Tại sao công nghệ giám định ADN là chìa khóa trả tên cho liệt sĩ?
Công nghệ giám định ADN trong xác định danh tính liệt sĩ là quá trình sử dụng dấu vết di truyền từ mẫu xương, răng hoặc mô mềm còn lại để phân tích, so sánh với mẫu ADN của thân nhân, từ đó khẳng định mối quan hệ huyết thống và gắn tên tuổi, quê quán cụ thể cho những hài cốt đã nằm lại qua nhiều thập kỷ chiến tranh. Công nghệ này không chỉ là tiến bộ khoa học mà là câu trả lời thiết thực cho hàng vạn lá đơn, hàng vạn cuộc hành trình tìm mộ kéo dài suốt nhiều thế hệ. Khi ký ức nhân chứng phai nhạt, bia mộ ghi sai, hồ sơ thất lạc, thì di truyền trở thành “tiếng nói cuối cùng” đủ sức thuyết phục để khép lại những năm tháng chờ đợi của gia đình liệt sĩ.
Hơn 7.000 mẫu hài cốt và bước ngoặt của một chiến dịch khoa học
Việc bàn giao 7.104 mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ từ Thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội cho Trung tâm Giám định ADN thuộc Viện Sinh học là một cột mốc rất lớn về quy mô và ý nghĩa. Các mẫu này được chuẩn bị, đối chiếu với hồ sơ, phân loại theo từng nghĩa trang, từng nhóm thông tin trước khi đưa vào quy trình chuyên môn. Việc vận chuyển bằng máy bay vận tải quân sự và quy trình kiểm đếm chặt chẽ cho thấy nhà nước không coi đây là công việc hành chính thường lệ, mà là một chiến dịch khoa học – lịch sử, trong đó mỗi ống nghiệm là một số phận. Câu nói đáng ghi lại ở đây là: “Mỗi mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ không chỉ là đối tượng phân tích ADN mà còn gắn với một con người, một gia đình và một phần lịch sử”.
Từ mẫu xương đến cái tên: quy trình phân tích hài cốt bằng ADN
Đằng sau cụm từ nghe có vẻ khô khan là “phân tích hài cốt” là một chuỗi công đoạn tỉ mỉ, nơi sai sót nhỏ có thể dẫn đến nhầm lẫn một con người. Trước hết, mẫu sinh phẩm được tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ, bảo quản trong điều kiện phù hợp. Sau đó, chuyên gia tiến hành chiết tách ADN từ xương hoặc răng – những vật liệu bền với thời gian. Tiếp đến là giai đoạn phân tích các đặc điểm di truyền, lập hồ sơ ADN của liệt sĩ và mang đi đối chiếu với mẫu của thân nhân. Toàn bộ quá trình, từ tiếp nhận, kiểm tra, bảo quản đến phân tích ADN và đối chiếu kết quả đều phải chính xác, chặt chẽ để bảo đảm giá trị giám định. Nói cách khác, mỗi kết quả khẳng định quan hệ huyết thống là sự hợp lực của di truyền pháp y, lưu trữ hồ sơ và kỷ luật khoa học.
Công nghệ giám định ADN: khi di truyền pháp y trở thành trách nhiệm lịch sử
Điểm đáng nói ở công nghệ giám định ADN trong xác định danh tính liệt sĩ là nó vượt xa phạm vi điều tra hình sự vốn quen thuộc với di truyền pháp y. Ở đây, khoa học được huy động cho một nhiệm vụ mang tính lịch sử và nhân văn: trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Ứng dụng công nghệ ADN trong "Chiến dịch 500 ngày đêm" được kỳ vọng sẽ đẩy nhanh quá trình xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin, đáp ứng mong mỏi của thân nhân và đồng đội sau nhiều năm chờ đợi. Nói thẳng, nếu bỏ lỡ cơ hội này, chúng ta tự chấp nhận để ký ức mờ dần. Ngược lại, đầu tư nghiêm túc cho giám định ADN là cách cụ thể nhất để tri ân, thay vì chỉ dừng lại ở những nghi thức tưởng niệm.
Kết luận: Đừng để những ngôi mộ vô danh là vết thương vĩnh viễn
Công nghệ giám định ADN đã chứng minh khả năng xác định danh tính liệt sĩ sau hàng chục năm, đưa tên tuổi và quê quán của các anh trở về với gia đình. Nhưng công nghệ tự nó không đủ, nếu thiếu quyết tâm chính trị, đầu tư dài hạn và sự tham gia chủ động của các gia đình trong việc cung cấp mẫu đối chiếu. Việc tiếp nhận số lượng lớn mẫu sinh phẩm lần này đặt ra yêu cầu tiếp tục phát huy năng lực khoa học, mở rộng quy trình, đào tạo nhân lực và cập nhật cơ sở dữ liệu. Mỗi hồ sơ được làm sáng tỏ là một vết thương ký ức được khép lại. Đã đến lúc nhìn công tác phân tích hài cốt không phải là “việc của riêng ai”, mà là phần trách nhiệm chung của cả xã hội trước những người đã ngã xuống.
