Ba tuyến quốc lộ – một dự án, một mục tiêu: kết nối vùng và sống chung với nước
Dự án nâng cấp 3 tuyến Quốc lộ 53, 62, 91B là chương trình đầu tư hạ tầng đường bộ sử dụng vốn vay Ngân hàng Thế giới, nhằm cải tạo các tuyến trục vùng đạt chuẩn đường cấp III đồng bằng, tăng năng lực kết nối Đồng bằng sông Cửu Long, bảo đảm an toàn giao thông và hỗ trợ thích ứng với biến đổi khí hậu thông qua mạng lưới giao thông cao ráo, thông suốt quanh năm.
Điểm quan trọng nhất của dự án này không chỉ là con số tổng mức đầu tư khoảng 9.288 tỷ đồng, mà là cách ba tuyến Quốc lộ 53, 62, 91B được thiết kế như một mạng lưới gắn kết thay vì những đoạn đường riêng lẻ. Khi một vùng châu thổ thấp, dễ ngập như Đồng bằng sông Cửu Long muốn phát triển bền vững, giao thông không thể tiếp tục “vá víu” từng đoạn; nó cần một bài toán tổng thể về kết nối, tải trọng, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng chịu đựng thời tiết cực đoan. Dự án này, nếu đi đúng tiến độ, sẽ là thử nghiệm quan trọng cho cách Việt Nam đầu tư hạ tầng thích ứng khí hậu thay vì chỉ chạy theo tăng trưởng ngắn hạn.
Quốc lộ 53 Vĩnh Long: 41km và 45,75ha đất – bài test về giải phóng mặt bằng
Quốc lộ 53 Vĩnh Long là nơi cho thấy rõ nhất “nút thắt” lớn nhất của hạ tầng Việt Nam: giải phóng mặt bằng. Dự án thành phần 1 nâng cấp, cải tạo tuyến này có chiều dài khoảng 41km, sử dụng khoảng 45,75ha đất trên địa bàn tỉnh. Con số không quá lớn, nhưng cách xử lý sẽ quyết định việc tuyến tránh Vũng Liêm, Càng Long dài 17,3km có kịp trở thành trục mới giảm tải và mở không gian phát triển hay lại thêm một công trình chậm tiến độ.
Việc cọc giải phóng mặt bằng đã được bàn giao, Trung tâm Phát triển quỹ đất phối hợp cùng các đơn vị hoàn thiện hồ sơ để trình phê duyệt tiểu dự án trong cuối tháng 9/2026, cho thấy địa phương đang “chạy nước rút”. Nhưng tốc độ không phải là lý do duy nhất để khen hay chê. Điều đáng bàn là Vĩnh Long có tận dụng cơ hội này để quy hoạch lại các khu tái định cư, các tuyến dân sinh đấu nối vào Quốc lộ 53, hay chỉ dừng ở mức “giải phóng xong là xong”. Nếu coi đây là trục tăng trưởng mới, mỗi mét đất thu hồi phải được tính toán như một tài sản chiến lược, không phải chi phí bắt buộc.
Nâng cấp Quốc lộ 91B: Dự án giao thông Cần Thơ và trục Nam Sông Hậu thành “xương sống” mới
Quốc lộ 91B – tuyến Nam Sông Hậu – dài khoảng 141km qua thành phố Cần Thơ và tỉnh Cà Mau, với tổng mức đầu tư khoảng 3.407,85 tỷ đồng, là phần tham vọng nhất trong bộ ba dự án. Đây không chỉ là một tuyến quốc lộ; nó là “xương sống” chạy dọc vùng hạ châu thổ, quyết định khả năng vận chuyển hàng hóa, nông sản trong điều kiện nước biển dâng, triều cường và sạt lở bờ sông ngày càng dày đặc.
Theo Ban Quản lý dự án đường bộ miền Nam, tuyến nâng cấp Quốc lộ 91B dự kiến được phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công đoạn Km2-Km26 trong tháng 10 và khởi công cuối tháng 12. Đây là một mốc quan trọng cho các dự án giao thông Cần Thơ, nhất là khi thành phố đã giao các xã, phường vận động người dân bàn giao mặt bằng. Tuy nhiên, sự thật là tuyến này từng giải phóng mặt bằng từ giai đoạn 2005–2011, nay lại phải xử lý các trường hợp tái lấn chiếm, chưa nhận bồi thường. Nếu không có cách làm minh bạch, nhất quán, 91B rất dễ trở thành “bài học cũ” lặp lại, thay vì hình mẫu mới cho quản lý hạ tầng dài hạn.
Quốc lộ 62 và bài toán kết nối Đồng bằng sông Cửu Long theo chiều ngang
Trong khi Quốc lộ 53 và 91B đóng vai trò trục theo chiều dọc, Quốc lộ 62 dài khoảng 69km với tuyến tránh thị trấn Tân Thạnh dài 8km là mảnh ghép quan trọng cho kết nối Đồng bằng sông Cửu Long theo chiều ngang. Với điểm đầu tại nút giao cao tốc TP.HCM – Trung Lương, điểm cuối tại Km74, tuyến này kéo vùng sâu, vùng xa lại gần hơn với các trục cao tốc hiện hữu, giảm phụ thuộc vào một vài cửa ngõ truyền thống vốn đã quá tải.
Điểm đáng chú ý là cả ba tuyến đều được nâng cấp đạt tiêu chuẩn đường cấp III đồng bằng, vận tốc thiết kế 80km/h, nền đường 12m, mặt đường 11m. Điều đó cho thấy mục tiêu không phải là những “đại lộ” hoành tráng mà là một mạng lưới có tiêu chuẩn đồng nhất, đủ rộng để đáp ứng lưu lượng, nhưng vẫn phù hợp với điều kiện địa hình và kinh phí. Vấn đề nằm ở chỗ: chúng ta có đủ kỷ luật để giữ chuẩn này xuyên suốt hay lại chấp nhận “co kéo” từng đoạn vì những sức ép cục bộ?
Kết luận: Hạ tầng thích ứng khí hậu phải gắn với trách nhiệm thực thi
Dự án 3 tuyến Quốc lộ 53, 62, 91B không chỉ là câu chuyện gần 9.300 tỷ đồng đầu tư hạ tầng; nó là phép thử xem Đồng bằng sông Cửu Long có dám chuyển từ tư duy “đắp đường chống ngập từng đoạn” sang tư duy mạng lưới giao thông thích ứng khí hậu. Mục tiêu được nêu rõ: kết nối các tỉnh, nâng cao hiệu quả khai thác, bảo đảm an toàn giao thông, tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Câu hỏi còn lại là chúng ta có biến những khẩu hiệu này thành các tuyến đường hoàn thành đúng tiến độ, không đội vốn, không tái lấn chiếm hay không.
Khi các mốc như phê duyệt tiểu dự án trước cuối tháng 9/2026, phê duyệt thiết kế và khởi công Quốc lộ 91B cuối tháng 12 đã được ấn định, trách nhiệm không thể chỉ “chia đều” cho trung ương, địa phương hay nhà thầu. Mỗi quyết định về giải phóng mặt bằng ở Quốc lộ 53 Vĩnh Long, mỗi cam kết bàn giao mặt bằng dọc 91B tại Cần Thơ đều sẽ quyết định xem dự án này là bước ngoặt kết nối vùng, hay thêm một bản đồ hạ tầng nhiều nét bút dang dở. Đồng bằng sông Cửu Long không còn nhiều thời gian để thử và sai; đây là lúc phải làm đến nơi đến chốn.
