Luật Phát triển đô thị: từ khuôn khổ pháp lý đến động lực tăng trưởng
Luật Phát triển đô thị là khuôn khổ pháp lý mới điều chỉnh cách quy hoạch, tổ chức, đầu tư và quản lý không gian đô thị, nhằm giải phóng nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, tăng tính chủ động cho chính quyền địa phương và nâng cao chất lượng sống của cư dân trong dài hạn. Luật phát triển đô thị không phải là một văn bản kỹ thuật trung tính mà là tuyên bố chính trị rõ ràng: TP.HCM phải được trao thêm quyền để tương xứng với quy mô dân số và kinh tế của mình. Khi các quyết định đầu tư từng bị kéo dài vì chờ phê duyệt từ nhiều bộ ngành, thông điệp hiện nay là “phân cấp trọn gói” để thành phố tự chịu trách nhiệm, tự dám làm và tự kiến tạo không gian tương lai. Cách tiếp cận này cho thấy tư duy chuyển từ quản lý theo thủ tục sang quản trị theo mục tiêu phát triển.
Phân cấp hành chính: chìa khóa gỡ nút thắt hạ tầng TP.HCM
Cốt lõi của luật phát triển đô thị là phân cấp hành chính đi kèm phân quyền quyết định đầu tư, giúp TP.HCM không còn bị "trói tay" ở các khâu phê duyệt. Việc HĐND Thành phố được chủ động ban hành văn bản để triển khai luật, không phải chờ nghị định hay quyết định hướng dẫn, là bước nhảy quãng về thể chế. Đây không chỉ là chuyện nhanh hay chậm, mà là chuyện thành phố có quyền thiết kế chính sách riêng về hạ tầng TP.HCM, y tế, giáo dục phù hợp với thực tế siêu đô thị. Khi Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền yêu cầu ngừng cung cấp điện, nước với công trình vi phạm, phân cấp không dừng ở thượng tầng mà đi tới tận cấp cơ sở, tạo công cụ quản lý trực tiếp, tăng tính răn đe với các dự án phá vỡ quy hoạch hoặc gây áp lực lên hạ tầng quá tải.
Không gian ngầm đô thị và TOD: giải phóng nguồn lực dưới đất
Điểm táo bạo nhất của luật phát triển đô thị là đưa không gian ngầm đô thị từ ý tưởng thành đối tượng quản lý có quy tắc rõ ràng. TP.HCM từng nhiều lần nói về bãi đậu xe ngầm, trung tâm thương mại ngầm, nhưng các dự án như bãi xe ngầm ở công viên 23 Tháng 9 vẫn nằm trên giấy vì thiếu nền tảng pháp lý. Khi các nghị quyết mới cụ thể hóa quy định về phát triển không gian ngầm và mô hình TOD (đô thị gắn với giao thông công cộng), thành phố không chỉ thêm diện tích sử dụng mà còn tạo “tầng hạ tầng thứ hai” dưới đất. TOD quanh metro, bến xe, trạm BRT nếu được quy hoạch sớm, minh bạch, sẽ biến giá trị tăng thêm của đất đai thành nguồn lực tài chính cho thành phố qua đấu giá, đấu thầu, thay vì chỉ chảy vào túi một nhóm nhỏ nhà đầu tư. Quan điểm ở đây là: quy hoạch phải đi trước, quyền lực thể chế phải đi cùng để hạ tầng chiến lược như metro gắn chặt với phát triển đô thị.
Kết nối hạ tầng và điện trên không: từ "nơi thừa" tới "nơi thiếu"
Luật phát triển đô thị không chỉ nói về đường sá, metro hay đất đai; nó chạm tới cả hệ thống điện trên không – thứ huyết mạch năng lượng của đô thị. Việc mở rộng đối tượng, điều kiện tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện và khách hàng trong phạm vi thành phố là bước đi mang tính thị trường cao. Khi có thể đưa điện từ "bên thừa" đến "bên thiếu" thông qua giải pháp cho phép nhà máy điện thuê, khai thác đường điện quốc gia, kết nối hạ tầng năng lượng sẽ linh hoạt hơn nhiều. Điều này đặc biệt quan trọng với các khu công nghiệp, khu TOD cần nguồn điện ổn định để vận hành giao thông công cộng, trung tâm thương mại, dịch vụ. Song song, quy hoạch không gian TP.HCM tập trung vào kết nối hạ tầng trong và ngoài vùng, từ logistics đến cảng biển, tạo cấu trúc đa trung tâm thay vì tiếp tục dồn áp lực vào khu vực nội thành cũ.
Hướng tới đô thị đáng sống: thể chế đi trước, người dân hưởng lợi
Tác động cuối cùng mà luật phát triển đô thị nhắm tới không phải là thêm bao nhiêu công trình, mà là chất lượng sống của người dân. Các nghị quyết về không gian ngầm, TOD, mua bán điện, biện pháp cắt điện nước công trình vi phạm đều dồn về một câu hỏi: TP.HCM có trở thành đô thị hiện đại, thông minh, xanh và đáng sống hay không. Khi quản lý điện, nước chặt chẽ, công trình sai phạm bị xử lý nhanh, khi đất quanh ga metro được khai thác minh bạch để tái đầu tư vào hạ tầng, người dân chính là đối tượng hưởng lợi trực tiếp. Nhờ sự kết hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng trên nền tảng luật mới, thành phố có thể dần cạnh tranh với Bangkok hay Thượng Hải về hạ tầng và không gian sống, thay vì chấp nhận tụt lại phía sau. Vấn đề còn lại không nằm ở luật, mà ở mức độ dám làm, dám chịu trách nhiệm của bộ máy thực thi.
