Đường mới bắt đầu từ sự đồng thuận
Hiến đất mở đường là việc người dân tự nguyện dành một phần đất của gia đình để tạo mặt bằng xây dựng hoặc mở rộng tuyến đường phục vụ nhu cầu đi lại và lợi ích chung của cộng đồng. Cách góp sức ấy cho thấy xây dựng nông thôn mới không thể chỉ trông vào công trình hay ngân sách: sự đồng thuận tại chỗ mới giúp dự án đi qua những vướng mắc cụ thể. Ở Lào Cai, tuyến trục chính thôn 5, xã Phong Hải, nối với xã Xuân Quang đang được mở rộng từ khoảng 3 m lên 5 m. Mặt đường hẹp từng gây trở ngại cho việc đi lại, vận chuyển nông sản và giao thương, nên việc mở rộng đáp ứng một nhu cầu thiết thực. Nhiều hộ đã tự nguyện hiến đất, chặt cây, tháo dỡ vật kiến trúc để bàn giao mặt bằng; tuyến đường dài hơn 2,3 km có 20 hộ tham gia.
Gia đình ông Phạm Văn Toàn hiến khoảng 500–600 m² đất và chặt bỏ cây quế, lát, sấu để công trình có mặt bằng. Sự lựa chọn này không nên được nhìn như một nghĩa vụ mặc nhiên của người dân: nó có ý nghĩa khi bà con được biết rõ chủ trương, hiểu lợi ích và tự quyết định chia sẻ phần đất của mình. Đổi lại, con đường rộng hơn hứa hẹn giúp việc lưu thông và vận chuyển nông sản thuận lợi hơn.
Góp đất thôi chưa đủ: ngày công và công trình thiết yếu
Sức dân ở Phong Hải không chỉ thể hiện qua việc hiến đất mở đường. Trong 9 tháng năm 2026, người dân toàn xã đóng góp hơn 1.000 ngày công, hơn 1,5 tỉ đồng và hiến 28.000 m² đất; nhờ đó, địa phương mở mới 9 km, mở rộng 7 km đường giao thông nông thôn và sửa chữa gần 8 km đường trục thôn. Những con số ấy cho thấy người dân góp ngày công và nguồn lực trực tiếp, thay vì chỉ chờ hạ tầng được đầu tư từ bên ngoài. Bà con còn chung tay sửa chữa kênh mương, cầu dân sinh và các công trình phục vụ sản xuất, đời sống. Đây là phần việc ít gây chú ý hơn những tuyến đường mới, nhưng có vai trò thiết thực: đường giúp đi lại, còn kênh mương và cầu hỗ trợ sinh hoạt, sản xuất. Muốn phong trào bền lâu, chính quyền cần gắn vận động với nhu cầu cụ thể của từng địa bàn, đồng thời bảo đảm người dân được tham gia và giám sát.
Kinh nghiệm ở Phong Hải và Xuân Ái cũng nhắc rằng đồng thuận không tự nhiên xuất hiện. Tại thôn Đoàn Kết, xã Xuân Ái, gia đình ông Trần Quang Lâm hiến gần 2.000 m² đất để mở rộng đường liên thôn từ 3 m lên 5,5 m; đây là lần thứ ba gia đình ông hiến đất phục vụ nâng cấp hạ tầng. Ban đầu, một số hộ băn khoăn vì phải nhường đất, chặt cây, bỏ hoa màu mà không được hỗ trợ. Việc tuyên truyền, giải thích lợi ích lâu dài đã giúp các hộ thống nhất bàn giao mặt bằng.
Thành Coóc: tháo gỡ mặt bằng bằng cách lắng nghe
Tại thôn Thành Coóc, xã Hùng Lợi, sáu hộ dân tự nguyện hiến đất làm tuyến đường giao thông phục vụ khu tái định cư. Mỗi gia đình hiến hơn 20 m² đất ở để tạo mặt bằng cho công trình. Việc mở đường tại đây gắn với Dự án đường Hồ Chí Minh đoạn Chợ Chu – Ngã ba Trung Sơn, dự án dài gần 29 km; đoạn qua hai xã Trung Sơn và Hùng Lợi thuộc tỉnh Tuyên Quang dài khoảng 16,7 km, trong đó phần qua Hùng Lợi dài trên 12 km. Đường Hồ Chí Minh là công trình lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến đất đai, tài sản và đời sống nhiều hộ, nên giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ trọng tâm của địa phương. Những phần đất người dân dành cho tuyến đường khu tái định cư đã góp phần tháo gỡ khó khăn về mặt bằng và hỗ trợ hoàn thiện hạ tầng. Đến nay, công tác giải phóng mặt bằng dự án qua Hùng Lợi hoàn thành theo kế hoạch. Kết quả ấy cho thấy vận động chỉ có sức thuyết phục khi đi cùng công khai thông tin, đối thoại và xử lý kiến nghị đúng quy định.
Người dân Thành Coóc nhìn việc hiến đất như trách nhiệm với cộng đồng và cách mở thêm cơ hội giao thương, phát triển kinh tế. Quan điểm đó đáng được ghi nhận, nhưng không nên biến tinh thần tự nguyện thành lý do để xem nhẹ quyền lợi chính đáng của các hộ bị ảnh hưởng. Chính quyền xã cho biết đã công khai thông tin, lắng nghe tâm tư và giải quyết vướng mắc theo phương châm “Dân chủ - Công khai - Đúng luật - Làm đến đâu chắc đến đó”. Sáu hộ được tặng giấy khen; sự ghi nhận có thể lan tỏa tinh thần vì lợi ích chung, miễn là luôn đi kèm quy trình minh bạch.
Góp sức là nền tảng, không phải sự thay thế trách nhiệm
Hai câu chuyện ở Lào Cai và Thành Coóc cùng cho thấy cộng đồng có thể góp đất, góp công để hạ tầng nông thôn tiến triển, nhưng sự đóng góp ấy cần được đặt trong quan hệ tin cậy giữa người dân và chính quyền. Đường rộng hơn giúp việc đi lại, vận chuyển nông sản và giao thương bớt khó khăn; công trình hoàn thành còn tạo điều kiện cho sinh hoạt và phát triển kinh tế địa phương. Trong xây dựng nông thôn mới, người dân nên được xem là chủ thể cùng quyết định, đóng góp và gìn giữ thành quả, chứ không chỉ là bên phải nhường đất. Minh bạch thông tin, lắng nghe ý kiến và giải quyết vướng mắc công bằng là điều kiện để sự tự nguyện có ý nghĩa thực chất. Khi những nguyên tắc đó được giữ vững, hiến đất mở đường và góp ngày công mới trở thành sức mạnh chung, giúp công trình sớm phục vụ đời sống mà không làm suy giảm niềm tin của cộng đồng.
