Cơ chế đặc thù APEC 2027 là gì và vì sao phải “phá lệ”?
Cơ chế đặc thù APEC 2027 là tập hợp các chính sách và quy trình pháp lý rút gọn cho phép tiếp tục thi công, nới một số thủ tục về quy hoạch, đầu tư, kiến trúc và đất đai, đồng thời ghi nhận khối lượng đã thực hiện để đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng Phú Quốc phục vụ Hội nghị cấp cao APEC. Theo ủy quyền của Thủ tướng, sáng 3/8 Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trình Quốc hội dự thảo nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ vướng mắc cho các dự án phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang. Hội nghị này được xác định là sự kiện chính trị, đối ngoại đặc biệt quan trọng, và tất cả công trình phải hoàn thành trước thời điểm diễn ra từ 3 đến 6 tháng để vận hành thử và kiểm tra tổng thể.
Năm nhóm chính sách: đánh đổi tốc độ lấy sự linh hoạt pháp lý
Cốt lõi của cơ chế đặc thù APEC 2027 là 5 nhóm chính sách tập trung vào quy hoạch, kiến trúc và đổ thải xây dựng; khai thác, thu hồi khoáng sản; đầu tư công; đầu tư kinh doanh; và các dự án PPP. Nói cách khác, Nhà nước chọn cách nén thời gian pháp lý để giải phóng mặt bằng, vật liệu và vốn cho các dự án hạ tầng Phú Quốc. Một trong những thay đổi quan trọng là cho phép dự án đã triển khai được tiếp tục thi công trong quá trình hoàn thiện thủ tục, thay vì phải dừng chờ hoàn tất hồ sơ như thông lệ. Cùng với đó là thủ tục điều chỉnh quy hoạch rút gọn, không bắt buộc thi tuyển phương án kiến trúc và cơ chế đổ thải tạm, có giám sát và trách nhiệm hoàn trả mặt bằng sau khi công trình hoàn thành. Điểm đáng chú ý là nghị quyết được đề xuất xây dựng và thông qua theo trình tự rút gọn tại kỳ họp không thường lệ tháng 8/2026.
Chính sách thi công song song: bước ngoặt quy trình hay tiền lệ nguy hiểm?
Chính sách thi công song song là điểm đột phá nhưng cũng gây tranh luận nhất. Theo dự thảo, các công trình được phép tiếp tục thi công trong quá trình hoàn thiện thủ tục để đáp ứng tiến độ cấp bách phục vụ Hội nghị cấp cao APEC. Đồng thời, khối lượng và giá trị công trình đã thi công trước khi hoàn thiện thủ tục đầu tư công hoặc PPP sẽ được ghi nhận khi ký hợp đồng hoặc phụ lục, làm cơ sở nghiệm thu, giải ngân, thanh toán và quyết toán. Nói thẳng, đây là cách hợp thức hóa có điều kiện những phần việc đã làm trước giấy tờ, với cam kết không hợp pháp hóa sai phạm vụ lợi và không để phát sinh sai phạm mới. Cơ chế này cho thấy Chính phủ chấp nhận đi trước thủ tục để không bỏ lỡ “cửa sổ thời gian” hẹp, khi chỉ riêng khâu chuẩn bị theo quy trình thông thường đã mất 18-36 tháng mới đủ điều kiện khởi công.
BT, đất đai và khoáng sản: tháo nút thắt nhưng phải giám sát chặt
Một điểm nhạy cảm khác là cách xử lý các dự án BT và tài nguyên đã khai thác. Với dự án đối ứng thuộc hợp đồng BT đã thi công nhưng chưa hoàn tất thủ tục đất đai, Chính phủ đề xuất cho phép giao đất từng phần; giá trị quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư được xác định theo giá đất cụ thể tại thời điểm phê duyệt hồ sơ thiết kế cơ sở, với thời gian tính giá trị quyền sử dụng đất là 70 năm kể từ khi bàn giao mặt bằng. Đối với khoáng sản đã khai thác, khối lượng trước khi được cấp phép sẽ được tính vào tổng khối lượng cấp phép sau này hoặc miễn thủ tục nếu đã dừng khai thác. Quan trọng hơn, nghị quyết quy định nguyên tắc chỉ xử lý vướng mắc cho các dự án phục vụ APEC 2027 tại Phú Quốc đã tổ chức thi công trước, không loại trừ trách nhiệm cá nhân vụ lợi và không cho phép trục lợi chính sách.
Phú Quốc chạy đua với thời gian: cơ hội định hình lại hạ tầng
Tỉnh An Giang hiện đang triển khai 21 dự án phục vụ APEC 2027, trong đó riêng Trung tâm Hội nghị và Triển lãm có tổng diện tích sàn hơn 152.000 m2. Nếu giữ quy trình cũ, chỉ giai đoạn chuẩn bị để khởi công đã có thể kéo dài đến 3 năm, khiến việc hoàn thành công trình trước Hội nghị trở nên bất khả thi. Vì thế, cơ chế đặc thù APEC 2027 không chỉ là “giấy thông hành” cho từng dự án hạ tầng Phú Quốc, mà còn là phép thử cho mô hình quản trị dự án công trong điều kiện thời gian bó hẹp. Nghị quyết được thiết kế có hiệu lực 5 năm, đủ dài để hoàn tất chuỗi công trình nhưng cũng đủ ngắn để không biến ngoại lệ thành thông lệ. Câu hỏi còn lại là mức độ kỷ luật trong thi hành, khi HĐND và UBND tỉnh An Giang được giao trách nhiệm đảm bảo không để trục lợi chính sách.
