Khung pháp lý biển mới: từ quản lý tài nguyên đến kinh tế biển xanh
Khung pháp lý biển mới là tổng thể các luật, nghị quyết và quy hoạch về tài nguyên môi trường biển, hải đảo và quản lý không gian biển, được thiết kế để phân bổ sử dụng biển một cách công bằng, minh bạch và bền vững, vừa bảo vệ hệ sinh thái, vừa tạo động lực cho phát triển kinh tế biển xanh và hình thành quốc gia biển mạnh trong dài hạn. Dự thảo Luật Tài nguyên, Môi trường Biển và Hải đảo (sửa đổi) được xây dựng với mục tiêu hoàn thiện cơ chế quản lý tổng hợp tài nguyên và không gian biển, đồng thời bổ sung chính sách mới về sử dụng khu vực biển, bảo vệ môi trường và thu hút đầu tư. Ngày 7/8, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị quyết 218/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 20-NQ/TW nhằm xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.
Quản lý không gian biển: Chương mới trong Luật Tài nguyên, Môi trường Biển và Hải đảo
Điểm đột phá của khung pháp lý biển lần này nằm ở cách tiếp cận không gian biển như một nguồn lực phát triển, chứ không chỉ là nơi khai thác tài nguyên. Dự thảo Luật Tài nguyên, Môi trường Biển và Hải đảo (sửa đổi) gồm 8 chương với 85 điều, trong đó bổ sung một chương hoàn toàn mới về quản lý và sử dụng không gian biển. Chương này tạo cơ sở pháp lý cho việc phân bổ không gian biển hợp lý, hạn chế xung đột giữa các ngành, địa phương và các chủ thể khai thác, đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận biển hợp pháp của người dân và cộng đồng. Về thực chất, đây là bước chuyển từ quản lý theo ngành sang quản lý tổng hợp không gian biển, với các nội dung như quy hoạch không gian biển quốc gia, phân định trách nhiệm quản lý hành chính trên biển, quản lý đảo nhân tạo, công trình trên biển và cơ chế sử dụng chung, sử dụng đa mục đích khu vực biển.
Cải cách thể chế: mở rộng không gian phát triển kinh tế biển xanh
Nếu luật sửa đổi tạo khung, thì cải cách thể chế và chính sách là lực đẩy để kinh tế biển xanh vận hành. Chính phủ yêu cầu rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hệ thống pháp luật về biển, hải đảo cùng các lĩnh vực liên quan như đất đai, tài nguyên, môi trường, khoa học, công nghệ và các ngành kinh tế biển, nhằm bảo đảm pháp luật thống nhất, đồng bộ, minh bạch, khả thi và có sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn, chồng chéo, mâu thuẫn trong quản lý và sử dụng biển. Dự thảo luật bổ sung các quy định về giao, cho thuê và đăng ký sử dụng khu vực biển; xác lập quyền sử dụng; đấu giá quyền sử dụng; thời hạn, chế độ tài chính và giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển. Các cơ chế ưu đãi, hỗ trợ phát triển hoạt động kinh tế trên biển và hải đảo, cùng các mô hình kinh tế mới và không gian phát triển trên biển, tạo thêm "vùng đệm" chính sách để thu hút nhà đầu tư chiến lược và thúc đẩy tài chính biển xanh.
Quy hoạch không gian biển và tái cơ cấu các ngành kinh tế biển
Một khung pháp lý biển tiến bộ phải gắn với quy hoạch không gian biển linh hoạt và chiến lược tái cơ cấu ngành. Chính phủ xác định nhiệm vụ trọng tâm là đổi mới công tác quy hoạch không gian biển quốc gia để tạo đột phá phát triển quốc gia biển mạnh. Quy hoạch không gian biển quốc gia thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 sẽ được rà soát, cập nhật, điều chỉnh; ban hành hướng dẫn kỹ thuật phân vùng chức năng, thiết lập cơ chế cập nhật định kỳ, xây dựng bản đồ số và cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, giám sát thực hiện quy hoạch. Song song, chương trình hành động giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045 gắn với kế hoạch phát triển kinh tế–xã hội, đầu tư công, tài chính–ngân sách và quy hoạch hằng năm. Chính phủ yêu cầu cơ cấu lại ngành thủy sản theo hướng giảm khai thác ven bờ, đẩy mạnh khai thác xa bờ có trách nhiệm, nuôi biển công nghiệp, công nghệ cao và hoàn thiện hạ tầng, giống, bảo quản, chế biến, bảo hiểm thủy sản và chính sách hỗ trợ ngư dân.
Từ bảo vệ tài nguyên môi trường biển đến tầm nhìn quốc gia biển mạnh khu vực
Cốt lõi của kinh tế biển xanh là đặt tài nguyên môi trường biển vào trung tâm của mọi quyết định phát triển. Luật Tài nguyên, Môi trường Biển và Hải đảo năm 2015 cùng các văn bản hướng dẫn đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho quản lý tổng hợp tài nguyên và bảo vệ môi trường biển, hải đảo trong gần một thập kỷ. Tuy nhiên, yêu cầu phát triển mới, chuyển đổi số, tiến bộ khoa học–công nghệ, triển khai Quy hoạch không gian biển quốc gia và sự xuất hiện của nhiều ngành kinh tế biển mới đặt ra nhu cầu sửa đổi, bổ sung nhiều quy định để đáp ứng thực tiễn quản lý. Các quy định mới phải làm rõ cơ chế giao, cho thuê, sử dụng, khai thác không gian biển; nghĩa vụ tài chính; bảo vệ tài nguyên, môi trường; phòng ngừa, kiểm soát ô nhiễm và xử lý xung đột sử dụng biển. Theo cơ quan soạn thảo, những quy định này nhằm tăng cường phòng ngừa suy thoái tài nguyên, ô nhiễm môi trường, xói lở bờ biển, bảo vệ hệ sinh thái ven biển và tạo cơ sở pháp lý để quản lý hiệu quả hoạt động đầu tư, xây dựng, khai thác ở các khu vực nhạy cảm, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế biển theo hướng xanh và bền vững.
