Tiêu dùng bền vững: Điều kiện bắt buộc trong kỷ nguyên Net Zero 2050
Tiêu dùng bền vững là cách người dân sử dụng hàng hóa và dịch vụ sao cho tiết kiệm năng lượng, hạn chế lãng phí tài nguyên, giảm phát thải và cân nhắc tác động lâu dài đến môi trường, xã hội và sức khỏe, qua đó góp phần định hình lại mô hình tăng trưởng kinh tế theo hướng xanh và bao trùm. Tiêu dùng bền vững đã không còn là lựa chọn mang tính xu hướng mà trở thành điều kiện bắt buộc đối với các quốc gia và doanh nghiệp trên hành trình hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero 2050). Diễn đàn Tiêu dùng bền vững với chủ đề “Tiêu dùng trách nhiệm – Tiết kiệm năng lượng – Bảo vệ tương lai” vì thế không phải một sự kiện tuyên truyền, mà là nơi định hình lại cách chúng ta hiểu về tăng trưởng, lợi nhuận và trách nhiệm công dân trong kỷ nguyên chuyển đổi xanh.
Từ chính sách đến thể chế: Chuyển đổi xanh không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu
Thông điệp mạnh nhất từ diễn đàn là: nếu thể chế không thay đổi, mọi lời kêu gọi sống xanh sẽ bị mắc kẹt ở mức khẩu hiệu. Việt Nam đã xác định phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả là định hướng chiến lược hàng đầu. Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021–2030 đã vạch rõ định hướng khai thác hiệu quả tài nguyên, phát triển sản phẩm thân thiện môi trường và hình thành lối sống bền vững. Nhưng để hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, các đại biểu nhấn mạnh cần những đột phá thể chế: chuyển mạnh từ vận động tự nguyện sang kết hợp pháp luật, cơ chế thị trường và trách nhiệm xã hội. Nói cách khác, Nhà nước phải biến tiêu dùng bền vững thành “luật chơi mới” của nền kinh tế, chứ không chỉ là phong trào.
Doanh nghiệp dưới áp lực “lá phiếu xanh” của người tiêu dùng
Diễn đàn đã đảo chiều một cách nhìn quen thuộc: chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện của nhà máy, mà là cuộc chơi do người tiêu dùng cầm trịch. Khi người dân ưu tiên sản phẩm tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường và có nguồn gốc minh bạch, họ tạo ra áp lực buộc doanh nghiệp phải đổi mới công nghệ, thay đổi phương thức sản xuất và mô hình quản trị. Lựa chọn mua sắm xanh chính là “lá phiếu” cho tương lai xanh. Tuy nhiên, để lá phiếu ấy có giá trị, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm thực chất. Nguy cơ quảng cáo quá mức, gắn nhãn xanh thiếu căn cứ, thậm chí lợi dụng tâm lý bảo vệ môi trường để lừa dối khách hàng là thực trạng được cảnh báo cần kiểm soát chặt chẽ. Chuyển đổi xanh vì thế phải được đo bằng kết quả kiểm chứng được, không phải bằng các chiến dịch truyền thông bóng bẩy.
Khi mỗi quyết định mua sắm trở thành động lực tăng trưởng mới
Điểm đáng chú ý nhất của diễn đàn là sự dịch chuyển trong cách hiểu về tiêu dùng bền vững: đây không còn là lời kêu gọi đạo đức hay ý thức bảo vệ môi trường đơn thuần, mà đang trở thành động lực cốt lõi định hình lại mô hình tăng trưởng kinh tế. Mỗi lần người dân chọn sản phẩm tiết kiệm năng lượng, ít phát thải, họ không chỉ giảm hóa đơn điện nước mà còn “bỏ phiếu” cho những doanh nghiệp dám đầu tư vào chuyển đổi xanh. Ngược lại, nếu hàng hóa xanh vẫn đắt đỏ, khó tiếp cận hoặc thiếu thông tin đáng tin cậy, thì rất khó đòi hỏi người dân thay đổi hành vi. Vì vậy, chính sách phải giúp sản phẩm thân thiện môi trường có sức cạnh tranh tốt hơn, để tiêu dùng xanh trở thành lựa chọn thuận tiện và có lợi cho túi tiền, chứ không phải sự hy sinh đơn phương của người tiêu dùng.
Từ diễn đàn đến đời sống: Biến tiết kiệm năng lượng thành văn hóa sống
Nếu chỉ dừng ở hội trường, mọi cam kết Net Zero 2050 sẽ vô nghĩa. Thách thức lớn nhất, như các diễn giả chỉ ra, không nằm ở việc đặt mục tiêu mà ở chỗ biến chiến lược vĩ mô thành lựa chọn thường ngày của hàng triệu người dân và hoạt động thực chất của hàng trăm nghìn doanh nghiệp. Điều đó đòi hỏi ba chuyển đổi song song. Thứ nhất, nâng cao nhận thức để tiết kiệm năng lượng và tiêu dùng có trách nhiệm trở thành nét đẹp văn hóa của mỗi cá nhân, gia đình. Thứ hai, đề cao cạnh tranh bằng chất lượng và minh bạch thông tin, để doanh nghiệp xanh thắng bằng giá trị thật. Thứ ba, tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và truyền thông. Khi mỗi hóa đơn điện, mỗi chuyến xe, mỗi lần mua sắm đều phản ánh lựa chọn xanh, lúc đó chuyển đổi xanh mới đi từ chính sách đến đời sống một cách bền vững.
