Chiến lược mở cửa từng phần: Định nghĩa và thông điệp chính
Chiến lược mở cửa theo giai đoạn tại sân bay Long Thành là cách bố trí chỉ đưa vào khai thác trước những khu vực nhà ga và hạ tầng đạt mức hoàn thiện tối thiểu, trong khi các hạng mục còn lại tiếp tục thi công song song, nhằm kịp thời gian khai thác kỹ thuật và thương mại mà vẫn duy trì khả năng nâng công suất sau này. Trọng tâm của chiến lược này là cánh phía Tây và khu trung tâm nhà ga, được thiết kế để có thể phục vụ khoảng 15 triệu hành khách mỗi năm, trong khi cánh phía Đông hoàn thiện chậm hơn.
Điểm mấu chốt: đây là sự lựa chọn mang tính đánh đổi. Thay vì “đợi hoàn hảo rồi mới mở”, chủ đầu tư chấp nhận một cấu hình khai thác ban đầu ở mức tối thiểu, ưu tiên cho mục tiêu đúng hẹn. Với một dự án sân bay Long Thành khai thác giai đoạn 1 được kỳ vọng giảm tải cho hệ thống hàng không, việc mở cửa đúng lịch không chỉ là yêu cầu hành chính mà là áp lực từ nhu cầu đi lại ngày càng tăng. Câu hỏi đặt ra: mở sớm trong điều kiện chưa hoàn thiện toàn bộ là giải pháp linh hoạt thông minh, hay là canh bạc với rủi ro vận hành dài hạn?
Tây – Trung tâm vận hành trước, Đông hoàn thiện sau: Ưu tiên nào cho công suất 15 triệu khách?
Theo cập nhật tiến độ dự án thành phần 3, đến đầu tháng 9 mới có 4 trên 16 gói thầu hoàn thành, 12 gói còn lại vẫn đang thi công. Trong bối cảnh đó, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam lựa chọn tập trung nguồn lực cho cánh phía Tây và khu trung tâm nhà ga. Khi hoàn thiện, cấu hình này được tính toán đủ sức phục vụ tạm thời khoảng 15 triệu hành khách mỗi năm, trên tổng công suất thiết kế 25 triệu khách của giai đoạn 1.
Về mặt kỹ thuật, gói 5.10 – xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga – mới đạt khoảng 77,37% khối lượng, nhưng vẫn được xem là “trái tim” quyết định khả năng đưa sân bay Long Thành khai thác đúng hạn. Cánh Tây được ưu tiên vận hành, trong khi cánh Đông và công tác soát lỗi, sửa chữa khiếm khuyết được lùi sang sau mốc tháng 11. Nói cách khác, Long Thành chấp nhận một nhà ga “nửa hoạt động, nửa công trường” trong giai đoạn đầu. Đây là quyết định táo bạo, bởi bất kỳ trục trặc nào trong khu vực đang thi công tiếp tục cũng có thể lan sang khu vực đã khai thác nếu quản lý mặt bằng và an toàn không cực kỳ chặt chẽ.
Cuộc đua nước rút: 12 gói thầu, 3 ca 4 kíp và những nút thắt hạ tầng
Áp lực thời gian là lý do chiến lược mở cửa theo giai đoạn được đẩy lên hàng đầu. Theo yêu cầu của cơ quan quản lý, sân bay Long Thành phải khai thác kỹ thuật trong tháng 9 và đảm bảo vận hành thương mại vào ngày 31/12. Kế hoạch chi tiết đặt mục tiêu hoàn thành các hạng mục thiết yếu trước ngày 30/11 để sẵn sàng khai thác từ 1/12, đồng thời lên lịch vận hành thử trong giai đoạn tháng 9–11.
