Quốc lộ 26 mùa sầu riêng: ùn tắc không còn là chuyện “mùa vụ”
Quốc lộ 26 ùn tắc mùa sầu riêng Đắk Lắk là tình trạng tắc đường vận chuyển mang tính lặp lại hằng năm từ giữa tháng 8 đến hết tháng 10, khi lượng xe trọng tải tăng 300–400% trên đoạn Km119–Km148 để thu mua và vận chuyển sầu riêng, khiến tuyến huyết mạch nối Đắk Lắk – Khánh Hòa thường xuyên quá tải, mất an toàn giao thông và làm gián đoạn giao thương khu vực miền Trung – Tây Nguyên.
Vấn đề không còn dừng ở vài điểm ùn cục bộ. Khi Quốc lộ 26 có tổng chiều dài hơn 150 km – tuyến nối Tây Nguyên ra Quốc lộ 1A và hệ thống cảng biển – bị “nghẽn cổ chai” suốt ba tháng, thiệt hại không chỉ là vài chuyến hàng trễ mà là cả chuỗi giá trị nông sản. Lưu lượng xe trọng tải lớn bùng lên trong mùa sầu riêng Đắk Lắk làm tuyến đường vốn chật hẹp bị đẩy đến ngưỡng chịu đựng. Vấn đề là chúng ta vẫn nhìn đây như một biến động ngắn hạn, trong khi thực tế đã trở thành “quy luật giao thông” cần một chiến lược hạ tầng giao thông bài bản.
Ba tháng tắc đường, ai đang trả giá?
Trên thực địa, đoạn qua Ea Knuếc, Krông Pắc, Ea Phê… thường xuyên quá tải khi mùa thu hoạch bắt đầu. Xe container, xe tải nặng xếp hàng trước các kho bãi tập kết sầu riêng, chiếm luôn một phần mặt đường vốn đã hẹp. Xe công nông chở sầu riêng chạy chậm khiến hàng loạt phương tiện phía sau bị dồn lại, gây ùn tắc cục bộ. Đây là bức tranh điển hình của một hệ thống bị khai thác vượt thiết kế, nhưng ít được tổ chức lại.
Người dân đi lại hằng ngày là nhóm chịu thiệt đầu tiên: thời gian di chuyển kéo dài, tai nạn tiềm ẩn tăng lên trong bối cảnh hạ tầng giao thông chưa “đuổi kịp” nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội. Với doanh nghiệp, mỗi giờ kẹt xe là rủi ro chất lượng nông sản, là hợp đồng giao hàng bị đe dọa. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “tuyến Quốc lộ 26, đoạn từ Km119 đến Km148 thường xảy ra tình trạng ùn tắc giao thông cục bộ do lượng phương tiện phục vụ vận chuyển sầu riêng tăng đột biến, có thời điểm tăng khoảng 300-400%”.
Giải pháp ngắn hạn: cứu cháy nhưng không thể thay thế quy hoạch
Chính quyền địa phương không đứng ngoài cuộc. Ở xã Krông Pắc, UBND xã đã bố trí bãi đỗ xe container trong lúc chờ bốc hàng, nhằm hạn chế xe đỗ tràn ra Quốc lộ 26 và giảm ùn tắc giao thông. Lực lượng chức năng được yêu cầu phân luồng, tuần tra, xử lý vi phạm, tuyên truyền pháp luật cho tài xế, đồng thời siết chặt tình trạng lấn chiếm hành lang đường bộ, vỉa hè tại các điểm thu mua sầu riêng dọc tuyến.
Công an giao thông tăng cường tuần tra, khuyến cáo người dân chọn lịch trình hợp lý, ưu tiên đi qua các đường liên xã để giảm áp lực cho Quốc lộ 26. Những biện pháp này là cần thiết và mang lại tác dụng tức thời: phân tán một phần dòng xe, giảm va chạm, giữ trật tự. Nhưng đó vẫn là tư duy “cứu cháy”. Khi mùa sầu riêng Đắk Lắk được coi là mũi nhọn kinh tế, việc trông đợi người dân “né đường” mỗi năm ba tháng là bất công và kém hiệu quả.
Hạ tầng giao thông phải chạy kịp cơn sốt sầu riêng
Câu chuyện gốc không phải ở người dân hay doanh nghiệp mà ở hạ tầng giao thông. Khi một tuyến huyết mạch vừa phải đảm nhận vai trò kết nối Đắk Lắk – Khánh Hòa – Quốc lộ 1A – cảng biển, vừa gánh thêm đột biến 300–400% lưu lượng xe trọng tải trong mùa vụ, thì ùn tắc chỉ là biểu hiện bề mặt. Nếu không nâng cấp năng lực tuyến chính và tổ chức lại mạng lưới đường song hành, mỗi mùa sầu riêng sẽ tiếp tục là một mùa “test sức bền” của hệ thống.
Về nguyên tắc, một hành lang kinh tế nông sản cần ba lớp: tuyến chính (Quốc lộ 26), mạng đường gom và liên xã để phân tán xe trọng tải, và các trung tâm logistics nằm ngoài khu dân cư. Hiện chúng ta mới đang vá víu ở lớp thứ hai và thứ ba bằng bãi đỗ tạm, phân luồng thủ công. Đó là lý do mỗi năm, câu chuyện Quốc lộ 26 ùn tắc lại lặp lại, trong khi mục tiêu tăng trưởng nông sản xuất khẩu ngày càng cao.
Không chấp nhận “tắc 3 tháng/năm” như bình thường mới
Nếu chấp nhận việc Quốc lộ 26 ùn tắc 3 tháng mỗi năm như một “đặc sản” mùa sầu riêng Đắk Lắk, chúng ta đang gửi tín hiệu sai cho nhà đầu tư và người dân: hạ tầng sẽ luôn đi sau kinh tế. Ngược lại, coi đây là một chỉ báo cảnh báo sớm giúp định hình ưu tiên đầu tư sẽ là lựa chọn hợp lý hơn.
Kết luận hợp lý là: tắc đường vận chuyển không phải cái giá bắt buộc của phát triển nông nghiệp. Nó là hệ quả của chậm trễ trong quy hoạch và tổ chức hạ tầng. Khi lưu lượng xe trọng tải phục vụ sầu riêng đã có quy luật theo mùa, giải pháp cũng phải mang tính hệ thống: mở rộng, nâng cấp tuyến; hoàn thiện các tuyến gom; quy hoạch kho bãi ngoài trục chính; kết hợp quản lý giao thông thông minh. Chỉ khi đó, mùa sầu riêng mới là mùa bội thu cho cả nông dân, doanh nghiệp lẫn người tham gia giao thông, thay vì là mùa “thử thách thần kinh” trên Quốc lộ 26.
