Cơ chế đặc thù APEC 2027 là gì và vì sao phải làm ngay?
Cơ chế đặc thù APEC 2027 là tập hợp các chính sách và quy trình được Quốc hội thiết kế riêng để tháo gỡ khó khăn pháp lý, rút ngắn thủ tục nhưng vẫn bảo đảm chất lượng cho các dự án hạ tầng APEC tại Phú Quốc, phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC và khai thác lâu dài sau đó. Thảo luận về dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho các công trình phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc, các đại biểu Quốc hội đều đồng tình với sự cần thiết ban hành văn bản này nhằm bảo đảm tiến độ của nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là chuyện hoàn thiện vài tuyến đường hay trung tâm hội nghị, mà là bài kiểm tra về năng lực tổ chức sự kiện quốc tế và uy tín quốc gia. Trong bối cảnh thời gian chuẩn bị không còn nhiều, nếu tiếp tục đi theo lối mòn thủ tục thông thường, nguy cơ chậm tiến độ là rất rõ ràng, kéo theo lãng phí nguồn lực và bỏ lỡ cơ hội đối ngoại.
Đồng thuận chính trị và mục tiêu kép: kịp tiến độ, giữ chất lượng
Điểm đáng chú ý của cơ chế đặc thù APEC 2027 là mức độ đồng thuận hiếm thấy giữa các đoàn đại biểu Quốc hội. Từ Quảng Ninh, Đồng Tháp đến các đoàn Cao Bằng, Đắk Lắk, Tuyên Quang, tất cả đều thống nhất rằng Nghị quyết là cần thiết để tháo gỡ điểm nghẽn và đẩy nhanh tiến độ các công trình phục vụ APEC. Bên cạnh nhiệm vụ đối ngoại, nhiều đại biểu nhấn mạnh các dự án này còn gắn với quốc phòng, an ninh, chủ quyền biển Tây Nam và phát triển kinh tế – xã hội của Phú Quốc. Tuy vậy, sự đồng thuận không đồng nghĩa với buông lỏng. Các ý kiến yêu cầu cơ chế phải thiết kế chặt chẽ, vừa đáp ứng tiến độ cấp bách, vừa bảo đảm chất lượng công trình và hiệu quả khai thác lâu dài. Nói cách khác, mục tiêu không phải "nhanh bằng mọi giá", mà là nhanh trên nền một khung kiểm soát rủi ro được tính toán kỹ.
Tháo gỡ vướng mắc pháp lý: rút ngắn thủ tục nhưng không xóa trách nhiệm
Cốt lõi của cơ chế đặc thù APEC 2027 chính là chính sách tháo gỡ vướng mắc pháp lý để các dự án hạ tầng APEC về đích đúng hạn. Thực tế, một số công trình đã triển khai trước khi hoàn tất đầy đủ thủ tục, dẫn đến khó khăn trong nghiệm thu, thanh toán và quyết toán, buộc phải có cơ chế để xử lý tình huống này mà vẫn giữ kỷ luật ngân sách và trách nhiệm giải trình. Nghị quyết mới không chỉ rút gọn vài bước hành chính; nó chạm đến các lĩnh vực quy hoạch, khoáng sản, đầu tư, xây dựng, đất đai, tài sản công và trách nhiệm của nhiều chủ thể. Một đại biểu nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt là: "tháo gỡ để hoàn thành nhiệm vụ chung, nhưng không làm mờ trách nhiệm; tạo điều kiện về thủ tục, nhưng không hạ thấp yêu cầu về an toàn, chất lượng". Cơ chế đặc thù vì thế là một hành lang pháp lý linh hoạt, không phải tấm bình phong che đậy sai phạm.
Thiết kế phạm vi, danh mục dự án: tránh khoảng trống và tránh lạm dụng
Một điểm tranh luận mang tính xây dựng là phạm vi áp dụng cơ chế đặc thù và cách liệt kê công trình phục vụ APEC. Nhiều đại biểu đề nghị Nghị quyết phải kèm phụ lục liệt kê rõ từng dự án, tránh giao thêm cho địa phương rà soát rồi phát sinh thủ tục mới, làm chậm việc triển khai ngay khi Nghị quyết có hiệu lực. Đồng thời, có ý kiến đề xuất chỉ áp dụng cho các dự án phục vụ trực tiếp Hội nghị Cấp cao APEC tại Phú Quốc, còn sai phạm nếu có vẫn phải thanh tra, kiểm toán và xử lý theo pháp luật hiện hành. Câu hỏi được nêu là nếu sau này xuất hiện công trình khác liên quan APEC ở ngoài Phú Quốc, có được bổ sung vào cơ chế hay không. Rõ ràng, nếu danh mục không đủ chặt chẽ, cơ chế đặc thù có thể bị lạm dụng; nhưng nếu quá khép kín, khoảng trống pháp lý sẽ xuất hiện khi có tình huống phát sinh. Bài toán là thiết kế một khung vừa cụ thể, vừa có cơ chế cập nhật có kiểm soát.
Tác động tới người dân và lợi ích lâu dài sau APEC
Điều ít được nhắc ở các cuộc thảo luận chính trị nhưng lại là "thước đo" thành công của cơ chế đặc thù APEC 2027 chính là tác động lên người dân. Một số đại biểu yêu cầu phải bổ sung quy định bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, người lao động tham gia các công trình phục vụ APEC. Nhà đầu tư, chủ đầu tư phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và tuân thủ quy định về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, an toàn vệ sinh lao động, không để phát sinh tranh chấp, khiếu kiện trong quá trình triển khai. Người dân bị thu hồi đất cần được quan tâm chính sách dài hạn, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp thay vì chỉ đền bù một lần rồi "tự bơi". Các đại biểu cũng nhấn mạnh hạ tầng phục vụ APEC sẽ tiếp tục được sử dụng lâu dài, nên cơ chế đặc thù phải bảo đảm tính bền vững, an toàn kỹ thuật và hiệu quả khai thác dài hạn. Nếu làm tốt, APEC là cú hích không chỉ cho thương hiệu quốc gia mà cho đời sống và cơ hội phát triển của cộng đồng địa phương.
