Khi làng gốm du lịch gặp thế hệ số: chủ đề không còn là “giữ nghề” mà là “hồi sinh trải nghiệm”
Làng gốm du lịch kết hợp công nghệ số là mô hình trong đó kỹ thuật thủ công truyền thống, không gian làng nghề và câu chuyện văn hóa bản địa được mở rộng bằng các nền tảng số như bản đồ di sản số, thuyết minh tự động và công nghệ AR, giúp du khách, đặc biệt là người trẻ, tiếp cận di sản theo cách tương tác, cá nhân hóa và giàu trải nghiệm giáo dục môi trường lẫn văn hóa. Đây không phải câu chuyện “thêm vài hiệu ứng 3D cho vui”, mà là một bước chuyển tư duy: di sản không đứng yên trong bảo tàng, mà chủ động đi vào đời sống số của du khách. Điểm thú vị là làng gốm Thanh Hà và các nhóm sinh viên du lịch đang gặp nhau ở cùng một câu hỏi: làm sao biến di sản thành trải nghiệm, biến trải nghiệm thành giá trị kinh tế lẫn giá trị bản sắc bền vững cho cộng đồng. Câu trả lời đang hình thành từ những tour thủ công có kịch bản, những lớp trải nghiệm đất nung, và các ứng dụng di sản số Việt giúp người trẻ “đưa điện thoại lên, lịch sử hiện ra” ngay tại nơi mình đứng.
Sinh viên: từ cây bần đến tour làng gốm thành cuộc phiêu lưu có cốt truyện
Thay vì sao chép các tour tham quan nhàm chán, nhiều sinh viên đang đối xử với tài nguyên bản địa như chất liệu kể chuyện mới. Một cây bần ở rừng ngập mặn được nhóm sinh viên biến thành điểm nối giữa sinh thái, ẩm thực, giáo dục môi trường và sinh kế người dân thông qua tour trong ngày đi thuyền, tìm hiểu hệ sinh thái, trải nghiệm đời sống ngư dân và thưởng thức món canh chua bần, gỏi bông bần. Tour dự kiến giá 990.000 đồng/người, nhắm đến khách yêu thích du lịch xanh, gia đình, học sinh sinh viên và khách quốc tế tìm kiếm trải nghiệm sinh thái cá nhân hóa. Một nhóm khác biến làng nghề gốm thành cuộc phiêu lưu “blindbox”: khách mua tour nhưng không biết trước sẽ đi đâu, gặp ai, làm gì. Trên tuyến thử nghiệm tại Lái Thiêu, du khách hóa thân “người đi tìm lửa”, ghé nhà cổ nghe chuyện, vào lò gốm tự tay làm sản phẩm rồi ăn trưa giữa vườn cây trước khi kết thúc tại gian hàng gốm. Cách kể chuyện này biến làng gốm du lịch từ không gian trình diễn đơn thuần thành hành trình khám phá bản sắc, nơi người dân, nghệ nhân, cây trái và lò gốm đều trở thành nhân vật. Theo một lãnh đạo nhà trường, nhu cầu du khách đang dịch chuyển sang các trải nghiệm cá nhân hóa, gắn với du lịch văn hóa bản địa, thiên nhiên và trách nhiệm môi trường; đó là dư địa rất rõ cho người trẻ khởi nghiệp.
