Phố đi bộ ẩm thực đêm: từ không gian ăn uống đến điểm đến đô thị
Phố đi bộ ẩm thực đêm là một khu vực đô thị được tổ chức thành không gian ăn uống, vui chơi và trải nghiệm có kiểm soát, nơi các điểm bán hàng được quy hoạch đồng bộ, gắn với cảnh quan, hạ tầng và trật tự đô thị, nhằm phục vụ nhu cầu giải trí buổi tối của người dân và du khách trong môi trường an toàn, sạch sẽ, giàu bản sắc địa phương. Khi nhìn vào tuyến phố ẩm thực Tuệ Tĩnh, có thể thấy rõ: nếu coi kinh tế đêm là một ngành du lịch ẩm thực, thì quy hoạch bài bản chính là điều kiện sống còn. Tuyến phố này không chỉ là nơi ăn uống mà đang trở thành điểm đến quen thuộc, cho thấy lựa chọn tổ chức lại hoạt động vỉa hè thành không gian phố đi bộ ẩm thực là hướng đi đúng, thay vì để các hàng quán phát triển tự phát, chắp vá và khó quản lý.
Tuyến phố ẩm thực Tuệ Tĩnh: minh chứng cho sức hút của không gian được quy hoạch
Việc Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Đỗ Thành Trung cùng lãnh đạo các sở, ngành trực tiếp khảo sát tuyến phố ẩm thực Tuệ Tĩnh và các khu vực quy hoạch trọng điểm tại phường Thành Đông cho thấy tầm nhìn coi kinh tế đêm là một trụ cột mới của phát triển đô thị. Tuyến phố dài hơn 600 m, từ đường Điện Biên Phủ đến đường Ngô Quyền, được đưa vào hoạt động thí điểm từ tháng 4/2024 và là phố ẩm thực đầu tiên của tỉnh Hải Dương. Đây không phải là một dãy quán ăn ngẫu hứng, mà là sản phẩm của ý tưởng xây dựng không gian văn hóa – ẩm thực đặc trưng khu vực trung tâm đô thị Hải Dương trước đây. Quy mô hơn 600 m đủ dài để tạo thành một trải nghiệm foodtour liền mạch, nhưng vẫn gọn để quản lý, kiểm soát vệ sinh môi trường, trật tự và an toàn giao thông.
Thời gian đầu, tuyến phố được chia thành hai khu vực: một phần tập trung các cơ sở kinh doanh hiện hữu, phần còn lại được bố trí thêm gian hàng, không gian công cộng, điểm check-in và sân khấu văn hóa, giải trí. Cách tổ chức này cho thấy tư duy không tách rời kinh doanh khỏi trải nghiệm đô thị: khách đến ăn uống nhưng đồng thời có chỗ ngồi, chỗ chụp ảnh, chỗ xem biểu diễn. Theo mô tả, các gian hàng được thiết kế theo ý tưởng những toa tàu, gợi nhắc quá trình hình thành và phát triển của Thành Đông. Đây là chi tiết quan trọng: tuyến phố ẩm thực không chỉ bán món ăn, mà còn bán câu chuyện địa phương, tạo nên giá trị cảm xúc khó thay thế bằng những dãy quán vỉa hè vô danh.
Lợi ích kép: không gian giải trí và nền tảng quảng bá đặc sản địa phương
Điểm đáng bàn nhất ở Tuệ Tĩnh là mục tiêu không dừng ở việc “có chỗ ăn tối”, mà là xây dựng một không gian văn hóa, ẩm thực cộng đồng; quảng bá và tiêu thụ các sản vật, đặc sản của Hải Dương. Tuyến phố đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí, trải nghiệm của người dân và du khách, đồng thời kích cầu tiêu dùng, phát triển thương mại – dịch vụ và kinh tế đô thị. Khi đặc sản địa phương được đưa vào một không gian được thiết kế, kể câu chuyện rõ ràng, chúng có cơ hội bước ra khỏi phạm vi quà biếu nhỏ lẻ để trở thành sản phẩm gắn với hình ảnh một tuyến phố ẩm thực. Đây là nền tảng quan trọng nếu địa phương muốn nâng cấp các sản phẩm đặc trưng thành thương hiệu du lịch ẩm thực, thay vì chỉ tồn tại dưới dạng hàng hóa phân tán trong chợ truyền thống.
Thực tế cho thấy sau một thời gian hoạt động, phố ẩm thực Tuệ Tĩnh ngày càng thu hút người dân và du khách, nhất là vào cuối tuần, lễ, Tết. Lượng khách tăng mạnh, hoạt động kinh doanh ăn uống, đồ uống, dịch vụ trải nghiệm trở nên sôi động. Câu nói có giá trị trích dẫn ở đây là: “Tuyến phố trở thành địa điểm vui chơi, giải trí quen thuộc, với hoạt động kinh doanh ăn uống, đồ uống và các dịch vụ trải nghiệm diễn ra sôi động”. Điều này khẳng định rằng khi chính quyền định hướng rõ ràng, đầu tư cảnh quan và tạo “câu chuyện chung” cho khu vực, người dân không chỉ đến ăn mà còn đến để thuộc về không gian đó. Chính thói quen lui tới này là nền tảng bền vững cho mọi nỗ lực quảng bá đặc sản địa phương.
