TOD là gì và vì sao đường sắt TP.HCM - Cần Thơ là bước ngoặt?
Mô hình TOD (Transit-Oriented Development) là phát triển hướng giao thông, trong đó không gian đô thị được quy hoạch nén, mật độ cao, đa chức năng quanh các đầu mối giao thông công cộng như ga đường sắt hoặc metro, nhằm tối ưu hóa kết nối, giảm phụ thuộc xe cá nhân và khai thác hiệu quả quỹ đất. TOD không phải khái niệm mới trên thế giới, nhưng với đường sắt TP.HCM Cần Thơ, nó lần đầu được đặt vào trung tâm chiến lược phát triển không gian đô thị vùng. Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận đã báo cáo Bộ Xây dựng về việc nghiên cứu mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư tuyến đường sắt này. Theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, tuyến dài khoảng 175,2km, tốc độ thiết kế 160km/h và là hạ tầng giao thông chiến lược của quốc gia, kết nối TP.HCM với Đồng bằng sông Cửu Long.
TP.HCM và hành lang bất động sản mới quanh 7 ga đường sắt
Điểm đáng chú ý nhất trong đề xuất là chuỗi phát triển hướng giao thông quanh 7 nhà ga và trạm dừng của tuyến đường sắt trên địa bàn TP.HCM. Ở đây, TOD không chỉ là ý tưởng quy hoạch mà là câu trả lời thực tế cho bài toán quỹ đất nội đô cạn dần nhưng nhu cầu nhà ở, thương mại, dịch vụ vẫn tăng. Các khu như Thạnh Xuân (khoảng 162ha), Tân Tạo (135,82ha), Vĩnh Phú (100,93ha), cùng An Bình, Tân Kiên, Tân Chánh Hiệp được đề xuất rà soát quỹ đất để hình thành các khu đô thị mới gắn trực tiếp với nhà ga. TOD trong bán kính 1-3km quanh ga cho phép tái cấu trúc hoàn toàn những khu vực hiện nay bị xem là ngoại biên, biến chúng thành “trung tâm thứ cấp” với chức năng ở – làm việc – thương mại – logistics trên nền hạ tầng giao thông chiến lược.
Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long: từ đất trống thành chuỗi đô thị – logistics
Khi tuyến đường sắt kéo dài ra khỏi TP.HCM, hành lang TOD mở ra một bản đồ phát triển hoàn toàn mới cho các tỉnh miền Tây. Ở Tây Ninh, khu vực quanh ga Thạnh Đức được đề xuất hơn 470ha dành cho đô thị và logistics, ga Tân An khoảng 242ha – những con số đủ để hình thành các khu đô thị mới quy mô lớn nếu quy hoạch bám sát mô hình TOD. Đồng Tháp có 4 vị trí nghiên cứu TOD gồm Tam Hiệp, Cai Lậy, Cái Bè, An Hữu; trong đó Cai Lậy và Cái Bè được ưu tiên đô thị, thương mại, logistics. Vĩnh Long có khoảng 398ha quanh ga Mỹ Thuận và 664ha tại ga Bình Minh. Với bán kính TOD 1-3km quanh ga, những khu đất tưởng như “xa trung tâm” nay có thể trở thành chuỗi đô thị – logistics liên kết vùng, thay thế dần kiểu phát triển bất động sản rời rạc dọc quốc lộ hiện nay.
Cần Thơ và CT Group: phòng thí nghiệm TOD của đồng bằng
Cần Thơ đi xa hơn khi không chỉ nói về TOD trên giấy. UBND thành phố đã ký biên bản ghi nhớ với CT Group về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nghiên cứu khai thác hiệu quả đoạn đường sắt TP.HCM - Cần Thơ đi qua địa bàn. Một trong các nội dung trọng tâm là quy hoạch, đầu tư theo mô hình TOD quanh các nhà ga. Việc này gắn với chuỗi dự án như Khu Công nghệ số Hậu Giang tại phường Vị Tân, Khu Công nghệ cao Cần Thơ tại Ô Môn và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo CASIC Complex Hub. Nhìn từ góc độ đô thị, Cần Thơ đang biến ga đường sắt thành lõi cho các không gian phát triển mới – nơi công nghệ cao, logistics, kinh tế xanh và đô thị TOD cùng hội tụ. Đây là cách tiếp cận khác hẳn việc chỉ coi đường sắt là một công trình giao thông đi qua rồi thôi.
Người dân, nhà đầu tư được gì từ mô hình TOD dọc tuyến?
TOD quanh đường sắt TP.HCM Cần Thơ không phải câu chuyện kỹ thuật dành riêng cho chuyên gia quy hoạch. Nó tác động trực tiếp đến cách người dân sống, đi lại và sở hữu tài sản. Mô hình này nhằm tạo nguồn thu cho Nhà nước, tái quy hoạch và chỉnh trang đô thị, đảm bảo lượng hành khách cho tuyến đường sắt, đồng thời xây dựng nếp sống mới ít phụ thuộc phương tiện cá nhân. Việc phát triển TOD cũng được kỳ vọng giúp tổ chức không gian đô thị hợp lý và nâng cao hiệu quả vận hành tuyến đường sắt, hệ thống nhà ga. Hạ tầng giao thông chiến lược này được dự báo sẽ tạo bước đột phá trong kết nối vùng, giảm chi phí logistics và hình thành các trung tâm đô thị, thương mại, logistics dọc tuyến. Khi khoảng cách địa lý không còn quan trọng bằng thời gian di chuyển và khả năng kết nối giao thông công cộng, giá trị bất động sản quanh ga sẽ được định nghĩa lại.
