Miễn học phí 2025-2026: Bước ngoặt về công bằng giáo dục
Chính sách miễn học phí 2025-2026 là chủ trương miễn toàn bộ học phí cho học sinh công lập từ mầm non đến hết trung học phổ thông, kết hợp với các chính sách hỗ trợ an sinh xã hội nhằm mở rộng cơ hội học tập, giảm gánh nặng tài chính cho gia đình và góp phần ngăn ngừa lao động trẻ em bằng cách giữ trẻ ở lại trường lâu hơn.
Điểm đáng nói của chính sách miễn học phí 2025-2026 là tính quyết liệt: Bộ Chính trị đã quyết định miễn toàn bộ học phí cho học sinh công lập từ mầm non đến Trung học Phổ thông, áp dụng từ đầu năm học 2025-2026. Đây không chỉ là một ưu đãi tài chính, mà là tuyên bố rõ ràng rằng giáo dục phổ thông phải là quyền tiếp cận miễn phí, không bị rào cản bởi túi tiền của cha mẹ. Chính sách này hướng trực diện vào căn nguyên khiến trẻ phải nghỉ học sớm: nghèo đói, chi phí học tập và sự bất lực của gia đình trong việc duy trì việc học cho con. Khi học phí không còn là nỗi lo thường trực, các gia đình nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số có thêm lý do và khả năng để cho con đến trường thay vì tham gia lao động sớm.
Nghị định 353 về học phí: Trẻ 6–14 tuổi được hưởng gì từ 1/11/2026?
Nếu miễn học phí 2025-2026 là bước mở rộng mặt bằng công bằng giáo dục, thì Nghị định 353 về học phí tiếp tục đi sâu vào nhóm trẻ dễ bị bỏ lại phía sau: trẻ 6–14 tuổi chưa hoàn thành tiểu học. Đây là điểm then chốt để không một em nhỏ nào bị "lọt lưới" khỏi hệ thống giáo dục bắt buộc.
Nghị định 353/2026/NĐ-CP quy định về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5–6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ, có hiệu lực từ ngày 01/11/2026. Điều 5 khẳng định: trẻ thuộc đối tượng phổ cập mầm non 5–6 tuổi và học sinh trong độ tuổi giáo dục bắt buộc được hưởng chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí; hỗ trợ chi phí học tập và các chính sách hỗ trợ khác theo pháp luật về giáo dục, trẻ em, người khuyết tật, chính sách dân tộc và trợ giúp xã hội. Điều 13 xác định đối tượng giáo dục tiểu học bắt buộc là trẻ từ 6 đến 14 tuổi chưa hoàn thành chương trình tiểu học. Nói cách khác, từ 1/11/2026, mọi trẻ 6–14 tuổi chưa học xong tiểu học đều thuộc diện được miễn, giảm, hỗ trợ học phí trẻ em theo Nghị định 353 học phí.
Miễn, giảm, hỗ trợ học phí: Cơ chế ngăn ngừa lao động trẻ em từ gốc
Không thể nói đến ngăn ngừa lao động trẻ em nếu bỏ qua câu hỏi: vì sao các em phải đi làm thay vì đến trường? Câu trả lời luôn quay về nghèo đói, chi phí học tập và thiếu an sinh. Chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí trẻ em chỉ có ý nghĩa khi nó đánh thẳng vào những nguyên nhân này, biến trường học thành lựa chọn khả thi về mặt kinh tế đối với mọi gia đình.
Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu lao động trẻ em trái quy định nhấn mạnh cách tiếp cận phòng ngừa từ sớm, can thiệp từ gốc, bảo đảm trẻ được học tập, phát triển và thụ hưởng đầy đủ các chính sách an sinh. Việc miễn học phí cùng các chính sách hỗ trợ sinh kế, an sinh xã hội đang góp phần tháo gỡ những rào cản khiến trẻ em phải nghỉ học để lao động sớm. Khi học phí được miễn hoặc giảm, cộng với hỗ trợ chi phí học tập theo Nghị định 353 học phí, gia đình không còn phải cân nhắc giữa việc cho con đi học và cho con đi làm để phụ giúp kinh tế. Đây là cách ngăn ngừa lao động trẻ em hiệu quả hơn bất kỳ chiến dịch tuyên truyền đơn lẻ nào: làm cho việc đến trường trở thành lựa chọn dễ dàng nhất về cả tài chính lẫn pháp lý.
Tác động dài hạn: Từ lớp học đến thị trường lao động tương lai
Nhìn ngắn hạn, miễn học phí 2025-2026 và các chính sách hỗ trợ học phí trẻ em giúp giảm ngay gánh nặng chi phí cho phụ huynh. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, chúng ta bỏ lỡ bức tranh lớn hơn: đây là những chính sách định hình lại chất lượng nguồn nhân lực và mức độ công bằng xã hội trong nhiều thập kỷ tới.
Chính sách miễn toàn bộ học phí cho học sinh công lập từ mầm non đến hết trung học phổ thông được đánh giá là bước đi quyết liệt, thể hiện quan điểm "giáo dục là quốc sách hàng đầu" và mục tiêu mở rộng cơ hội học tập, giảm gánh nặng tài chính cho gia đình, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi và dân tộc thiểu số. Khi kết hợp với Nghị định 353 học phí, nhóm trẻ 6–14 tuổi chưa hoàn thành tiểu học – vốn có nguy cơ cao trở thành lao động trẻ em – được kéo trở lại hệ thống giáo dục bắt buộc. Về dài hạn, điều này không chỉ ngăn ngừa lao động trẻ em mà còn nâng mặt bằng trình độ học vấn, giảm chênh lệch vùng miền và tăng cơ hội thoát nghèo bền vững cho cả thế hệ.
Kết luận: Miễn học phí là cam kết không để trẻ em bị bỏ lại
Điểm mạnh nhất của chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí hiện nay là nó không coi lao động trẻ em chỉ là vấn đề vi phạm pháp luật, mà là hệ quả của bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục. Bằng cách xóa bỏ rào cản học phí, mở rộng hỗ trợ chi phí học tập và gắn với các chương trình an sinh, Nhà nước đang gửi đi một thông điệp rõ ràng: mọi trẻ em đều phải có cơ hội đến trường, bất kể hoàn cảnh.
Từ miễn học phí 2025-2026 cho toàn bộ học sinh công lập đến Nghị định 353 học phí dành cho trẻ 6–14 tuổi chưa hoàn thành tiểu học, chính sách đã chuyển từ hỗ trợ rời rạc sang một mạng lưới bảo vệ có tính hệ thống. Điều còn lại là thực thi nghiêm túc ở địa phương, gắn với các chương trình rà soát, can thiệp và hỗ trợ sinh kế cho gia đình có nguy cơ sử dụng lao động trẻ em. Nếu làm được, miễn học phí sẽ không chỉ là một dòng chữ trong nghị quyết, mà là tấm vé thực sự đưa hàng triệu trẻ em ra khỏi vòng luẩn quẩn nghèo đói – lao động sớm – thất học.
