Ba biến số vĩ mô đang ép vào từng hợp đồng
Quản trị dòng tiền là việc doanh nghiệp theo dõi, dự báo và điều phối các khoản thu, chi cùng nghĩa vụ thanh toán để duy trì hoạt động và trả nợ đúng hạn. Khi tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng cùng biến động, đây không còn là việc kế toán định kỳ mà là năng lực quyết định doanh nghiệp có đủ sức chống chịu hay không. Diễn đàn “Doanh nghiệp trước biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng: Kịch bản ứng phó cuối năm 2026, triển vọng năm 2027” được VCCI phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương tổ chức ngày 30/10 tại Hà Nội, tập trung vào yêu cầu chuẩn bị cho hai giai đoạn kế hoạch liên tiếp. Phó Chủ tịch VCCI Nguyễn Quang Vinh lưu ý doanh nghiệp vừa phải hoàn thành kế hoạch năm 2026, vừa xây dựng phương án cho năm 2027 trong bối cảnh kinh tế thế giới khó dự báo. Sức ép có nguyên nhân rõ: chính sách tiền tệ ở các nền kinh tế lớn, dịch chuyển dòng vốn, cạnh tranh thương mại, địa chính trị và thị trường năng lượng đều tác động trực tiếp đến doanh nghiệp Việt Nam. Tỷ giá làm đổi chi phí nhập khẩu và nghĩa vụ ngoại tệ; lãi suất làm tăng chi phí vốn; còn năng lượng chi phối vận hành, vận tải và giá thành. Ba áp lực có thể cộng hưởng, bào mòn biên lợi nhuận trước khi doanh nghiệp kịp điều chỉnh giá bán.
Doanh thu không bảo đảm khả năng trả nợ
Rủi ro dễ bị đánh giá thấp nhất là nhầm doanh thu với tiền sẵn có. Khách hàng thanh toán chậm, hàng tồn kho phình to hoặc lãi vay tăng có thể khiến doanh nghiệp thiếu tiền duy trì sản xuất và trả nợ, dù sổ sách vẫn ghi nhận doanh thu. Vì thế, một cú sốc chi phí không dừng ở lợi nhuận: nó có thể kéo theo thiếu hụt vốn lưu động, chậm nghĩa vụ thanh toán và suy giảm khả năng vay tiếp. Áp lực càng đáng lưu ý với doanh nghiệp phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu. Trong chín tháng đầu năm 2026, chỉ số giá tiêu dùng bình quân tăng 4,52%; nhập khẩu tăng 36,7%, cao hơn mức tăng 24,5% của xuất khẩu. Các con số này không dự báo kết quả của từng doanh nghiệp, nhưng cho thấy môi trường chi phí và thương mại không dễ chịu. Doanh nghiệp không nên lập kế hoạch trả nợ theo kịch bản thuận lợi duy nhất. Cần kiểm tra khả năng thanh toán khi khách hàng trả chậm, chi phí đầu vào tăng hoặc nguồn vay trở nên đắt hơn.
Quản trị rủi ro bắt đầu từ vốn đang bị ứ đọng
Ưu tiên trước mắt không phải vay thêm để che mọi khoảng trống, mà là xác định tiền đang mắc ở đâu. Doanh nghiệp cần kiểm soát khoản phải thu, phải trả, tồn kho và lịch thanh toán; dự báo nhu cầu vốn theo từng giai đoạn để tránh vừa để vốn nằm im vừa vay ngân hàng duy trì hoạt động. Rà soát kỳ hạn nợ cũng rất cần thiết: vốn ngắn hạn không nên gánh những dự án dài hạn, bởi chênh lệch thời hạn có thể biến áp lực chi phí thành khủng hoảng thanh khoản. Với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, cần tính rủi ro từ lúc ký hợp đồng, cân đối nguồn thu và chi ngoại tệ, lựa chọn điều khoản thanh toán phù hợp; có thể nghiên cứu công cụ phòng ngừa tỷ giá khi đáp ứng điều kiện. Kiểm soát tiêu hao năng lượng, chi phí sản xuất và đa dạng hóa nguồn nguyên liệu cũng giúp giảm lệ thuộc vào một thị trường. Đây là quản trị rủi ro doanh nghiệp theo nghĩa thực chất: đưa rủi ro vào quyết định thường ngày, thay vì chỉ phản ứng khi dòng tiền đã cạn.
Tái cấu trúc để bước vào năm tới với dư địa
Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển cho rằng doanh nghiệp cần sớm tái cấu trúc hoạt động, rà soát nguồn lực và chi phí tài chính để chuẩn bị cho năm 2027. Điều đó không nên chỉ là cắt giảm đồng loạt. Doanh nghiệp cần xem lại sản phẩm, đơn hàng, mức tiêu hao đầu vào và khả năng điều chỉnh điều khoản giá, tỷ giá, năng lượng trong hợp đồng; đồng thời xây dựng nhiều kịch bản thay vì phụ thuộc vào một dự báo. Minh bạch dữ liệu tài chính và chủ động trao đổi với bên cấp vốn cũng giúp doanh nghiệp nhận diện sớm khoảng trống thanh khoản. Sau diễn đàn, VCCI cho biết sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan tổng hợp kiến nghị về giảm chi phí vốn, cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng, phát triển thị trường vốn và tăng cường quản trị rủi ro để chuyển tới cơ quan có thẩm quyền; đồng thời tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp bằng thông tin, đối thoại và nâng cao năng lực quản trị. Thông điệp thực tế là không thể kiểm soát tỷ giá hay giá năng lượng, nhưng có thể kiểm soát mức độ phơi nhiễm. Doanh nghiệp nào quản trị dòng tiền chặt, cơ cấu lại hoạt động sớm và chuẩn bị phương án trả nợ theo nhiều kịch bản sẽ có cơ hội giữ sức sản xuất tốt hơn khi biến động tiếp diễn.
