Thông tư 86/2026 STEM: Hành lang pháp lý riêng cho giáo dục STEM trường phổ thông
Thông tư 86/2026 STEM là văn bản quy định cách tổ chức hoạt động giáo dục tích hợp khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học trong giáo dục phổ thông, tạo hành lang pháp lý riêng, đồng bộ và toàn diện để các trường phổ thông triển khai giáo dục STEM một cách linh hoạt, thực chất và gắn với bối cảnh phát triển mới của đất nước.
Điểm đáng nói là Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT được ban hành trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển quan trọng, buộc giáo dục phổ thông phải chuyển từ truyền thụ kiến thức sang hình thành tư duy khoa học, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng vận dụng tri thức vào thực tiễn. Đây không chỉ là một văn bản kỹ thuật, mà là tuyên bố chính sách: giáo dục STEM trường phổ thông phải trở thành cấu phần thường xuyên của nhà trường, chứ không phải phong trào ngắn hạn.
Theo các nhà giáo gắn bó với giáo dục STEM trong trường phổ thông, Thông tư 86 là bước ngoặt thể chế mang tính chiến lược, đặt nền tảng để giáo dục STEM được tổ chức bài bản, đồng bộ, thực chất và hiệu quả hơn. Lần đầu tiên, giáo dục STEM có hành lang pháp lý minh bạch, hiện đại, giúp các trường yên tâm đưa STEM vào kế hoạch giáo dục thay vì “tự bơi” bằng các mô hình rời rạc.
Phòng STEM không bắt buộc: Chuyển trọng tâm từ xây phòng sang tổ chức hoạt động
Thông điệp quan trọng nhất của chính sách STEM mới là: phòng STEM không bắt buộc. Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT yêu cầu các trường khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị dạy học hiện có, thay vì chạy theo xây dựng phòng học chuyên biệt hay mua sắm đồng loạt thiết bị mới. Đây là cú “phanh gấp” với xu hướng hình thức: lấy phòng đẹp, máy móc đắt tiền làm thước đo STEM.
Theo phân tích của các chuyên gia, Thông tư khẳng định nhà trường có thể tổ chức hoạt động STEM tại lớp học, phòng bộ môn, phòng thực hành, thư viện hoặc khu sinh hoạt chung, tùy nội dung và điều kiện thực tế. Danh mục khung thiết bị được chia thành 3 mức, trong đó Mức 1 cho phép triển khai dựa trên thiết bị dạy học tối thiểu, cơ sở vật chất và vật liệu hiện có, kể cả vật liệu tái chế, chi phí thấp.
Cách thiết kế này gửi đi một thông điệp chính sách rõ ràng: STEM không phải cuộc đua trang thiết bị, mà là cuộc đua về chất lượng tổ chức hoạt động học tập thiết thực, giúp học sinh vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề thực tiễn. Nếu một trường vùng khó vẫn có thể triển khai STEM ở Mức 1, thì không còn lý do để viện dẫn thiếu phòng, thiếu máy móc như một cái cớ trì hoãn.
Từ câu lạc bộ đến tiết học chính khóa: STEM gắn với bài học và hướng nghiệp
Trên thực tế, nhiều trường đã chuyển từ mô hình câu lạc bộ sang đưa STEM vào tiết học chính khóa. Tại một trường trung học phổ thông, trước đây STEM chủ yếu triển khai qua câu lạc bộ; từ năm học 2025–2026, nhà trường mạnh dạn đưa STEM thành tiết học gắn với bài học ở khối 10 và 11. Tiết học không diễn ra trong lớp truyền thống mà ở phòng học thông minh, nơi học sinh dùng cưa, kéo, dao rọc giấy, tấm nhựa, súng bắn keo để thiết kế mô hình nền đu quay.
Theo chia sẻ của lãnh đạo nhà trường, các tiết học này giúp học sinh đào sâu, vận dụng kiến thức nhiều môn để giải quyết yêu cầu thực tiễn, đồng thời trải nghiệm môi trường sáng tạo, rèn luyện tư duy và vận dụng kiến thức có lộ trình. Chương trình còn tích hợp trí tuệ nhân tạo thông qua các chuyên đề, giúp học sinh làm quen với ứng dụng AI trong sáng tạo, lập trình và viết báo cáo khoa học.