Quy hoạch thay vì tự phát: điều kiện để kinh tế đêm hoạt động bền vững
Chính quyền không thể kỳ vọng xây dựng được một thương hiệu du lịch ẩm thực nếu phó mặc cho hàng quán tự phát bám vỉa hè. Tại Tuệ Tĩnh, đoàn công tác đã khảo sát tình hình kinh doanh, hạ tầng, cảnh quan, trật tự, vệ sinh môi trường và khả năng khai thác không gian thương mại – dịch vụ. Đây là cách tiếp cận coi tuyến phố ẩm thực là một dự án đô thị hoàn chỉnh, chứ không phải “dãy bàn nhựa kéo dài”. Từ thực tế đó, yêu cầu tiếp tục khai thác hiệu quả gắn với chỉnh trang đồng bộ hạ tầng, nâng cao chất lượng cảnh quan, bảo đảm trật tự đô thị, vệ sinh môi trường, an toàn giao thông và điều kiện phục vụ người dân, du khách đã được nhấn mạnh. Nếu những tiêu chuẩn này không được duy trì, phố đi bộ ẩm thực đêm sẽ nhanh chóng trượt về hình thức chợ tạm, mất sức hút và gây phản cảm.
Cùng với tuyến phố Tuệ Tĩnh, đoàn công tác cũng khảo sát một số khu vực có định hướng quy hoạch trọng điểm trên địa bàn phường Thành Đông nhằm đánh giá hiện trạng, tiềm năng và lợi thế, từ đó nghiên cứu phương án tổ chức không gian đô thị phù hợp. Cách làm “khảo sát từ cơ sở, lấy thực tiễn làm căn cứ cho công tác quy hoạch” cho thấy sự thay đổi đáng kể trong tư duy quản lý. Thay vì áp một bản vẽ cứng nhắc, thành phố đang xây dựng kinh tế đêm dựa trên những không gian thực sự có sức sống. Việc từng bước khai thác hiệu quả quỹ đất, tạo điểm nhấn thương mại – dịch vụ, văn hóa, vui chơi, giải trí sẽ là nền tảng để hình thành chuỗi tuyến phố ẩm thực, chợ đêm, phố đi bộ gắn kết với nhau, thay vì tồn tại rời rạc.
Bài học cho các đô thị: phát triển kinh tế đêm gắn với bản sắc và quản lý
Tuệ Tĩnh đang được kỳ vọng bổ trợ cho không gian phố đi bộ, chợ đêm Bạch Đằng, hình thành chuỗi sản phẩm phục vụ phát triển kinh tế đêm khu vực trung tâm. Đây là bài học rõ ràng: một tuyến phố ẩm thực nếu tách rời khỏi tổng thể đô thị sẽ khó tạo nên sức kéo dài hạn. Phố đi bộ ẩm thực đêm cần được nhìn như một mắt xích trong mạng lưới không gian văn hóa – thương mại – giải trí, nơi mỗi khu vực mang một bản sắc nhưng cùng chung chuẩn quản lý. Muốn vậy, địa phương phải kiên trì với yêu cầu đồng bộ hạ tầng, cảnh quan, vệ sinh, trật tự, đồng thời tăng cường các hoạt động văn hóa, ẩm thực, vui chơi, giải trí để tạo bản sắc riêng và nâng cao sức hấp dẫn của tuyến phố. Không thể coi việc dựng vài gian hàng là đã có “kinh tế đêm”; điều tạo nên sức hút nằm ở trải nghiệm tổng thể.
Việc Chủ tịch UBND thành phố trực tiếp khảo sát, tạo cơ sở để các cơ quan chuyên môn và địa phương tiếp tục đề xuất giải pháp khai thác tốt hơn tiềm năng thương mại – dịch vụ, văn hóa và kinh tế đêm tại khu vực là tín hiệu tích cực. Điều này cho thấy kinh tế đêm đã bước ra khỏi vai trò “phần phụ” để trở thành nội dung chính trong chiến lược phát triển đô thị. Nếu các đô thị khác nhìn nhận nghiêm túc bài học từ Tuệ Tĩnh, họ sẽ thấy rằng: phố đi bộ ẩm thực đêm không chỉ là nơi bày bán món ăn, mà là không gian để kể câu chuyện về bản sắc địa phương, tạo việc làm, kích cầu tiêu dùng và thử nghiệm mô hình quản lý mới cho tiểu thương. Kết luận hợp lý là, muốn kinh tế đêm bền vững, phải bắt đầu từ một tuyến phố ẩm thực được quy hoạch tốt, thay vì từ những chiếc bàn nhựa đặt vội trên vỉa hè.
