Nhu cầu tăng nhanh, kỹ năng không thể đứng yên
Nhân lực công nghệ là những người có kiến thức và năng lực thực hành để phát triển, vận hành hoặc ứng dụng công nghệ vào công việc và đời sống. Trong các ngành mới, năng lực ấy không chỉ nằm ở bằng cấp mà còn ở khả năng cập nhật kỹ năng theo tốc độ đổi thay của công nghệ. Chuyển đổi số đang đẩy nhu cầu tuyển dụng lên cao, trong khi yêu cầu của doanh nghiệp ngày càng gắn với thực tế sản xuất và kinh doanh. Các lĩnh vực Bộ Giáo dục và Đào tạo đang chú trọng gồm thiết kế vi mạch, công nghệ thông tin, điện hạt nhân và đường sắt tốc độ cao. Đến năm 2030, nhu cầu nhân lực trình độ đại học trở lên dự kiến vượt 50.000 người ở cả bán dẫn lẫn trí tuệ nhân tạo. Tuyển dụng người mới ra trường cũng tăng: trong nửa đầu năm 2026, nhu cầu cao hơn 180% so với cùng kỳ năm 2023. Nhưng số lượng bằng cấp tăng không tự động giải quyết được thiếu hụt kỹ năng thực tế. Đó là lý do đào tạo nhân lực cần bắt đầu từ việc lắng nghe nơi làm việc.
AI khiến kỹ năng con người càng quan trọng
AI không chỉ tạo thêm nghề nghiệp; nó còn rút ngắn thời gian mà người lao động có thể dựa vào một bộ kỹ năng cố định. Doanh nghiệp ngày càng tìm người có chuyên môn, năng lực số, khả năng giải quyết vấn đề và sức bền trước thay đổi. Đồng thời, giao tiếp, hợp tác và tư duy nhận thức cũng trở thành phần thiết yếu của năng lực nghề nghiệp. Người trẻ đã nhận ra sức ép này: 78,5% muốn được cập nhật, đào tạo về công nghệ mới và 69,9% muốn học kỹ năng mới. Tuy vậy, mong muốn học tập sẽ khó chuyển thành năng lực nếu doanh nghiệp đầu tư đào tạo còn hạn chế. Giải pháp không phải đẩy toàn bộ trách nhiệm cho sinh viên hoặc trường học. Doanh nghiệp cần nêu rõ vị trí, kỹ năng và nhiệm vụ thực tế; nhà trường cần đưa những yêu cầu ấy vào chương trình, bài tập và thực tập. Một biên bản hợp tác giữa Navigos Group với Đại học Văn Lang và Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy kết nối này đã có bước cụ thể.
Sân chơi công nghệ mở lối từ học đường
Học qua dự án và thi đấu là cách hữu ích để biến kiến thức thành kỹ năng công nghệ có thể quan sát, thử nghiệm và cải thiện. Trong chín tháng đầu năm 2026, Tây Ninh tổ chức giải bóng đá drone và cuộc thi Robocon lần thứ nhất, thu hút học sinh trong tỉnh; riêng Robocon có hơn 200 đội đăng ký. Thi đấu Drone Soccer giúp học sinh rèn tư duy, phản xạ, phối hợp và xử lý tình huống. Robocon lại đòi hỏi các em kết hợp thiết kế, lập trình, làm việc nhóm và chiến thuật trong nhiệm vụ mô phỏng logistics. Những trải nghiệm ấy có thể khơi dậy đam mê, bộc lộ năng lực và tạo nền tảng bồi dưỡng tài năng trẻ. Sân chơi không thay thế chương trình đào tạo bài bản, nhưng là nơi nhà trường và doanh nghiệp có thể nhận diện sớm người học phù hợp, rồi nối tiếp bằng hướng dẫn, thực tập và cơ hội việc làm. Tây Ninh dự kiến nâng chất lượng cuộc thi, tăng tính ứng dụng, đồng thời phát triển trường học số và từng bước đưa AI, học liệu số vào giảng dạy. Kết luận rất rõ: muốn có nhân lực công nghệ đáp ứng ngành mới, trường học phải mở cửa cho thực tiễn, còn doanh nghiệp phải góp sức đào tạo thay vì chỉ chờ tuyển người hoàn chỉnh.
