Ba chủ đề, một bước chuyển toàn diện
Trường học sinh thái là mô hình đưa bảo vệ môi trường vào cách nhà trường quản lý, giảng dạy và tổ chức sinh hoạt, đồng thời tạo cơ hội để học sinh thực hành và đề xuất sáng kiến ngay trong khuôn viên học tập. Sáng 13/11, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát động Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2026 tại Trường Tiểu học và THCS Tây Hà Nội, đồng thời tổ chức hội nghị mạng lưới các trường sinh thái tại Việt Nam. Giải thưởng năm nay có ba chủ đề: “Trường học xanh”, “Giảm thải rác nhựa” và “Sử dụng nước an toàn, tiết kiệm”. Đây là thay đổi đáng hoan nghênh: thay vì đóng khung hoạt động trong một vấn đề riêng lẻ, giải thưởng hướng sự chú ý đến cả không gian học đường, rác thải và tài nguyên nước.
Sự mở rộng này tiếp nối mùa giải năm 2025, vốn tập trung vào chủ đề trường học không rác thải nhựa và thu hút 294 hồ sơ — quy mô lớn nhất kể từ khi chương trình được triển khai tại Việt Nam. Kết quả đó cho thấy trường học có thể huy động sự tham gia rộng rãi; thách thức tiếp theo là biến sự quan tâm thành thực hành bền bỉ. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm, suy giảm đa dạng sinh học và khai thác tài nguyên thiếu bền vững gây sức ép lên đời sống, mở rộng trọng tâm là lựa chọn hợp lý. Một giải thưởng có ý nghĩa không chỉ ở số hồ sơ dự thi, mà ở việc những hành động tốt được lặp lại mỗi ngày.

Từ tiêu chí đến thói quen học đường
Ba chủ đề chỉ phát huy tác dụng nếu được chuyển thành việc học sinh có thể nhìn thấy và làm được. Trường học xanh có thể bắt đầu từ chăm sóc cây và tạo không gian lớp học dễ chịu; giảm rác thải nhựa cần đi cùng phân loại rác tại nguồn; còn sử dụng nước tiết kiệm phải hiện diện trong các thao tác thường ngày như khóa vòi sau khi dùng. Các hoạt động thực tế được giới thiệu trong chương trình chia sẻ kỹ năng sống xanh gồm tạo mảng xanh, phân loại rác, tiết kiệm điện và nước, giảm nhựa, cùng trải nghiệm và giáo dục STEM gắn với bảo vệ môi trường. Những việc nhỏ này giúp học sinh hiểu tài nguyên không phải thứ vô hạn, thay vì chỉ ghi nhớ khái niệm trong sách.
Điểm đáng chú ý là giải thưởng không nên được hiểu như cuộc thi trang trí trường lớp. Xây dựng trường học sinh thái còn đòi hỏi thay đổi cách quản lý, vận hành và dạy học; học sinh cần được quan sát, thực hành, nêu sáng kiến và cùng đánh giá kết quả. Khi tiết kiệm điện, nước, phân loại rác và chăm sóc cây xanh thành nếp sinh hoạt, trách nhiệm môi trường có thể theo các em về nhà rồi lan sang cộng đồng. Đó là thước đo có giá trị hơn một khuôn viên xanh chỉ đẹp trong ngày chấm giải.

7R biến giáo dục môi trường thành kỹ năng
Các buổi chia sẻ kỹ năng sống xanh cho thấy giáo dục môi trường có thể đi xa hơn những lời kêu gọi chung chung. Giáo viên được trao đổi tình huống, xây dựng kế hoạch phù hợp điều kiện từng trường; học sinh có thể tham gia tạo không gian xanh, phân loại rác và các hoạt động trải nghiệm gắn với bài học. Một khung thực hành hữu ích là 7R: suy nghĩ lại, từ chối, giảm thiểu, tái sử dụng, sửa chữa, tái chế và ủ phân hữu cơ. Trình tự này khuyến khích học sinh cân nhắc trước khi tiêu dùng, ưu tiên kéo dài vòng đời đồ vật rồi mới xử lý chúng như rác.
Để cách tiếp cận ấy không dừng ở một buổi tập huấn, nhà trường cần lồng ghép kỹ năng xanh vào môn học, sinh hoạt và hoạt động trải nghiệm; đồng thời để học sinh tham gia đề xuất và theo dõi sáng kiến. Chiều 13/11, hội nghị mạng lưới trường học sinh thái dự kiến trao đổi thực trạng triển khai, định hướng hình thành mạng lưới tại Việt Nam, giới thiệu bộ tiêu chí năm 2026 và chia sẻ kinh nghiệm từ một số nước ASEAN. Các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và tổ chức xã hội cũng được đề nghị hỗ trợ chuyên môn, học liệu và tập huấn giáo viên, ưu tiên nơi còn nhiều khó khăn. Hỗ trợ này cần thiết để cơ hội tham gia không chỉ thuộc về những trường có sẵn nguồn lực.
Giá trị của giải thưởng nằm ở điều được duy trì
Mở rộng từ giảm nhựa sang trường xanh và nước an toàn, tiết kiệm là bước tiến đáng giá vì buộc nhà trường nhìn môi trường học đường như một hệ thống liên kết, không phải vài hoạt động phong trào tách rời. Nhưng số chủ đề nhiều hơn tự nó không bảo đảm thay đổi. Điều quyết định là tiêu chí có phù hợp với điều kiện từng trường hay không, học sinh có tiếng nói trong quá trình thực hiện không, và những thói quen tốt có được duy trì sau khi mùa giải kết thúc không.
Giải thưởng ASEAN sẽ có sức lan tỏa khi trường học dùng nó để thử nghiệm, học hỏi và chia sẻ cách làm hiệu quả, chứ không chỉ để chạy theo danh hiệu. Một bình nước được dùng lại, vòi nước được khóa, rác được phân loại và góc sân được chăm sóc đều đặn là những biểu hiện cụ thể của giáo dục môi trường thành công. Kết luận nên rõ ràng: trường học xanh không hình thành từ khẩu hiệu, mà từ những lựa chọn nhỏ được cả cộng đồng học đường lặp lại mỗi ngày.






