Từ diễn đàn Huế đến thông điệp mới: hợp tác lấy địa phương và người dân làm trung tâm
Chuyển hướng quan hệ đầu tư Việt-Nhật sang mô hình “đối tác cùng phát triển và kiến tạo” là việc đặt địa phương, doanh nghiệp và người dân vào vị trí trung tâm của hợp tác, gắn các dự án đầu tư với chuyển đổi số, phát triển xanh, bền vững, đồng thời bảo đảm việc làm, thu nhập và kỹ năng của người lao động được nâng lên thông qua tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Sáng 6.9 tại Huế, diễn đàn hợp tác địa phương Việt-Nhật tập trung hơn 700 đại biểu hai nước, không chỉ là hoạt động ngoại giao thường niên mà là tuyên bố chính trị về một giai đoạn hợp tác mới. Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh hợp tác Việt Nhật phải bắt đầu từ nhu cầu địa phương, năng lực doanh nghiệp và lợi ích thiết thực của người dân, thay vì chỉ tính đến số dự án hay quy mô vốn. Đây là lựa chọn có tính chiến lược: khi thế giới tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu, ai gắn được đầu tư ngoại với phát triển địa phương và đời sống người dân sẽ là bên hưởng lợi lâu dài.
Hợp tác Việt Nhật: từ cam kết chiến lược đến đầu tư địa phương và chuỗi giá trị toàn cầu
Diễn đàn được tổ chức ngay sau Đại hội XIV, trong bối cảnh hai nước đã nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng, cho thấy Hà Nội muốn biến cam kết cấp cao thành hành động cụ thể ở cấp địa phương. Thủ tướng khẳng định hợp tác địa phương là trụ cột rất quan trọng trong tổng thể quan hệ hai nước, đồng nghĩa các tỉnh, thành phải trở thành nơi thử nghiệm chính sách, không chỉ là điểm đặt nhà máy hay dự án hạ tầng. Việc đưa các chủ đề như hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đô thị thông minh, bảo tồn di sản gắn với công nghiệp văn hóa vào chương trình thảo luận cho thấy cách nhìn mới về đầu tư địa phương: không còn là “vùng trũng” chờ vốn, mà là không gian sáng tạo, nơi Việt Nam và Nhật Bản cùng thiết kế những mô hình phát triển xanh, số và bền vững. Nếu làm đúng, hợp tác Việt Nhật sẽ đi từ đường cao tốc và nhà máy lên tầm chuỗi giá trị toàn cầu dựa trên tri thức, công nghệ và văn hóa.
Chuyển mô hình: từ “nhà đầu tư – địa điểm” sang đối tác đồng sáng tạo
Thông điệp rõ nhất của Thủ tướng Lê Minh Hưng là yêu cầu chuyển mạnh quan hệ đầu tư Việt-Nhật từ quan hệ giữa “nhà đầu tư và địa điểm đầu tư” sang quan hệ đối tác cùng phát triển và kiến tạo, cùng nghiên cứu, cùng đổi mới sáng tạo, cùng sản xuất và cùng tham gia hiệu quả vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây không phải thay đổi kỹ thuật, mà là thay đổi tư duy: doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam không chỉ “đặt chân” để tận dụng nhân công, mà trở thành bạn đồng sáng tạo với doanh nghiệp Việt Nam. Theo báo cáo, trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại hai chiều đạt 33,7 tỷ USD, tăng hơn 16,8% so với cùng kỳ năm 2025, trong đó xuất khẩu từ Việt Nam sang Nhật Bản tăng 16,6% và nhập khẩu tăng 17,0%. Con số này cho thấy nền tảng kinh tế đủ lớn để bước lên nấc thang hợp tác sâu hơn. Khi hai bên thúc đẩy mua bán, sáp nhập giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa để cùng tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng toàn cầu, bài toán không còn là “ai đầu tư cho ai”, mà là “hai bên cùng thắng ở đâu trong bản đồ sản xuất thế giới”.
Chính phủ cam kết “đi đến cùng” với doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam
Muốn mô hình đối tác cùng phát triển thành hiện thực, niềm tin của doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam phải được bảo đảm bằng hành động. Tại buổi làm việc trong khuôn khổ diễn đàn, Thủ tướng làm rõ cam kết: “Chúng tôi cam kết sẽ đi đến cùng trong giải quyết các kiến nghị xác đáng; đồng thời có cơ chế trao đổi để giúp các bên hiểu rõ, thực hiện đồng bộ, thống nhất các quy định”. Đây là lời hứa chính trị nhưng cũng là thước đo cải cách thể chế. Khi phía Nhật Bản nêu 9 nhóm vấn đề liên quan giao thông, giáo dục, năng lượng, thuế, khoa học công nghệ, bán lẻ, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương rà soát, xử lý dứt điểm với lộ trình cụ thể, tinh thần đồng hành và thái độ cầu thị cao nhất. Quy định không phù hợp thì phải sửa, thuộc cấp nào thì cấp đó phải giải quyết đúng tiến độ, kết quả xử lý phải được công khai, minh bạch trên các cổng thông tin. Nếu những cam kết này được thực thi, chi phí thủ tục, độ rủi ro pháp lý sẽ giảm, tạo môi trường đầu tư ổn định, minh bạch, bình đẳng, có tính dự báo cao như Chính phủ mong muốn.
Từ Huế nhìn tương lai: hợp tác địa phương là bệ phóng cho người dân và chuỗi giá trị mới
Điểm đáng chú ý trong thông điệp của Thủ tướng là nhắc đi nhắc lại vai trò người dân: hợp tác Việt Nhật phải đem lại việc làm nhiều hơn, thu nhập cao hơn và kỹ năng tốt hơn cho lao động. Nếu doanh nghiệp Nhật Bản tiếp tục tin tưởng, lựa chọn Việt Nam, phối hợp với doanh nghiệp Việt Nam khai thác tốt hơn tiềm năng giữa hai nền kinh tế, thì không chỉ GDP được hưởng lợi, mà người thợ, kỹ sư, nhà nghiên cứu ở các địa phương cũng sẽ bước vào các chuỗi giá trị mới. Nhật Bản đã khẳng định sẽ đồng hành với mục tiêu hiện đại hóa công nghiệp Việt Nam thông qua “đồng sáng tạo”, và coi mình là đối tác tốt nhất của Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình. Vấn đề còn lại là các địa phương có dám chủ động đề xuất mô hình hợp tác sáng tạo, gắn chuyển đổi số, đổi mới khoa học công nghệ như AI, bán dẫn, lượng tử, vệ tinh với bản sắc văn hóa và nhu cầu lao động tại chỗ hay không. Kết luận hợp lý ở thời điểm này là: nếu Việt Nam biến được hợp tác địa phương thành bệ phóng, thì hợp tác Việt Nhật sẽ thực sự chuyển từ “đầu tư vào” sang “cùng phát triển”, giúp người dân trở thành chủ thể của chuỗi giá trị toàn cầu chứ không chỉ là người làm thuê.
