Nghị định quản lý mỹ phẩm là gì và vì sao đang trở thành điểm nóng?
Nghị định quản lý mỹ phẩm là khuôn khổ pháp lý quy định cách sản xuất, nhập khẩu, lưu hành, kiểm tra mỹ phẩm và trách nhiệm của doanh nghiệp, với mục tiêu bảo đảm an toàn mỹ phẩm, bảo vệ sức khỏe người dùng nhưng vẫn tạo điều kiện cho thị trường phát triển bền vững. Trọng tâm của dự thảo lần này không phải là siết chặt mọi khâu, mà là thiết kế lại luật chơi cho một thị trường đang vừa tăng trưởng nhanh vừa bị bủa vây bởi hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng. Quan điểm được Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh là quản lý để phát triển, không chấp nhận tư duy “không quản được thì cấm”. Điều đó đặt nền tảng cho một nghị định vừa nghiêm về an toàn, vừa không bóp nghẹt sáng tạo và cạnh tranh.
Vì sao cần quy định mỹ phẩm mới ngay lúc này?
Động lực sửa nghị định không đến từ mong muốn tăng thêm thủ tục, mà từ thực tế một thị trường mỹ phẩm “phình to” nhanh hơn khả năng quản lý. Nhu cầu làm đẹp tăng cao, trong khi hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng len lỏi khắp kênh bán lẻ, thương mại điện tử lẫn xách tay. Bộ Y tế đã tổng kết thực tiễn thi hành pháp luật về quản lý mỹ phẩm, xây dựng chính sách và lấy ý kiến rộng rãi các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp và các đối tượng chịu tác động. Dự thảo mới được xây dựng theo hướng đổi mới phương thức quản lý, cải cách thủ tục hành chính và tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh, đồng thời làm rõ trách nhiệm doanh nghiệp và tăng hiệu lực giám sát nhà nước. Nói thẳng, hệ thống cũ không còn đủ sức bảo vệ người dùng và hỗ trợ doanh nghiệp làm ăn tử tế.
Từ tiền kiểm sang hậu kiểm: quản lý chặt hơn nhưng thông minh hơn
Điểm xoay trục lớn nhất của nghị định quản lý mỹ phẩm mới là chuyển trọng tâm từ tiền kiểm sang hậu kiểm với cách tiếp cận dựa trên rủi ro. Nhà nước vẫn kiểm soát đầu vào, nhưng không dồn hết lực vào khâu cấp phép, thay vào đó là tăng cường giám sát khi sản phẩm đã lưu thông trên thị trường. Hoạt động hậu kiểm được thiết kế dựa trên mức độ rủi ro và thông tin thực tế từ thị trường, nhằm tập trung nguồn lực quản lý, tăng cường giám sát an toàn, phát hiện sớm rủi ro và xử lý kịp thời sản phẩm không bảo đảm chất lượng, an toàn. Điều này có hai mặt: doanh nghiệp chuẩn chỉnh được cắt giảm gánh nặng thủ tục, trong khi đơn vị làm ăn chụp giật sẽ thấy “vòng kim cô” chặt hơn nhiều. Đó không phải nới lỏng, mà là siết lại đúng chỗ.
Minh bạch, trách nhiệm và số hóa: bài kiểm tra mới cho thương hiệu nội
Dự thảo nghị định quản lý mỹ phẩm đặt doanh nghiệp vào vị trí chịu trách nhiệm đầu tiên và cuối cùng về chất lượng, an toàn sản phẩm khi đưa ra thị trường, trên cơ sở cơ chế đã được hài hòa trong khuôn khổ ASEAN. Môi trường quản lý sẽ thông thoáng hơn, nhưng đi kèm là yêu cầu minh bạch dữ liệu, truy xuất thông tin và chấp hành hậu kiểm. Số hóa được thúc đẩy mạnh để thực hiện thủ tục trong môi trường điện tử, vừa giảm chi phí tuân thủ, vừa tăng khả năng tiếp cận thông tin, hỗ trợ phát hiện nhanh và xử lý kịp thời sản phẩm có vấn đề về chất lượng, an toàn. Khi trách nhiệm được quy định rõ hơn và cơ quan quản lý có đủ công cụ kiểm tra, thương hiệu nội buộc phải đầu tư bài bản vào hệ thống pháp chế, tiêu chuẩn nội bộ và quản trị rủi ro. Ai coi nhẹ tuân thủ sẽ bị loại khỏi cuộc chơi.
Người dùng được bảo vệ hơn, thị trường có "bộ lọc" mới
Mục tiêu cao nhất của nghị định là bảo đảm chất lượng, an toàn mỹ phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ nhưng không hạ chuẩn an toàn. Theo kết luận của Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, an toàn và sức khỏe người dân phải được đặt lên trên hết, song song với yêu cầu không làm đứt gãy hoạt động sản xuất, kinh doanh và không gây xáo trộn thị trường. Để đạt được điều này, bà yêu cầu Bộ Y tế chủ trì, phối hợp các bộ, ngành nhanh chóng hoàn thiện hồ sơ, trình các thành viên Chính phủ cho ý kiến, không để kéo dài thêm. Khi nghị định được ban hành, thị trường sẽ có một “bộ lọc” mới: hàng giả, hàng kém chất lượng khó sống, còn doanh nghiệp nghiêm túc có cơ hội cạnh tranh sòng phẳng và dài hạn.
