Trung tâm hành chính Cần Thơ mới là gì và vì sao quan trọng?
Trung tâm hành chính Cần Thơ mới là khu tổ hợp cơ quan hành chính – chính trị cấp thành phố được bố trí lại trong không gian đô thị sông nước, gắn với quy hoạch chung Cần Thơ 2050 nhằm tái định vị vai trò đầu tàu vùng đồng bằng sông Cửu Long với định hướng trung tâm kinh tế biển, dịch vụ và đô thị sinh thái. Việc dời trung tâm hành chính không chỉ là thay đổi vị trí làm việc của công chức, mà là quyết định tái cấu trúc đô thị, kéo theo hạ tầng giao thông, không gian công cộng, nhà ở, dịch vụ và cách Cần Thơ tương tác với sông, cảng và vùng ven biển trong nhiều thập kỷ tới. Nếu chọn đúng, thành phố có thể biến trung tâm hành chính mới thành “trái tim” của một mô hình phát triển đô thị Cần Thơ hiện đại, linh hoạt, thích ứng khí hậu.
Ngày 15-9, Thành ủy và UBND Cần Thơ tổ chức hội nghị xin ý kiến đối với dự thảo hồ sơ quy hoạch chung thành phố đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075. Trong bộ khung quy hoạch này, thành phố đưa ra hai phương án trung tâm hành chính mới: khu Trung tâm Văn hóa Tây Đô ven sông Cần Thơ và khu vực phía nam đường Vành đai phía Tây. Đây là bước sàng lọc sau giai đoạn đầu từng có đến bốn phương án, bao gồm cả khu đô thị Ngã Bảy. Việc thu hẹp còn hai lựa chọn cho thấy thành phố đã bắt đầu ưu tiên mô hình gắn với trục sông và trục vành đai, thay vì dàn trải. Quan điểm cá nhân tôi: chính trong “cuộc thi hai phương án” này, Cần Thơ đang tự hỏi mình muốn trở thành đô thị sông nước tiên phong hay tiếp tục cách phát triển xa trung tâm truyền thống.
Phương án ven sông Cần Thơ: từ trung tâm Văn hóa Tây Đô tới đô thị sông nước
Phương án đặt trung tâm hành chính tại khu Trung tâm Văn hóa Tây Đô ven sông Cần Thơ là lựa chọn nhiều lợi thế nhưng cũng đầy thách thức. Đơn vị tư vấn đánh giá vị trí này có lợi thế tổng hợp nổi trội về tính trung tâm và khả năng kết nối; nó nằm ngay khu vực trung tâm thành phố hiện hữu, nối với quốc lộ 91B và sông Cần Thơ, tạo thế cân bằng trong cấu trúc lãnh thổ sau sáp nhập. Nói cách khác, đây là phương án “tựa lưng vào đô thị cũ, hướng mặt ra sông”, phù hợp với mục tiêu trở thành đô thị sông nước đặc sắc, hình mẫu phát triển đô thị sinh thái của vùng.
Tôi cho rằng nếu Cần Thơ lựa chọn phương án ven sông, thành phố phải dứt khoát biến trung tâm hành chính mới thành một phần của quần thể đô thị đa chức năng: công viên sông, không gian văn hóa Tây Đô, dịch vụ du lịch, thương mại và các tuyến giao thông công cộng kết nối bến tàu – tuyến bus – metro tương lai. Không thể để trung tâm hành chính chỉ là “khu công sở khép kín” dựng lên bên bờ sông. Việc gắn với sông Cần Thơ còn mang ý nghĩa biểu tượng cho mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế biển của vùng: bộ máy quản lý phải nhìn thẳng ra dòng sông – tuyến huyết mạch ra biển – để mọi quyết sách đều gắn với thương mại cảng, logistics và thích ứng biến đổi khí hậu.
Phương án phía Nam đường Vành đai phía Tây: quỹ đất rộng nhưng rủi ro “đô thị trống”
Phương án thứ hai đặt trung tâm hành chính Cần Thơ ở khu vực phía nam đường Vành đai phía Tây được đánh giá cao về dư địa không gian phát triển rộng, quỹ đất trống nhiều, chủ yếu là đất nông nghiệp và tương đối gần vùng lõi đô thị hiện hữu. Nghe có vẻ lý tưởng cho một khu hành chính hiện đại, với khả năng quy hoạch từ đầu hạ tầng đồng bộ, bãi đỗ xe, các tuyến đường lớn. Từ góc nhìn quy hoạch, đây là cơ hội tạo hạt nhân mới ở phía Tây, phân tán áp lực khỏi trung tâm hiện tại và kết nối với các hành lang Đông – Tây, Bắc – Nam mà quy hoạch chung xác định.
