Thành phố Quảng Ninh mới: Từ cực tăng trưởng ven biển đến vai trò trung tâm liên kết vùng
Thành phố Quảng Ninh mới là không gian đô thị biển trực thuộc Trung ương, được kiến tạo trên nền tảng tỉnh Quảng Ninh với vị thế địa đầu Đông Bắc, giữ vai trò cực tăng trưởng kinh tế, trung tâm du lịch, đầu mối logistics và điểm kết nối giữa nội địa, biển, biên giới và thế giới, đồng thời hướng tới trở thành hạt nhân của chiến lược liên kết vùng Đông Bắc. Việc Quảng Ninh trở thành thành phố không phải là bước nhảy mang tính danh xưng, mà là sự khẳng định một cấp độ phát triển mới. Từ một không gian hành chính từng bị chia nhỏ dưới thời Pháp thuộc, Quảng Ninh đã hợp nhất, mở rộng và tái cấu trúc qua nhiều giai đoạn lịch sử, đặc biệt từ mốc thành lập tỉnh năm 1963 đến nay, vùng Đông Bắc liên tục được mở rộng và kết nối chặt chẽ giữa đô thị, biển, đảo, biên giới và di sản. Đây là quá trình cho thấy địa phương này kiên trì xây dựng vị thế không chỉ trong phạm vi nội tỉnh, mà ở cấp quốc gia và quốc tế.
Kinh tế biên mậu Quảng Ninh và cuộc nâng cấp logistics – cửa khẩu
Nếu phải chọn một trụ cột thể hiện rõ nhất tham vọng trở thành trung tâm liên kết vùng, thì đó chính là kinh tế biên mậu Quảng Ninh gắn với chiến lược logistics và cửa khẩu Quảng Ninh. Địa phương này có vị trí đặc biệt khi vừa sở hữu đường biên giới trên bộ, vừa có không gian biển rộng mở, giữ vai trò cầu nối thương mại giữa Việt Nam với Trung Quốc và khu vực ASEAN. Thay vì tiếp tục mô hình xuất khẩu tiểu ngạch và trung chuyển thuần túy, thành phố đang đặt cược vào cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng, hợp tác với phía Quảng Tây để ứng dụng nhận diện sinh trắc học, kiểm soát tự động và phương tiện vận chuyển hàng hóa tự hành IGV, hướng tới phương thức giao thương xuyên biên giới hiện đại, hoạt động 24/7. Song song, việc duy trì thông quan tại cầu Bắc Luân II cả thứ bảy, chủ nhật giúp giảm ùn tắc, rút ngắn thời gian lưu kho và nâng hiệu quả quay vòng phương tiện, điều mà doanh nghiệp đánh giá là lợi thế cạnh tranh thiết thực trong bối cảnh thương mại ngày càng gay gắt.
Hiện đại hóa hạ tầng và quản trị: Lợi ích thực cho người dân và doanh nghiệp
Điều đáng chú ý là bước nâng cấp vị thế thành phố Quảng Ninh mới được đi kèm một chương trình nâng chất quản trị và hạ tầng, thay vì chỉ gia tăng chỉ tiêu kinh tế. Trong những năm gần đây, Quảng Ninh tạo đột phá từ mạng lưới giao thông đa phương thức đồng bộ đến hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, mở rộng không gian kinh tế, đa dạng hóa động lực tăng trưởng, nâng năng lực cạnh tranh và cải thiện chất lượng sống của người dân. Hệ thống chính trị hai cấp được yêu cầu vận hành thông suốt, gần dân, sát dân và phục vụ nhân dân, cho thấy cách tiếp cận đặt người dân và doanh nghiệp vào trung tâm thay vì chỉ coi họ là đối tượng thụ hưởng thụ động. Một câu nói được nhắc lại nhiều là: “Thành công của thành phố không chỉ được đo bằng các chỉ tiêu kinh tế mà còn bằng chất lượng quản trị, môi trường sống, cơ hội phát triển và mức độ thụ hưởng của người dân”. Nếu Quảng Ninh giữ vững tinh thần này, chiến lược liên kết vùng sẽ có nền tảng xã hội vững chắc, thay vì chỉ là bài toán hạ tầng và tăng trưởng số liệu.
Chuỗi giá trị mới từ khu công nghiệp và tập đoàn công nghệ toàn cầu
Ở tầng sâu hơn của chiến lược liên kết vùng, thành phố Quảng Ninh mới không dừng ở vai trò điểm đến đầu tư mà đang chuyển sang xây nền móng cho chuỗi giá trị mới. Cơ cấu kinh tế được điều chỉnh từ khai thác tài nguyên sang công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ, logistics, du lịch và các lĩnh vực kinh tế xanh. Sự hiện diện của Jinko Solar tại Khu công nghiệp Sông Khoai là dấu ấn rõ ràng: các dự án sản xuất sản phẩm năng lượng mặt trời quy mô lớn bổ sung năng lực cho ngành chế biến, chế tạo, đồng thời mở ra khả năng thu hút doanh nghiệp cung ứng và dịch vụ kỹ thuật tham gia chuỗi sản xuất. Cùng với đó, các dự án của Foxconn mở rộng lĩnh vực điện tử và thiết bị công nghệ, mang tới yêu cầu phát triển mạng lưới cung ứng, nguồn nhân lực kỹ thuật và dịch vụ hỗ trợ tương ứng. Điểm quan trọng trong giai đoạn tiếp theo là khả năng tăng liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước, bởi chỉ khi hai khu vực này kết nối hiệu quả, Quảng Ninh mới thực sự trở thành mắt xích sản xuất của vùng Đông Bắc chứ không chỉ là nơi đặt nhà máy.
Quảng Ninh định vị hạt nhân liên kết vùng Đông Bắc: Cơ hội và thách thức
Nhìn tổng thể, thành phố Quảng Ninh mới đang được đặt trong cấu trúc phát triển có quy mô quốc gia và quốc tế: trung tâm kinh tế biển hiện đại, cực tăng trưởng của tam giác Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, trung tâm du lịch quốc gia và quốc tế, đầu mối logistics, đồng thời giữ vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh. Quy hoạch chung đô thị đến năm 2050, tầm nhìn 2075 xác lập Quảng Ninh là điểm kết nối giữa nội địa, biển, biên giới và thế giới, với tham vọng trở thành trung tâm liên kết vùng thực thụ. Tuy vậy, để định vị thành hạt nhân kiến tạo chiến lược liên kết vùng Đông Bắc, địa phương sẽ phải giải bài toán phối hợp chính sách liên tỉnh, kết nối hạ tầng xuyên biên giới và đồng bộ hóa thể chế kinh tế biên mậu. Với mục tiêu tăng trưởng đòi hỏi khai thác hiệu quả động lực mới, trong đó kinh tế biên mậu, xuất nhập khẩu và logistics là trụ cột, câu hỏi không còn là Quảng Ninh có đủ tiềm năng hay không, mà là khả năng biến tiềm năng thành lợi ích phân bổ đều cho doanh nghiệp và người dân toàn vùng. Nếu giải được bài toán đó, Quảng Ninh sẽ bước từ vai trò “điểm sáng ven biển” thành “bộ não liên kết vùng” của Đông Bắc.
