Thiếu sách giáo khoa Gia Lai: Một cuộc khủng hoảng âm thầm trong tuần thứ 3 năm học
Tình trạng thiếu sách giáo khoa Gia Lai là việc gần 35.000 học sinh trên toàn tỉnh bước vào tuần thứ 3 của năm học 2026-2027 mà chưa được cung cấp đầy đủ sách, khiến việc dạy và học bị xáo trộn, phụ huynh phải tự xoay xở tìm sách, còn ngành Giáo dục buộc phải triển khai các giải pháp khẩn cấp mang tính tạm thời trong bối cảnh chuyển sang dùng một bộ sách chung. Theo thống kê, cấp tiểu học có hơn 27.600 học sinh chưa có sách giáo khoa và hơn 25.950 em thiếu từ 1-2 cuốn; cấp THCS có 2.256 em chưa có sách, 21.556 em thiếu ít nhất 1 cuốn; cấp THPT có 5.099 em chưa có sách, 11.418 em thiếu từ 1-2 cuốn. Những con số này cho thấy đây không phải sự cố nhỏ lẻ, mà là một lỗ hổng lớn trong khâu cung cấp sách giáo khoa của năm học mới. Thông điệp rõ ràng: hệ thống phân phối sách đã không đi kịp nhịp khai giảng.
Tác động thực tế: khi năm học 2026-2027 bắt đầu bằng cảnh phụ huynh đỏ mắt tìm sách
Thiếu sách giáo khoa ở Gia Lai không chỉ là con số trên báo cáo, mà là những buổi tối phụ huynh lang thang khắp nhà sách rồi thất vọng quay về tay trắng. Nhiều học sinh Gia Lai năm 2026 đi học đã ba tuần vẫn phải học chay, chép bài trên bảng, hoặc chia nhau từng trang sách với bạn cùng lớp. Việc thiếu sách giáo khoa không chỉ ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh mà còn gây khó khăn cho việc giảng dạy của giáo viên. Trong các lớp học, giáo viên buộc phải chậm tiến độ, lặp lại nội dung, hoặc dựa vào sách của một số em để giảng, làm giảm chất lượng giờ học. Với học sinh dân tộc thiểu số, nghèo, khuyết tật – vốn đã chịu nhiều thiệt thòi – việc thiếu sách càng làm họ tụt hậu thêm một bước. Nếu tỉnh không sớm chấm dứt tình trạng này, khoảng cách chất lượng giáo dục giữa các vùng sẽ bị nới rộng, và mục tiêu bình đẳng cơ hội học tập chỉ còn là khẩu hiệu.
Gốc rễ vấn đề: chuyển sang một bộ sách chung và những nút thắt chuỗi cung ứng
Điều đáng nói là thiếu sách giáo khoa Gia Lai xảy ra trong bối cảnh năm đầu tiên thực hiện một bộ sách dùng chung cho nhiều địa phương, khiến mọi khâu từ đăng ký, in ấn, đến phân phối đều chịu áp lực lớn. Ngành Giáo dục thừa nhận đây là “vấn đề khó” ngay trong năm đầu triển khai một bộ sách duy nhất, và hệ quả là các điểm nghẽn cung ứng lộ rõ. Về lý thuyết, việc cung cấp sách giáo khoa đã được chuẩn bị: Công ty CP Sách và Thiết bị Trường học Gia Lai đăng ký 1.055.000 bản sách, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam bảo đảm đầy đủ sản lượng theo đăng ký và đang cung ứng về địa phương để cấp phát cho học sinh. Thế nhưng, thực tế vẫn tồn tại tình trạng “thiếu cục bộ” ở những nơi mua sách từ nguồn bên ngoài. Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở khâu sản xuất, mà ở cách dự báo nhu cầu, tổ chức phân phối và giám sát; những mắt xích này đã không tính hết được nhu cầu của nhóm học sinh yếu thế cần được ngân sách hỗ trợ.
Các giải pháp thiếu sách đang triển khai: khẩn cấp nhưng vẫn mang tính tình thế
Trước áp lực từ thực tế lớp học, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh đã ban hành văn bản yêu cầu từng cơ sở giáo dục rà soát, đối chiếu số lượng sách giáo khoa đã đăng ký, số phát hành đã giao, nhà trường đã nhận, học sinh đã nhận và còn thiếu theo từng lớp, môn, tên sách. Đồng thời, tỉnh tiếp tục chính sách mua sách cho học sinh dân tộc thiểu số, nghèo, khuyết tật và đối tượng được ngân sách hỗ trợ để cho mượn, giảm gánh nặng chi phí ban đầu. Về mặt kỹ thuật, ngành Giáo dục đang khẩn trương điều chuyển sách giáo khoa từ nơi dư đến nơi thiếu, yêu cầu các trường hướng dẫn giáo viên, học sinh khai thác sách tại thư viện, dùng sách cũ còn sử dụng được, và truy cập sách giáo khoa điện tử miễn phí trên trang của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Danh sách điểm phân phối, cửa hàng có sách, số điện thoại liên hệ và phương án cung ứng được công khai, kèm cam kết tiếp nhận, xử lý ngay phản ánh, không để tình trạng thiếu sách mà chưa có phương án. Đây đều là giải pháp cần thiết, nhưng mới dừng ở mức “chữa cháy”.
Từ “chữa cháy” đến kế hoạch dài hơi: Gia Lai cần làm gì tiếp theo?
Đến thời điểm này, có thể nói các biện pháp điều chuyển sách, dùng thư viện, sách cũ, sách điện tử là giải pháp hợp lý cho ngắn hạn, nhưng không thể là mô hình chuẩn cho những năm học sau. Chính phủ đã yêu cầu đến tháng 9 mọi học sinh ở 34 tỉnh, thành phải có đủ sách giáo khoa, nghĩa là Gia Lai có một khoảng thời gian rõ ràng để biến các động tác ứng phó thành quy trình bền vững. Ngành Giáo dục đã tổng hợp danh mục sách còn thiếu gửi Bộ để được cung cấp sớm, song nếu chỉ trông chờ cấp trên mà không tự nâng năng lực dự báo và phân phối, câu chuyện thiếu sách sẽ lặp lại. Gia Lai cần rút kinh nghiệm từ khủng hoảng này: xây dựng hệ thống dữ liệu chính xác đến từng lớp, từng nhóm học sinh yếu thế; phân quyền rõ trách nhiệm cho lãnh đạo đơn vị trong khâu đăng ký, nhận và cấp phát sách; thử nghiệm các mô hình thư viện lớp học với bộ sách dùng chung, cộng với hướng dẫn sử dụng sách điện tử bài bản. Kết luận thẳng thắn: giải quyết thiếu sách giáo khoa không chỉ là phát đủ sách, mà là tái thiết cách cả hệ thống chuẩn bị cho năm học mới.