Ở góc độ phương pháp, STEM hướng nghiệp đang kéo giáo viên ra khỏi vùng an toàn của lối dạy “thầy giảng – trò chép”. TS. Tôn Quang Cường nhận định STEM thúc đẩy sự chuyển dịch từ dạy học thiên về truyền thụ kiến thức sang tổ chức cho học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Một vấn đề đời sống có thể đòi hỏi kết hợp toán để tính toán, khoa học để giải thích, tư duy kỹ thuật để thiết kế giải pháp và công nghệ để tạo hoặc kiểm nghiệm sản phẩm. Đó chính là cách STEM gắn dạy học với định hướng nghề nghiệp tương lai.
Gắn năng lực học sinh với yêu cầu nhân lực mới: STEM như “bài kiểm tra” của hệ thống
Thông tư 86 không chỉ nói về thiết bị hay phòng học; cốt lõi là câu hỏi: chúng ta muốn học sinh có năng lực gì trong bối cảnh mới. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực phát triển, giáo dục phổ thông phải giúp học sinh hình thành tư duy khoa học, năng lực giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo và vận dụng tri thức vào thực tiễn. Đây là nền tảng để chuẩn bị nguồn nhân lực có khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển của đất nước.
Các nhà quản lý giáo dục phổ thông nhấn mạnh giáo dục STEM giúp học sinh hình thành năng lực từ sớm, thay vì chỉ chú trọng ghi nhớ kiến thức. Học sinh cần biết đặt câu hỏi, hình thành giả thuyết, thử nghiệm, phân tích kết quả, điều chỉnh giải pháp và bảo vệ lập luận bằng bằng chứng. Nếu học sinh không được luyện những năng lực này trong nhà trường, mọi khẩu hiệu về chuyển đổi số và kinh tế tri thức sẽ dừng lại trên giấy.
Với thông tư mới, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố được giao vai trò xây dựng kế hoạch, ban hành chính sách và bố trí nguồn lực triển khai giáo dục STEM phù hợp với điều kiện, định hướng phát triển địa phương. Nói cách khác, STEM trở thành “bài kiểm tra” cho cả hệ thống: địa phương nào thực sự coi trọng nguồn nhân lực tương lai sẽ thể hiện qua cách họ đưa STEM vào chiến lược giáo dục của mình.
Từ chính sách đến lớp học: linh hoạt nhưng không dễ dãi
Một ưu điểm lớn của Thông tư 86 là tháo gỡ các “điểm nghẽn” hành chính và bệnh thành tích. Văn bản quy định giáo dục STEM được tích hợp linh hoạt vào kế hoạch giáo dục nhà trường, không làm phát sinh môn học mới, không tăng tổng số tiết học, không tạo thêm hồ sơ, sổ sách hay áp lực học tập cho học sinh và giáo viên; các ngày hội, cuộc thi STEM không phải điều kiện bắt buộc và không được dùng làm tiêu chí thi đua. Đây là bước dọn đường cần thiết để giáo viên tập trung vào chất lượng dạy – học, thay vì “chạy phong trào”.
Tuy vậy, chính sách linh hoạt không đồng nghĩa với dễ dãi. Để những định hướng trên chuyển hóa thành thay đổi thực chất trong lớp học, cần tiếp tục thiết kế chương trình phù hợp, nâng cao năng lực giáo viên, bảo đảm nguồn lực và xây dựng cơ chế đánh giá đúng bản chất hoạt động STEM. Về thiết bị, nhu cầu bổ sung chỉ nên phát sinh khi nhà trường triển khai nội dung chuyên sâu như lập trình vi điều khiển, robot giáo dục, cảm biến IoT, AI, máy in 3D hoặc gia công cơ khí nhỏ mà thiết bị hiện có chưa đáp ứng.
Nếu coi Thông tư 86 là “khung xương” thể chế, thì phần “cơ bắp” nằm ở đội ngũ giáo viên và cách mỗi trường tổ chức hoạt động. Điều quan trọng là tổ chức hoạt động học tập thiết thực, giúp học sinh vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề thực tiễn. Khi STEM không còn là khẩu hiệu, mà là những giờ học nơi học sinh tự tay thiết kế, thử nghiệm, sai và sửa, thì lúc đó hành lang pháp lý mới thực sự phát huy giá trị.
