Long Thành bước vào giai đoạn nước rút: vận hành thử nghiệm quyết định thành bại
Sân bay Long Thành là dự án Cảng hàng không quốc tế mới với giai đoạn 1 đang bước vào thời điểm vận hành thử nghiệm, khi các hạng mục kỹ thuật, nhà ga hành khách và hạ tầng kết nối được tăng tốc hoàn thiện nhằm chuẩn bị cho mục tiêu khai thác thương mại vào cuối năm 2026. Đây không còn là câu chuyện công trường đơn thuần, mà là bài kiểm tra tổng lực về năng lực tổ chức, phối hợp và kiểm soát chất lượng của toàn bộ hệ thống hàng không. Nếu giai đoạn vận hành thử nghiệm không được thực hiện nghiêm túc, Long Thành sẽ chỉ là một công trình lớn đẹp trên giấy, thay vì trở thành cửa ngõ hàng không mới của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Vì vậy, việc coi đây là giai đoạn kiểm tra cuối cùng trước khai thác thương mại là hoàn toàn xác đáng và cần được nhìn nhận với yêu cầu cao hơn mức “hoàn thành đúng tiến độ”.
Phó Thủ tướng thị sát nhà ga: áp lực tiến độ chuyển thành áp lực chất lượng
Sáng 4-10, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã trực tiếp dẫn đầu đoàn công tác kiểm tra tiến độ xây dựng sân bay Long Thành và các tuyến giao thông kết nối. Việc người đứng đầu điều hành Chính phủ thường trực tham gia thị sát nhà ga hành khách – được xem là “trái tim” giai đoạn 1 của dự án – cho thấy thông điệp rất rõ: tiến độ phải đi cùng chất lượng vận hành. Bên trong nhà ga, hệ thống thang cuốn, xử lý hành lý, máy soi chiếu và cầu ống lồng đã được cho chạy thử để kiểm tra khả năng vận hành, thay vì chỉ dừng ở mức hoàn thiện xây dựng. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy "xây xong" sang "chạy được". Khi Phó Thủ tướng yêu cầu tăng tốc thi công nhưng đồng thời động viên kỹ sư, công nhân ngay tại công trường, áp lực tiến độ đã được đặt trong khung trách nhiệm chính trị, không thể giải quyết bằng những biện pháp tình thế.
16 gói thầu và bài toán tích hợp hệ thống: vận hành thử nghiệm không cho phép sai số
Ở giai đoạn nước rút, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam cho biết dự án thành phần 3 sân bay Long Thành hiện có 16 gói thầu xây lắp chính, trong đó 4 gói đã hoàn thành, tổng giá trị thực hiện đạt hơn 80% giá trị hợp đồng. Con số này nghe có vẻ yên tâm, nhưng điều đáng chú ý hơn là nhiều hạng mục đã chuyển sang giai đoạn lắp đặt thiết bị, thử nghiệm và tích hợp hệ thống – nơi chỉ cần một mắt xích lỗi là cả dây chuyền vận hành bị ảnh hưởng. Gói thầu nhà ga hành khách (5.10) được tập trung nguồn lực đặc biệt, với phần xây dựng và hoàn thiện đạt khoảng 83%, hệ thống điện 94% và thiết bị nhà ga hơn 70%. Đây là những tỷ lệ cho thấy công trường đã đi rất xa, nhưng cũng đồng nghĩa khoảng 20–30% còn lại chính là phần khó nhất: hoàn thiện kiến trúc, cơ điện, phòng cháy chữa cháy, công nghệ thông tin, truyền thông và lắp đặt thiết bị công nghệ. Nếu coi vận hành thử nghiệm là bài thi tốt nghiệp của toàn bộ hệ thống, thì giai đoạn tích hợp này chính là phần thi thực hành, nơi không có chỗ cho sai số.
Đường băng, sân đỗ và hạ tầng kết nối: Long Thành không thể vận hành trong cô lập
Điểm tích cực là các hạng mục kỹ thuật ngoài nhà ga đang tiến rất gần vạch hoàn thành. Gói thầu về đường cất hạ cánh, đường lăn, sân đỗ tàu bay và các công trình khác đã đạt gần 99% giá trị hợp đồng, riêng khu vực sân đỗ đã hoàn thành 100%. Hệ thống cung cấp nhiên liệu tàu bay đạt gần 98%, với phòng cháy chữa cháy khoảng 99% và hệ thống điện, điều khiển hơn 99%, các nhà thầu đang thử nghiệm, tích hợp và vận hành thử. Đây là những con số cho thấy Long Thành không chỉ xây một nhà ga lớn, mà đang hình thành một hệ sinh thái kỹ thuật đồng bộ. Tuy nhiên, một sân bay hiện đại không thể vận hành trong cô lập. Dự án mở rộng cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh–Long Thành trên tuyến cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh–Long Thành–Dầu Giây dài khoảng 22km, đi qua TP Hồ Chí Minh và Đồng Nai, đã thi công hơn 72% và dự kiến cơ bản hoàn thành cuối năm 2026, riêng cầu Long Thành hoàn thành năm 2027. Nếu hạ tầng kết nối không kịp nhịp với tiến độ vận hành thử nghiệm sân bay, Long Thành sẽ đối mặt với nghịch lý: bên trong hiện đại, bên ngoài tắc nghẽn.
Mục tiêu khai thác thương mại cuối 2026: cần một tư duy "vận hành từ bây giờ"
Theo kế hoạch, từ tháng 10 đến 11, sân bay Long Thành sẽ bước vào vận hành thử nghiệm trước khi dự kiến khai thác thương mại vào tháng 12-2026. Việc đặt mốc thời gian rõ ràng là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là cách hệ thống chuẩn bị cho mốc đó. Trong giai đoạn nước rút, chủ đầu tư cho biết sẽ tiếp tục tăng cường nguồn lực tại công trường, kiểm soát tiến độ theo từng khu vực và mốc công việc, đồng thời đẩy mạnh điều phối giữa các gói thầu. Nếu chỉ nhìn vận hành thử nghiệm như một bước kỹ thuật, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội "vận hành từ bây giờ" – nghĩa là đưa tư duy khai thác thương mại, quy trình phục vụ hành khách, đào tạo nhân sự và phối hợp với hạ tầng giao thông bên ngoài vào ngay trong từng bài test kỹ thuật. Long Thành đang có lợi thế về tiến độ và sự quan tâm của Chính phủ; điều còn thiếu là một cách tiếp cận coi mỗi ngày vận hành thử nghiệm là một ngày thực sự khai thác, để đến cuối năm 2026, sân bay không chỉ mở cửa mà còn vận hành trơn tru, an toàn và hiệu quả.
