8km, tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 147.798 tỷ đồng bằng vốn đầu tư công. Quy mô quy hoạch là cao tốc hoàn chỉnh 4 làn xe, tốc độ thiết kế 120km/h, tạo thêm một hành lang giao thông mới cho hạ tầng giao thông Mekong.
Từ Hà Tiên đến Bạc Liêu: trục xuyên biên giới và chiến lược vật liệu, kỹ thuật
Điểm mạnh lớn nhất của tuyến Hà Tiên - Rạch Giá - Bạc Liêu là khả năng kết nối không chỉ nội vùng mà cả hướng ra biên giới. Tuyến sẽ nối từ cửa khẩu quốc tế Hà Tiên, đi qua Hà Tiên, Kiên Lương, Hòn Đất, Rạch Giá, Giồng Riềng, Vị Thanh đến Bạc Liêu, tạo liên kết mới với An Giang, Cần Thơ, Cà Mau và mạng lưới cao tốc Mỹ An - Cao Lãnh - Vàm Cống - Rạch Sỏi, Cần Thơ - Cà Mau. Đây là bước đi đúng khi nhu cầu vận tải và yêu cầu hình thành trục giao thông liên tục phía Tây Nam tăng nhanh. Về kỹ thuật, phương án dùng cầu cạn thay cho đắp nền đường thể hiện nỗ lực đối phó tình trạng khan hiếm cát đắp nền trong khu vực. Hai trạm dừng nghỉ 3ha tại Hòn Đất và Hồng Dân sẽ được xã hội hóa, mở ra không gian dịch vụ mới dọc tuyến.
Mở rộng Mỹ Thuận – Cần Thơ lên 6 làn xe: tháo nút thắt trên hành lang chiến lược
Nếu tuyến xuyên Mekong là trục xương sống mới thì đoạn cao tốc Mỹ Thuận – Cần Thơ chính là mắt xích dễ tắc nghẽn nếu không sớm nâng cấp. Doanh nghiệp BOT đề xuất mở rộng toàn bộ gần 23km tuyến này, nâng từ 4 làn xe hạn chế (nền đường 17m) lên 6 làn xe hoàn chỉnh với bề rộng nền đường 32,25m. Điểm đầu tại Km107+363,08 (phường Tân Ngãi) và điểm cuối tại nút giao Chà Và nối với Quốc lộ 1, cầu Cần Thơ 2. Nếu được triển khai, đây sẽ là bước quan trọng để tăng công suất vận tải, giảm nguy cơ ùn tắc cục bộ và tạo mạch lưu thông liền mạch trên hành lang TP.HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận – Cần Thơ – Cà Mau. Người dân và doanh nghiệp trong vùng sẽ hưởng lợi rõ rệt nhờ rút ngắn thời gian đi lại, tăng độ an toàn và ổn định kế hoạch vận chuyển.
Dự án PPP Việt Nam: bài toán huy động vốn và hiệu quả khai thác
Khác với tuyến Hà Tiên – Rạch Giá – Bạc Liêu đang được tính toán đầu tư công, đoạn mở rộng Mỹ Thuận – Cần Thơ được định hướng theo phương thức đối tác công – tư (PPP), hợp đồng BOT. Cơ quan quản lý được yêu cầu nghiên cứu báo cáo đánh giá và lựa chọn phương án đầu tư PPP, gồm hai kịch bản: một là dự án BOT độc lập, hai là điều chỉnh phạm vi dự án mở rộng cao tốc TP.HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận để bao gồm cả đoạn Mỹ Thuận – Cần Thơ. Doanh nghiệp nhìn nhận phương án độc lập khó huy động tín dụng và thời gian hoàn thành dài hơn, trong khi phương án tích hợp tận dụng được cấu trúc tài chính, cơ chế vốn và bộ máy quản lý hiện có, với việc ngân hàng đã cam kết bố trí vốn. Đây là minh họa điển hình cho cách các dự án PPP Việt Nam đang tìm cách giảm rủi ro và tăng hiệu quả khai thác.
Thách thức phía trước: tiến độ, kết nối và lợi ích người dân
Theo phương án hiện nay, dự án cao tốc xuyên Đồng bằng sông Cửu Long đặt mục tiêu hoàn thành báo cáo tiền khả thi từ năm 2025 đến quý III/2026, báo cáo khả thi trong quý I/2027, thiết kế kỹ thuật trong quý II/2027 và lựa chọn nhà thầu trong quý III/2027, để khởi công năm 2027 và hoàn thành vào năm 2030. Đây là khung thời gian đầy tham vọng, nhất là khi song song phải xử lý khan hiếm vật liệu, bài toán giải phóng mặt bằng và phối hợp nhiều bên. Tuy nhiên, nếu đúng tiến độ, tuyến cao tốc này sẽ chia sẻ lưu lượng với Quốc lộ 80 và 61, giảm áp lực cho quốc lộ hiện hữu, nâng cao an toàn giao thông và tăng khả năng kết nối cửa khẩu Hà Tiên với các trung tâm kinh tế trong vùng. Câu hỏi cuối cùng là liệu các quyết định đầu tư, mô hình PPP và năng lực quản lý có đủ mạnh để biến kỳ vọng của người dân thành lợi ích cụ thể trong đời sống.
