Cơ chế đặc thù APEC: tăng tốc có điều kiện, không phải “tấm vé miễn trừ”
Cơ chế đặc thù APEC là tập hợp các chính sách và quy trình được rút gọn, thiết kế riêng cho các dự án Phú Quốc 2027 nhằm tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ thi công, nhưng vẫn đặt trong khuôn khổ tuân thủ pháp luật và không cho phép hợp pháp hóa bất kỳ sai phạm mang tính vụ lợi nào. Chiều 7/8, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự thảo nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc. Cùng thời điểm, các đại biểu còn xem xét thêm một nghị quyết liên quan tới xử lý vi phạm trong lĩnh vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Hai văn bản này gửi một thông điệp rõ ràng: muốn tăng tốc, phải chấp nhận bị giám sát chặt, không có vùng miễn trách nhiệm.
Vì sao Phú Quốc cần cơ chế đặc thù, và cần ngay lúc này?
Đặt APEC 2027 ở Phú Quốc đồng nghĩa với việc Việt Nam chọn một không gian hải đảo khắc nghiệt để tổ chức sự kiện đối ngoại đặc biệt quan trọng, kéo theo hàng loạt dự án hạ tầng và dịch vụ đi kèm. Thời gian chuẩn bị không còn nhiều, trong khi quy trình đầu tư công, đất đai, xây dựng, đấu thầu… vốn mất hàng năm nếu đi đúng trình tự hiện hành. Dự thảo cơ chế đặc thù APEC vì thế được xem là "rất cần thiết" nhằm kịp thời gỡ vướng cho các dự án, bảo đảm tiến độ tổ chức hội nghị. Vấn đề không chỉ là hoàn thành công trình đúng lịch, mà còn là năng lực hệ thống pháp luật hiện tại trong việc xử lý các tình huống đặc thù của dự án Phú Quốc 2027. Nếu không có khung linh hoạt, nguy cơ chậm tiến độ là rõ ràng; nhưng nếu nới lỏng vô nguyên tắc, rủi ro trục lợi cũng không kém phần đáng lo.
Giới hạn rạch ròi để tránh trục lợi và hợp thức hóa sai phạm
Cốt lõi của cơ chế đặc thù APEC là rút gọn thủ tục, chứ không phải xóa bỏ trách nhiệm. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh tinh thần là vừa tháo gỡ khó khăn, vừa giữ vững kỷ cương, nghiêm minh của pháp luật, và "không hợp pháp hóa các sai phạm có tính vụ lợi" cũng như "không loại trừ trách nhiệm" của tập thể, cá nhân nếu có sai phạm. Các đại biểu yêu cầu xác định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và nguyên tắc thực hiện; công khai danh mục hoặc tiêu chí các dự án thuộc phạm vi cơ chế đặc thù, bảo đảm chỉ áp dụng cho công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 đã được cấp có thẩm quyền cho chủ trương. Đồng thời, cần kiên quyết loại bỏ các dự án "té nước theo mưa" để trục lợi chính sách và ngăn mượn danh đặc thù để hợp thức hóa sai phạm. Cơ chế nhanh phải đi cùng bộ lọc nghiêm để không biến APEC thành chiếc cớ cho tham nhũng.
Trao quyền nhưng không buông lỏng: bảo vệ người dám làm, không che chở sai phạm
Một lo ngại thường thấy khi nói tới cơ chế đặc thù là cán bộ sẽ chùn tay vì sợ trách nhiệm, hoặc ngược lại, lạm quyền vì nghĩ mình có "lá chắn" chính sách. Thảo luận tại Quốc hội cho thấy quan điểm khá rõ: bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm không đồng nghĩa với việc tạo ra một tấm khiên miễn trừ trách nhiệm chung chung. Hậu kiểm thôi là chưa đủ; cơ quan dân cử yêu cầu thiết lập các tiêu chí cụ thể cho đối tượng áp dụng, cơ chế kiểm soát trong quá trình thực hiện và chế độ báo cáo, giải trình để đánh giá hiệu quả, minh bạch của cơ chế đặc biệt. Nói cách khác, cơ chế đặc thù APEC cho dự án Phú Quốc 2027 phải tạo không gian sáng tạo, khuyến khích đổi mới, nhưng vẫn xử lý nghiêm minh các vi phạm, như chính thông điệp "trao quyền nhưng không buông lỏng" mà các đại biểu đã nhấn mạnh.
Hướng tới quản lý dự án bền vững: bài kiểm tra cho năng lực lập pháp
Điểm đáng chú ý là Quốc hội không chỉ tranh luận về nguyên tắc, mà còn giao nhiệm vụ cụ thể cho các cơ quan chuẩn bị bước tiếp theo. Tổng Thư ký Quốc hội và Văn phòng Quốc hội được yêu cầu phối hợp với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, khẩn trương tổng hợp đầy đủ ý kiến đại biểu để gửi Chính phủ và các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo nghị quyết. Chính phủ phải chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo làm việc chặt chẽ với các bên liên quan, hoàn thiện và báo cáo Ủy ban Thường vụ trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua vào cuối kỳ họp. Nếu được thiết kế đúng, cơ chế đặc thù APEC không chỉ giúp tháo gỡ vướng mắc trước mắt cho dự án Phú Quốc 2027, mà còn là bài kiểm tra quan trọng về năng lực tạo ra khung linh hoạt nhưng vẫn bền vững, nơi tốc độ thi công và tuân thủ pháp luật không đối nghịch, mà bổ sung cho nhau.