Thanh Hà: từ di sản bản địa đến di sản số Việt với bản đồ số và thuyết minh tự động
Trong khi sinh viên thử nghiệm tour mới lạ, làng gốm Thanh Hà đang âm thầm tái cấu trúc chính mình để trở thành một nút di sản số Việt. Lễ hội Giỗ tổ nghề gốm gần đây là dịp ra mắt sản phẩm du lịch mới “Về Thanh Hà – Chạm gốm, nghe bài chòi” và ký biên bản ghi nhớ hợp tác số hóa toàn bộ làng gốm. Hiện làng duy trì 37 hộ với gần 70 lao động trực tiếp sản xuất, trình diễn và phục vụ tham quan, trải nghiệm; từ đầu năm đến 19/8 đã đón hơn 183.000 lượt khách, trong đó hơn 140.000 khách quốc tế. Đây không còn là làng nghề nhỏ, mà là một điểm đến có quy mô đủ lớn để thử nghiệm các mô hình du lịch lẫn di sản số. Chương trình số hóa đặt mục tiêu xây dựng hệ thống dữ liệu số thống nhất, bản đồ số hiển thị điểm tham quan, di sản, cơ sở nghề, không gian trải nghiệm; đi kèm hệ thống thuyết minh tự động và liên kết mã QR tại từng địa điểm, tiến tới kết nối với hệ sinh thái du lịch số rộng hơn. Kiến trúc sư sáng lập công viên bảo tàng đất nung ở đây nhấn mạnh “di sản số” không chỉ là vài nội dung giới thiệu trên mạng, mà là tạo thêm một lớp không gian: du khách đi giữa đường làng, gặp người thợ, nhìn lò gốm, đồng thời dùng thiết bị di động để tiếp cận lớp thông tin sâu hơn về địa điểm, con người, sản phẩm.
Từ trải nghiệm thủ công đến du lịch văn hóa bản địa: khách không chỉ mua đồ, mà mua cả ký ức
Thanh Hà đang rẽ từ mô hình “tham quan” sang “tham gia – trải nghiệm sâu”: địa phương định hướng duy trì các workshop để khách tự nhào đất, chuốt gốm, nặn con thổi, vẽ mặt nạ gốm, và cung cấp dịch vụ nhận nung, chuyển sản phẩm cho khách sau chuyến đi. Trải nghiệm thủ công ở đây không còn là phần phụ; nó trở thành lõi của du lịch văn hóa bản địa, nơi du khách được chạm tay vào chất liệu, hiểu câu chuyện của đất và người thợ. Làng nghề kỳ vọng, khi khách mua một món đồ, điều họ thực sự mang về là ký ức về quá trình tạo ra món đồ ấy, và giá trị đó sẽ quay trở lại nuôi sinh kế cộng đồng. Để làm sâu trải nghiệm, địa phương đề xuất số hóa theo hướng “mỗi sản phẩm một câu chuyện”, gắn mã QR định danh lên sản phẩm để khách tra cứu nguồn gốc văn hóa bằng nhiều ngôn ngữ, đồng thời mở đường cho đặt hàng trực tuyến từ xa. Song song, các nhóm trẻ với những hành trình như “Sắc kính Nam Bộ” đang chứng minh một điều: khi người trẻ trực tiếp tìm hiểu, thử làm, tiếp cận sản phẩm phát triển từ họa tiết và câu chuyện nghề xưa, di sản được dịch sang ngôn ngữ của thế hệ mới và có cơ hội tồn tại lâu hơn.
Công nghệ AR và bản đồ di sản số: cửa ngõ để thế hệ trẻ bước vào làng nghề
Công nghệ không thay thế cảm giác tay nắm đất, nhưng nó mở ra cánh cửa đầu tiên để người trẻ chịu bước vào di sản. Dự án VITA AR do sinh viên phát triển cho phép du khách đứng trước một di tích, đưa điện thoại lên và thấy những lớp thông tin, hình ảnh, mô phỏng lịch sử xuất hiện ngay trên không gian đang tham quan. Tại một điểm đến như Dinh Độc Lập, chiếc điện thoại trở thành “cửa sổ” nối hiện tại với quá khứ, thay thế lối xem – nghe thuyết minh thụ động bằng trải nghiệm khám phá trực quan, tương tác. Dữ liệu lịch sử trong ứng dụng này được yêu cầu có nguồn xác thực, với mục tiêu dài hạn là số hóa, bảo tồn và quảng bá di sản số Việt. Khi đặt cạnh chương trình bản đồ số, thuyết minh tự động ở Thanh Hà, có thể thấy một hệ sinh thái đang hình thành: từ ứng dụng AR ở các di tích đến nền tảng số hóa làng nghề, tất cả đều hướng về cùng một điểm – đem di sản về đúng nơi nó nên sống: trong túi áo, trên màn hình, và cuối cùng là trong trải nghiệm thủ công mà du khách thực sự tham gia. Với thế hệ trẻ, đó là lời mời rõ ràng: hãy đến làng gốm du lịch không chỉ để chụp ảnh, mà để trở thành một phần của câu chuyện.