Trong kỳ nghỉ Quốc khánh, công trường vẫn duy trì mô hình 3 ca, 4 kíp cho 12 gói thầu bước vào “chặng nước rút”, trong đó gói 4.8 về giao thông nội cảng đạt khoảng 76,3% khối lượng. Câu nói đáng ghi lại là: “Tính đến đầu tháng 9, 4/16 gói thầu đã hoàn thành, 12 gói tiếp tục thi công và bước vào giai đoạn đặc biệt khẩn trương”. Tuyến đường trục chính từ cổng số 1 tới nhà ga phải kịp hoàn thành trước 31/10, trong khi đoạn từ nhà ga về phía Đông lùi tới cuối tháng 12. Nghĩa là ngay cả khi nhà ga Long Thành hoàn thiện phần thiết yếu, nếu hạ tầng đường kết nối không theo kịp, trải nghiệm khai thác ban đầu sẽ bị bóp nghẹt bởi các “nút cổ chai” giao thông.
Tập trung vào “trái tim” hệ thống: Khai thác tối thiểu nhưng phải an toàn tối đa
Điểm đáng chú ý trong chiến lược vận hành sớm là cách ưu tiên các hệ thống “trái tim” của nhà ga. ACV áp dụng nguyên tắc “thi công đến đâu, nghiệm thu và vận hành thử đến đó”, thay vì đợi hoàn thành toàn bộ mới chạy thử. Hệ thống làm thủ tục hàng không được yêu cầu đảm bảo tối thiểu một đảo check-in cho khách quốc nội và một đảo cho khách quốc tế tại cánh Tây, đủ để kết nối với các hãng nội địa và ít nhất một hãng quốc tế.
Đồng thời, chủ đầu tư đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 50% khối lượng lắp đặt thiết bị đầu cuối của hệ thống màn hình thông tin chuyến bay, camera giám sát và mạng WiFi, tập trung vào dòng di chuyển từ đảo check-in tới cửa khởi hành. Thách thức là không chỉ kịp lắp đặt, mà còn phải kiểm tra, chạy thử liên động, hiệu chuẩn, nghiệm thu và hoàn tất thủ tục cấp phép trước khi khai thác. Nói thẳng, chiến lược “khai thác tối thiểu” chỉ có ý nghĩa nếu các hệ thống lõi hoạt động ổn định. Một sân bay mới tinh nhưng check-in chậm, thông tin chuyến bay chập chờn hoặc camera giám sát chưa phủ kín sẽ đánh mất niềm tin hành khách ngay trong những ngày đầu.
Nguy cơ xung đột công địa và bài toán trải nghiệm hành khách
Một mặt tích cực của kế hoạch là giúp sân bay Long Thành khai thác đúng hạn, nhưng mặt trái nằm ở rủi ro vận hành trong môi trường công trường chưa khép lại. Các gói thầu 4.8, 5.10 và 11.5 chồng lấn mặt bằng tại khu vực cầu cạn và các tuyến đường phía trước nhà ga, khiến không gian tổ chức thi công bị thu hẹp và trình tự triển khai khó tối ưu. Ngay bên trong nhà ga, đội kiến trúc, nội thất, cơ điện và phòng cháy chữa cháy cùng làm việc trên một mặt bằng, làm tăng nguy cơ xung đột công địa nếu điều phối không tốt.
Về phía hành khách, trải nghiệm ban đầu sẽ mang tính “thử nghiệm có kiểm soát”: họ sẽ đi vào một nhà ga mà cánh Tây và khu trung tâm sáng đèn, trong khi cánh Đông vẫn tiếp tục hoàn thiện. Thiếu khoảng 1.600 lao động so với nhu cầu hơn 9.000 người trong giai đoạn cao điểm càng đặt áp lực lên chất lượng hoàn thiện và bảo trì. Đây là lý do Long Thành phải chứng minh rằng mở cửa theo giai đoạn không đồng nghĩa với “chấp nhận tạm bợ”. Điều thị trường kỳ vọng là một dự án sân bay Việt Nam mới, nhưng vẫn đảm bảo chuẩn an toàn và dịch vụ tương xứng với vị thế hạ tầng giao thông Đông Nam Á đang phát triển nhanh.
