Bức tranh chung: Quy định chặt chẽ nhưng phụ huynh phải chủ động
Học phí Hà Nội 2026-2027 không chỉ là khoản tiền chính thức mà phụ huynh nộp cho nhà trường, mà là toàn bộ hệ thống khoản thu trường học, gồm học phí, bảo hiểm, dịch vụ hỗ trợ giáo dục và các khoản tự nguyện, được điều chỉnh bằng mức học phí tối đa, danh mục dịch vụ và quy định thu chi năm học nhằm bảo vệ quyền lợi học sinh và ngăn chặn lạm thu. Theo hướng dẫn của Sở GDĐT, các cơ sở giáo dục công lập chỉ được thu những khoản đã được quy định và không được tự đặt ra khoản thu hay ép buộc học sinh, cha mẹ học sinh đóng góp dưới bất kỳ hình thức nào. Nói cách khác, khung pháp lý đã siết khá chặt; vấn đề còn lại là phụ huynh có hiểu, có dám nói “không” với các khoản thu bất hợp lý hay không.
Các dịch vụ hỗ trợ giáo dục được phép thu và mức trần cụ thể
Cốt lõi của quy định thu chi năm học là: trường công lập chỉ được thu tiền cho các dịch vụ hỗ trợ giáo dục nằm trong danh mục của Nghị quyết 60/2025/NQ-HĐND về dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục tại cơ sở mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập. Điều này bao gồm tiền ăn, chăm sóc bán trú, nước uống, dịch vụ đưa đón, trông giữ ngoài giờ… với mức học phí tối đa (mức trần) đã được ấn định. "Tiền ăn bán trú được thu tối đa 20.000 đồng/học sinh/ngày đối với bữa sáng và 35.000 đồng/học sinh/ngày đối với bữa trưa". Khoản chăm sóc bán trú – thường bị đội lên ở nhiều nơi trước đây – nay bị khống chế ở mức tối đa 235.000 đồng/học sinh/tháng. Ngoài ra, tiền trang thiết bị phục vụ bán trú được quy định tối đa 200.000 đồng/học sinh/năm đối với trẻ mầm non và 133.000 đồng/học sinh/năm đối với học sinh tiểu học, THCS.
Những khoản bắt buộc: bảo hiểm, ăn bán trú và lưu ý cho từng cấp
Không phải mọi khoản thu trường học đều là “tùy thỏa thuận”. Có những khoản hoàn toàn bắt buộc theo luật, đặc biệt là bảo hiểm y tế học sinh. Bảo hiểm y tế là khoản thu bắt buộc đối với nhóm học sinh tham gia BHYT bắt buộc; mức đóng bằng 4,5% mức lương cơ sở, hiện tương ứng 113.850 đồng/tháng, trong đó học sinh chỉ phải đóng 50%, tương đương 56.925 đồng/tháng, phần còn lại do ngân sách nhà nước hỗ trợ. Về ăn bán trú, học sinh mầm non công lập nếu sử dụng dịch vụ vẫn phải đóng tiền, trừ các đối tượng được hỗ trợ riêng. Với học sinh tiểu học, thành phố hỗ trợ bữa ăn bán trú theo Nghị quyết 84/2026/NQ-HĐND; mức hỗ trợ là 40.000 đồng/học sinh/ngày cho nhóm ưu tiên và 28.000 đồng/học sinh/ngày cho nhóm còn lại, với mức tiền ăn tối thiểu được bảo đảm là 40.000 đồng/học sinh/ngày. Học sinh THCS công lập đăng ký bán trú hiện chưa nằm trong diện được thành phố hỗ trợ tiền ăn, nên phụ huynh phải chuẩn bị toàn bộ khoản này nếu có nhu cầu.
Đồng phục, quỹ cha mẹ học sinh và các khoản “tự nguyện” dễ biến tướng
Nếu có khoản thu nào dễ bị lợi dụng để lạm thu nhất thì đó là đồng phục và các khoản mang danh “tự nguyện”. Quy định rất rõ: việc may, mua quần áo đồng phục, quần áo thể dục thể thao, phù hiệu phải tuân thủ Thông tư 26; cha mẹ học sinh hoặc Ban đại diện cha mẹ học sinh tự tổ chức, nhà trường không được tự ý thu tiền hoặc ép buộc học sinh mua đồng phục. Tương tự, kinh phí hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh chỉ được hình thành từ đóng góp tự nguyện, không được ấn định mức bình quân, không được ép buộc hay kêu gọi tài trợ cho những nội dung không phục vụ trực tiếp hoạt động của Ban. Điểm quan trọng là mọi khoản tài trợ cho nhà trường phải theo đúng quy định về tài trợ, có thỏa thuận và minh bạch; nếu giáo viên hoặc trường “gợi ý” phụ huynh đóng một khoản cố định, đó không còn là tự nguyện.
Trường công lập chất lượng cao, ngoài công lập và bài toán lựa chọn của phụ huynh
Phụ huynh thường bối rối trước cụm từ “dịch vụ giáo dục chất lượng cao” vì đây là nơi các khoản thu có thể cao hơn nhiều so với mặt bằng chung. Với trường công lập chất lượng cao, danh mục khoản thu, mức thu và cơ chế quản lý thu chi được áp dụng theo quy định riêng về dịch vụ giáo dục chất lượng cao do cấp có thẩm quyền ban hành. Nói cách khác, mức học phí tối đa ở nhóm trường này không đi theo Nghị quyết 60, mà theo bộ khung riêng. Còn với các cơ sở dân lập, tư thục, nguồn thu và quản lý tài chính thực hiện theo chính sách khuyến khích xã hội hóa giáo dục; các nghị định, thông tư hiện hành đặt nặng tính tự chủ tài chính của nhà trường. Điều đó có nghĩa là phụ huynh phải đọc kỹ hợp đồng, quy chế tài chính của từng trường, thay vì mặc định mọi cơ chế bảo vệ như trường công lập đều áp dụng giống nhau.
Kết luận: Nguyên tắc vàng – chỉ đóng những gì có trong danh mục và dưới mức trần
Hệ thống quy định thu chi năm học hiện nay đã vạch khá rõ ranh giới giữa khoản thu hợp pháp và lạm thu: danh mục dịch vụ hỗ trợ giáo dục rõ ràng, mức trần từng khoản cụ thể, quy định cứng về công khai và thỏa thuận với phụ huynh. Theo quy định, các cơ sở giáo dục công lập chỉ được phép thu các khoản theo danh mục, mức trần đã ban hành và phải thỏa thuận bằng văn bản với phụ huynh trước khi thu, tuyệt đối không được ép buộc hay coi mức trần là mức thu mặc định. Thực tế, chỉ khi phụ huynh nắm chắc các con số – như trần 235.000 đồng/tháng tiền chăm sóc bán trú hay 35.000 đồng/bữa trưa – thì mọi “sáng kiến thu tiền” mới bị chặn từ đầu. Nguyên tắc vàng trong năm học mới là: không đóng khoản nào ngoài danh mục, không chấp nhận mức cao hơn trần, và luôn yêu cầu nhà trường công khai căn cứ pháp lý cho từng khoản thu.
