Khan hiếm sách giáo khoa: vấn đề không thể xem nhẹ
Khủng hoảng sách giáo khoa Lâm Đồng là tình trạng nhiều phụ huynh, học sinh trên địa bàn tỉnh không thể mua đủ bộ sách cần thiết dù đã liên hệ nhiều nhà sách và trường học, khiến quá trình chuẩn bị năm học mới bị đảo lộn, tâm lý gia đình căng thẳng và nhà trường buộc phải xoay xở bằng các giải pháp tạm thời. Ghi nhận cho thấy, chỉ còn khoảng 10 ngày nữa học sinh chính thức bước vào năm học mới nhưng nhiều phụ huynh vẫn “đỏ mắt” tìm sách giáo khoa Lâm Đồng mà không đủ bộ để mua. Đây không chỉ là câu chuyện thiếu hàng cục bộ, mà là dấu hiệu một hệ thống phân phối sách giáo khoa chưa theo kịp nhu cầu thực tế. Nếu ngành giáo dục và nhà xuất bản không điều chỉnh cách phối hợp, mỗi mùa tựu trường sẽ lại trở thành một cuộc khủng hoảng nhỏ đối với hàng trăm nghìn gia đình.
Áp lực lên phụ huynh mua sách trong cuộc chạy đua chuẩn bị năm học mới
Đằng sau những con số ấn tượng về mạng lưới trường lớp – 1.593 cơ sở giáo dục với 840.801 trẻ, học sinh các cấp trên toàn tỉnh – là cảnh phụ huynh chạy đôn chạy đáo để chuẩn bị năm học mới cho con. Chị Thùy Liên ở Đà Lạt cho biết đã đi nhiều nhà sách lớn nhỏ nhưng chỉ mua được một phần, buộc phải gom lẻ từng cuốn mà vẫn không đủ hai bộ sách cho con lớp 5 và lớp 8. Chị Nguyễn Thị Kim Xuyên ở Lâm Hà cũng rơi vào cảnh tương tự, đi nhiều nơi vẫn không tìm được trọn bộ sách lớp 9 cho con. Khi trường báo không đủ sách, phụ huynh mua sách bị đẩy ra thị trường tự do, nơi khan hiếm sách học diễn ra công khai. Việc chuẩn bị năm học mới lẽ ra phải là thời gian bình tĩnh sắp xếp, nhưng ở Lâm Đồng hiện nay lại biến thành cuộc chạy đua trong lo âu.
Nhà trường sẵn sàng năm học mới nhưng thiếu sách vẫn là nút thắt
Ở phía nhà trường, công tác chuẩn bị năm học mới nhìn bề ngoài được tổ chức khá bài bản: các trường trên toàn tỉnh đang hoàn tất những khâu cuối cùng, cho học sinh đến trường làm quen và sẵn sàng khai giảng vào ngày 5/9, với lịch tựu trường sớm hơn cho lớp 1, 9 và 12. Ngành chức năng cũng liên tục được nhắc tới với vai trò “tích cực chuẩn bị các điều kiện cần thiết” trước năm học chính thức bắt đầu. Tuy vậy, điểm nghẽn sách giáo khoa lại chưa được xử lý dứt điểm. Một nhà sách lớn tại Đà Lạt thừa nhận phụ huynh đến rất đông nhưng nhiều bộ sách không còn hoặc không đủ trọn bộ. Khi kênh trường học không đảm bảo nguồn cung, còn kênh phát hành thương mại thiếu minh bạch về thời điểm và số lượng, sự sẵn sàng của hệ thống giáo dục bị giảm ý nghĩa: lớp học có thể mở đúng ngày, nhưng học sinh vào lớp vẫn “tay trắng”.
Nguyên nhân sâu xa: chuyển bộ sách, chậm phối hợp và tư duy mới – cũ
Điểm mới của năm học này là quyết định sử dụng thống nhất bộ sách “kết nối tri thức với cuộc sống” cho giáo dục phổ thông. Đây là bước đi cần thiết để chuẩn hóa chương trình, nhưng rõ ràng khâu dự báo nhu cầu và phân phối chưa được tính toán đủ. Khi một bộ sách được ưu tiên in mới, trong khi sách cũ từ năm 2025 trở về trước vẫn được khuyến khích tái sử dụng, cả hệ thống rơi vào vùng xám: phụ huynh không biết nên đợi sách mới hay săn lùng sách cũ; trường thì đăng ký đặt sách nhưng sau đó lại báo không đủ, đẩy phụ huynh ra ngoài tự xoay xở. Việc có 11 tên sách giáo khoa được chỉnh sửa, in và phát hành riêng trong năm 2026 càng làm bài toán cung ứng phức tạp hơn. Thay vì công bố sớm kế hoạch chuyển đổi, hướng dẫn rõ ràng cho từng khối lớp, phụ huynh chỉ nhận được thông báo phải “tự đi mua” khi năm học đã cận kề – một cách xử lý mang tính đối phó.
Giải pháp: tái sử dụng, sách điện tử và phối hợp chặt với nhà xuất bản
Trong bối cảnh khan hiếm sách học, những giải pháp tạm thời hiện có không nên bị coi là “chữa cháy” mà cần được nâng cấp thành chính sách dài hạn. Sở Giáo dục và Đào tạo đã khuyến khích tiếp tục sử dụng và tái sử dụng sách giáo khoa, sách bài tập in từ năm 2025 trở về trước, đang còn lưu hành tại trường, thư viện, đơn vị phát hành và gia đình học sinh. Đồng thời, nhà xuất bản đăng tải bản PDF chỉnh sửa, cập nhật lên website để giáo viên, học sinh tải miễn phí, và cung cấp đường link sách giáo khoa điện tử khi chưa in kịp, cung ứng đủ ra thị trường. Đây là hướng đi hợp lý, nhưng cần thêm ba bước: một là thống kê, chia sẻ công khai số liệu sách giáo khoa Lâm Đồng theo từng khối lớp; hai là để trường chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức “ngân hàng sách cũ”; ba là đòi hỏi nhà xuất bản công bố kế hoạch in và lịch phân phối rõ ràng, thay vì để phụ huynh tiếp tục mò mẫm hỏi từng tiệm sách. Nếu không, những nỗ lực “thực hành tiết kiệm, hạn chế lãng phí nguồn lực xã hội” sẽ bị che lấp bởi cảm giác bất an của các gia đình.