Nhưng chính quỹ đất rộng lại là con dao hai lưỡi. Nếu trung tâm hành chính được đặt sâu trong khu vực vành đai, nguy cơ tạo nên “đô thị hành chính trống” là rất lớn: ban ngày đông công chức, tối đến vắng người, thiếu sức sống đô thị. Cần Thơ từng cân nhắc các phương án khác ở phía Bắc và hai bên đường vành đai phía Tây nối dài, điều này cho thấy áp lực mở rộng về phía Tây là có thật. Tuy vậy, khi mục tiêu chiến lược là trung tâm kinh tế biển, trung tâm dịch vụ quốc tế, đô thị sông nước đặc sắc, việc rời xa trục sông Cần Thơ quá sớm có thể khiến thành phố đánh mất “thương hiệu” đô thị sông nước mà chính mình đề ra.
Từ 4 xuống 2 phương án: vì sao Ngã Bảy bị loại khỏi cuộc đua?
Trước khi chốt lại hai vị trí hiện nay, trung tâm hành chính Cần Thơ từng được đề xuất nghiên cứu với bốn phương án: Trung tâm Văn hóa Tây Đô, phía Bắc đường Vành đai phía Tây, hai bên đường Vành đai phía Tây nối dài và khu đô thị Ngã Bảy. Việc khu đô thị Ngã Bảy vắng bóng trong dự thảo quy hoạch chung Cần Thơ 2050 cho thấy thành phố đã điều chỉnh đáng kể cách nhìn về “trung tâm” của mình. Ngã Bảy là không gian có tính lịch sử, giao thương, nhưng khoảng cách và cấu trúc giao thông có thể khiến việc đặt trung tâm hành chính ở đây tạo ra một cực đô thị tách rời, khó kết nối đồng thời với sông Cần Thơ, quốc lộ và các hành lang phát triển mới.
Theo tôi, việc loại Ngã Bảy không chỉ là quyết định kỹ thuật mà là lựa chọn chính trị – đô thị: Cần Thơ muốn tập trung nguồn lực vào một trục đô thị khép kín hơn, nơi trung tâm hành chính, các tuyến vành đai và không gian sông nước quyện vào nhau. Khi quy hoạch chung xác định mô hình 2 cực, 2 hành lang Đông – Tây, 3 hành lang Bắc – Nam và phân thành 6 phân vùng phát triển, việc phân tán thêm một cực hành chính ở Ngã Bảy sẽ làm loãng nguồn lực. Tập trung vào hai phương án hiện tại giúp thành phố buộc mình phải lựa chọn rõ giữa định hướng “trung tâm sông nước” và “trung tâm vành đai”, thay vì vừa muốn bám sông vừa muốn mở rộng mọi hướng.
Quy hoạch chung Cần Thơ 2050 và bài toán trung tâm kinh tế biển
Quy hoạch chung Cần Thơ 2050, tầm nhìn 2075 không chỉ là bản đồ phân lô, mà là tuyên ngôn phát triển vùng. Dự thảo xác định bốn mục tiêu: trở thành trung tâm vùng về kinh tế biển, trung tâm công nghệ nông nghiệp, trung tâm dịch vụ quốc tế – nhất là chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng, đào tạo, logistics – và đô thị sông nước đặc sắc, hình mẫu đô thị sinh thái của đồng bằng. Nếu nghiêm túc với mục tiêu trung tâm kinh tế biển, trung tâm hành chính phải được đặt ở nơi kết nối tốt nhất với trục sông – cảng – các hành lang giao thông. Bằng không, mọi khẩu hiệu sẽ chỉ dừng ở… báo cáo.
Ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND thành phố, nhấn mạnh rằng đánh giá ưu tiên phương án Trung tâm Văn hóa Tây Đô hiện mới là kiến nghị của tư vấn, chưa phải phương án được lựa chọn, và việc bố trí trung tâm hành chính – chính trị còn phải thực hiện theo chủ trương của cấp có thẩm quyền. Tôi cho rằng đây là lúc Cần Thơ cần dám chọn dứt khoát: hoặc trung tâm hành chính ven sông, gắn với đô thị sông nước và kinh tế biển; hoặc một mô hình vành đai hướng nội, chấp nhận đánh đổi bản sắc. Kết luận của bài viết này rõ ràng: nếu mong muốn trở thành trung tâm kinh tế biển và đô thị sông nước đặc sắc, Cần Thơ nên ưu tiên phương án ven sông, đồng thời cam kết biến trung tâm hành chính thành hạt nhân của một khu đô thị đa chức năng, mở cửa cho người dân, thay vì một “pháo đài” hành chính tách biệt.
