Từ lò nung trăm năm đến không gian số: câu chuyện một người mở lối
Nghệ nhân Hà Thị Vinh là truyền nhân đời thứ 15 của dòng họ Hà Hữu ở Bát Tràng, người đã chọn cách kết nối gốm Bát Tràng truyền thống với nền tảng số và thương mại điện tử để di sản gốm Việt có thể tiếp tục sống, phát triển và đến với thế hệ khách hàng mới trong thời đại mạng xã hội và mua sắm trực tuyến. Điều đáng nói là người mở lối cho hành trình số hóa này không phải một gương mặt trẻ mà là một nghệ nhân đã dành cả đời gắn bó với đất, lửa và lò nung. Chính bà là người nhìn thấy rõ nhất nghịch lý: tay nghề tinh xảo không còn đủ để bảo đảm tương lai của sản phẩm trong thị trường hiện đại, nếu gốm Bát Tràng vẫn chỉ quanh quẩn trong những cửa hàng và hội chợ truyền thống. Vì thế, thay vì hoài niệm, bà chọn hành động: đưa làng nghề bước vào không gian số, nơi câu chuyện nghề được kể lại bằng video, livestream và giỏ hàng trực tuyến.
Giữ tinh hoa gốm Bát Tràng truyền thống bằng tư duy kinh doanh mới
Với Hà Thị Vinh, giữ nghề không đồng nghĩa với đóng khung trong quá khứ. Bà thẳng thắn: nghề truyền thống muốn trường tồn không thể chỉ sống bằng ký ức, sản phẩm làng nghề phải bắt nhịp với thị trường trong từng giai đoạn lịch sử. Ở Bát Tràng, mỗi sản phẩm là kết tinh của đất, lửa, bàn tay người thợ và những bí quyết truyền đời, trở thành niềm tự hào của di sản gốm Việt. Nhưng nếu những câu chuyện đằng sau mỗi chiếc bình, bộ ấm chén không được kể, chúng sẽ bị nhìn như một món hàng phải cạnh tranh bằng giá. Quan điểm của bà rõ ràng: gìn giữ tinh hoa gốm Bát Tràng truyền thống phải đi cùng đổi mới sáng tạo, xúc tiến thương mại, phát triển thị trường. Đó không phải là “phản bội” di sản, mà là chiến lược di sản: làm cho nghề không chỉ tồn tại, mà thịnh vượng, đủ sức kéo dài thêm trăm năm nữa.
Nghệ nhân gốm số hóa: TikTok Shop như cánh cửa ra thế giới
Nhìn thấy hạn chế của việc phụ thuộc vào khâu trung gian và khó nắm bắt nhu cầu thị trường nếu không ứng dụng công nghệ nền tảng số, Hà Thị Vinh chủ động chọn TikTok Shop như một công cụ để đưa cộng đồng nghệ nhân đến gần hơn với thương mại điện tử gốm. Bà vận động nghệ nhân, hộ sản xuất và doanh nghiệp tham gia đào tạo kỹ năng số, sáng tạo nội dung và kinh doanh trên nền tảng này. Theo bà, TikTok Shop không chỉ mở rộng đầu ra, mà còn giúp làng nghề chủ động mang câu chuyện văn hóa, lịch sử và tinh hoa sản phẩm đến người tiêu dùng trên cả nước. Sự thay đổi rất cụ thể: thay vì chờ khách đến cửa hàng hay hội chợ, một video có thể đưa người xem đến gần quá trình chế tác, hoa văn, nước men và con người đứng sau sản phẩm. Trên TikTok, nghệ nhân gốm số hóa không chỉ bán một món đồ, họ kể về kỹ thuật truyền qua nhiều thế hệ, giúp khán giả hiểu vì sao mỗi sản phẩm mang một dấu ấn riêng.
Học quay video, thuyết trình, gắn giỏ hàng: khi người thợ bước ra trước ống kính
Trong một năm qua, phong trào học quay video, thuyết trình trước ống kính và gắn giỏ hàng TikTok Shop được những người lãnh đạo làng nghề như bà Vinh khuyến khích mở rộng tại Bát Tràng. Những người thợ vốn quen với bàn xoay, men gốm và lò nung bắt đầu làm quen với công việc mới: tự giới thiệu sản phẩm và kể câu chuyện nghề trên nền tảng số. Đây là bước chuyển khó, bởi rào cản kỹ thuật xuất hiện ở mọi khâu: sản xuất nội dung, dựng video, livestream bán hàng, đóng gói, vận chuyển. Nhưng thay vì chấp nhận bị bỏ lại phía sau, cộng đồng nghệ nhân – đặc biệt là nữ nghệ nhân, nữ doanh nhân – chọn vai trò tiên phong, để người đi sau có thể quan sát và học hỏi. Việc đưa câu chuyện văn hoá và sản phẩm gốm lên sàn thương mại điện tử gốm không tách rời mà gắn liền, bổ trợ cho nhau: nội dung tốt giúp bán hàng, còn đơn hàng đầu tiên trên TikTok Shop chứng minh hướng đi này không chỉ mang tính biểu tượng.
Chiến lược di sản cho trăm năm tới: không chọn giữa truyền thống và hiện đại
Điểm quan trọng trong cách nghĩ của Hà Thị Vinh là bà từ chối đặt gốm Bát Tràng vào thế “hoặc truyền thống, hoặc hiện đại”. Không phải lựa chọn giữa hai cực, điều bà mong là thế hệ tiếp theo vừa tự hào về lịch sử, vừa có khát vọng và bản lĩnh viết tiếp những chương mới, để làng nghề trăm năm có thể tự tin bước thêm nhiều trăm năm nữa. Bà nhắn gửi: ông cha tổ nghiệp đã cho một nghề vô cùng quý giá, con cháu phải gìn giữ nhưng gìn giữ chưa đủ, còn phải làm cho nó thịnh vượng, phát triển không ngừng. Từ những thử nghiệm tại Bát Tràng, bà kỳ vọng hình thành những cách làm hiệu quả để chia sẻ, nhân rộng sang các làng nghề khác, xa hơn là cộng đồng làng nghề Việt Nam. Tầm nhìn của bà không dừng ở biên giới: trong 10, 20 hay 100 năm nữa, các sản phẩm gốm Bát Tràng tinh hoa phải được lan tỏa không chỉ trong nước mà ra toàn thế giới, xứng tầm với nền sản xuất gốm sứ của thế giới. Đó là tham vọng chính đáng của một chiến lược di sản được thực hiện đúng cách.
