Mặt bằng quyết định công trình có thể đi tiếp
Hai dự án đường ở Quảng Ngãi cho thấy giải phóng mặt bằng không phải thủ tục bên lề mà là điều kiện quyết định nhà thầu có thể thi công liên tục hay không. Đường Chu Văn An vừa tái khởi động sau một thập kỷ đình trệ, trong khi tuyến Thạch Bích - Tịnh Phong đã bàn giao hơn 90% diện tích nhưng vẫn còn các trường hợp chưa thể di dời hoặc hoàn tất bồi thường. Cả hai đều đã có chuyển động, song điều đáng quan tâm không chỉ là máy móc trở lại công trường: tiến độ chỉ thực sự được khôi phục khi mặt bằng liền mạch và các hạng mục kế tiếp được tổ chức đồng bộ.
Sự khác biệt về tỷ lệ bàn giao cũng phơi bày hai giai đoạn khác nhau của cùng một vấn đề. Chu Văn An còn thiếu mặt bằng trên diện rộng; Thạch Bích - Tịnh Phong đang xử lý những phần tồn đọng cuối cùng. Vì thế, các mốc sắp tới chỉ đáng tin khi việc tháo gỡ vướng mắc được chuyển thành thi công thực tế.
Chu Văn An trở lại sau 10 năm chờ đợi
Đường Chu Văn An, đoạn từ Ngô Sỹ Liên đến Hai Bà Trưng, dài hơn 376 m và thuộc dự án đường kết hợp khu dân cư có tổng mức đầu tư hơn 220 tỉ đồng. Công trình được triển khai từ năm 2016 nhưng nhiều lần đổi chủ đầu tư, vẫn dang dở vì bồi thường và giải phóng mặt bằng. Sau 10 năm chờ đợi, máy móc và công nhân đã trở lại các đoạn đủ điều kiện thi công.
Quy mô vướng mắc còn lớn: dự án mới bồi thường hơn 33.000 m² trên tổng diện tích hơn 82.000 m² cần thu hồi, tương đương khoảng 40%. Những bất cập khi xác định hệ số điều chỉnh giá đất nông nghiệp và giá đất tái định cư đã làm chậm việc chi trả cho một số hộ. Trong lúc đó, mặt đường dang dở, thiếu chiếu sáng, gây bất tiện và rủi ro cho người đi lại, gồm cả người từ phía bắc sông Trà Khúc và phía tây tỉnh đến cơ sở y tế.
Chủ đầu tư cho biết đang rà soát hồ sơ và phương án bồi thường, đồng thời cho thi công lớp móng và thảm nhựa tại nơi đã có mặt bằng. Mục tiêu được nêu là hoàn thành thảm nhựa trong tháng 12.2026 để phục vụ đi lại dịp Tết; các hạng mục san nền, nền đường và thoát nước còn chờ cập nhật dự toán, lựa chọn nhà thầu.
Thạch Bích - Tịnh Phong tiến gần mốc bàn giao mặt bằng
Tuyến Thạch Bích - Tịnh Phong dài 6,11 km, tổng vốn gần 700 tỉ đồng, được kỳ vọng giảm tải Quốc lộ 1 và kết nối đô thị Quảng Ngãi với các khu công nghiệp Tịnh Phong, VSIP. Sau 7 năm triển khai, bất đồng về bồi thường đất, nhà cửa và vật kiến trúc đã khiến mặt bằng bàn giao không liền mạch, chia cắt tuyến thi công. Đến đầu tháng 11, hơn 90% mặt bằng đã được bàn giao.
Tỷ lệ cao là bước tiến rõ rệt, nhưng không đồng nghĩa nút thắt đã biến mất: khoảng 17 hộ đã có phương án bồi thường nhưng chưa giao đất, còn hơn 50 hộ chưa hoàn tất phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Một số hồ sơ đất đai phức tạp, tranh chấp quyền sử dụng đất và bất đồng trong gia đình vẫn cản trở việc hoàn tất thủ tục. Những khoảng trống này có thể tiếp tục làm gián đoạn thi công nếu không được giải quyết dứt điểm.
Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh đặt mục tiêu trình các phương án bồi thường cuối cùng trong tháng 11; trường hợp đã vận động, thuyết phục đầy đủ nhưng vẫn không bàn giao có thể được xem xét cưỡng chế theo quy định. Dự án cũng phải xử lý tồn tại để giải ngân hết kế hoạch vốn năm 2026, khi đầu tháng 11 đã giải ngân hơn 104 tỉ đồng, khoảng 80% kế hoạch.
Tiến độ phải được đo bằng đường hoàn chỉnh
Hai công trình cho thấy gỡ mặt bằng là khởi đầu cần thiết, không phải kết quả cuối cùng. Với Chu Văn An, phần diện tích đã bồi thường mới đạt khoảng 40%, nên cam kết thảm nhựa trước Tết cần đi cùng tiến độ xử lý các hộ còn vướng và các hạng mục chưa triển khai. Với Thạch Bích - Tịnh Phong, hơn 90% mặt bằng mở ra cơ hội thi công đồng bộ, nhưng phần còn lại vẫn đủ sức kéo dài tình trạng chia cắt.
Người dân không được hưởng lợi từ tỷ lệ bàn giao hay kế hoạch giải ngân nếu đường vẫn thiếu sáng, dang dở hoặc chưa kết nối thông suốt. Vì vậy, thước đo phù hợp là các mốc tiếp theo có được hoàn thành đúng hạn và công trình có sớm đưa vào khai thác hay không. Hai dự án đã có chuyển động đáng kể; trách nhiệm kế tiếp là biến chuyển động ấy thành tuyến đường sử dụng được, thay vì thêm một lần lỡ hẹn.
