Thiếu sách giáo khoa năm học mới: vấn đề là gì, có đáng hoang mang?
Tình trạng thiếu sách giáo khoa năm học mới là hiện tượng nhiều phụ huynh phải đi nhiều điểm bán, thậm chí chạy khắp nhà sách và đặt mua từ địa phương khác mà vẫn chưa đủ bộ sách, nhưng nguồn sách thực tế vẫn đang được các nhà xuất bản và đơn vị phát hành liên tục bổ sung nên đây là thiếu hụt cục bộ theo thời điểm chứ không phải khan hiếm trên toàn hệ thống. Những ngày cận năm học mới 2026 – 2027, nhu cầu mua sách giáo khoa tăng vọt tại nhiều tỉnh, thành khiến một số đầu sách tại điểm bán lẻ không đáp ứng kịp, phụ huynh phải quay lại nhiều lần, gọi nhờ người thân săn từng cuốn. Tối 17/8 tại một thành phố lớn, nhiều gia đình “đổ bộ” nhà sách với danh sách sách giáo khoa năm học mới trên tay nhưng trên kệ chỉ còn vài cuốn lẻ, chủ yếu là sách tập 2, trong khi tập 1 đã hết sạch ở nhiều lớp. Nhìn từ bề mặt, đó là hình ảnh đáng lo: một cuộc “săn” sách đầy căng thẳng trong mùa mua sách tựu trường. Nhưng nếu bình tĩnh soi vào số liệu cung ứng, có thể thấy đây là nghịch lý cung – cầu theo mùa, và phản ứng hoang mang của phụ huynh đang làm vấn đề thêm rối. Điều chúng ta cần không phải là hoảng hốt gom sách, mà là hiểu đúng bản chất thiếu cục bộ để có chiến lược mua sách thông minh hơn.
Nhu cầu tăng đột biến, cung tăng mạnh nhưng vẫn hụt: vì sao?
Phần nhiều lo lắng hiện nay đến từ cảm giác “ở đâu cũng hết sách” hơn là từ việc nguồn sách giáo khoa năm học mới bị cắt giảm. Thực tế, các đơn vị phát hành đã tăng sản lượng đáng kể nhưng vẫn bị nhu cầu kéo giãn trong thời gian ngắn. Một công ty phát hành tại một tỉnh miền núi cho biết ngay từ quý I/2026 đã xây dựng kế hoạch nhập trên 2 triệu bản sách giáo khoa, sách bổ trợ và tham khảo cho năm học mới 2026 – 2027, đến nay đã nhập kho 1.811.087 bản, đạt 97,85% kế hoạch và bằng 105% so với năm 2025; sách giao cho trường đạt 1.322.194 bản, tăng 8% so với năm trước, hệ thống bán lẻ đạt 135% kế hoạch nhưng vẫn còn thiếu 85.525 bản so với nhu cầu hiện tại. Theo nhà xuất bản, tính đến 15/8, toàn hệ thống đã đưa ra thị trường 220 triệu bản sách giáo khoa và 76 triệu bản sách bài tập, tham khảo, tương ứng 148% và 119% so với cùng kỳ năm 2025. Điểm nghẽn ở đây không phải là “không in đủ sách giáo khoa năm học mới”, mà là nhu cầu mua sách tựu trường tăng dồn vào vài tuần; năm học mới 2026 – 2027 lại là năm đầu tiên cả nước thống nhất một bộ sách giáo khoa, khiến phụ huynh đồng loạt muốn mua sách mới, mua đủ bộ ngay lập tức. Tình trạng thiếu sách giáo khoa ở một số địa phương cũng khiến phụ huynh từ tỉnh khác đổ về những nơi còn sách, làm lệch kế hoạch phân phối ban đầu. Khi cung đã tăng nhưng cầu tăng nhanh hơn và thiếu đồng bộ trong đăng ký từ phía nhà trường, cục bộ thiếu là điều khó tránh.
Áp lực lên phụ huynh: từ nhu cầu chính đáng đến tâm lý săn sách
Điều đáng bàn không chỉ là số lượng sách, mà là cách hệ thống phân phối và tâm lý phụ huynh đã biến việc mua sách giáo khoa năm học mới thành cuộc đua mệt mỏi. Nhiều người đang hành xử theo logic khan hiếm, trong khi thực tế là thiếu cục bộ theo giờ, theo điểm bán. Một phụ huynh có con vào lớp 5 kể đã chạy gần 10 nhà sách mà vẫn không mua được đủ bộ sách, mỗi nơi chỉ tìm được 1–2 cuốn, đa số là tập 2, còn những cuốn cần thì “ở đâu cũng hết sạch”. Một người mẹ khác, sau khi đăng ký sách giáo khoa tại trường mà sát ngày đi học con vẫn chưa có sách, đã tự chạy 5–6 nhà sách. Cuối cùng, chị chấp nhận mua thêm đồ dùng học tập không thật sự cần để đổi lấy điều kiện mua trọn bộ sách lớp 3 còn hiếm trên kệ. Những câu chuyện này cho thấy phụ huynh đang trả thêm chi phí thời gian, công sức, thậm chí chi phí tài chính không cần thiết chỉ để được cảm giác “đủ bộ sách cho con” trước thềm năm học. Vấn đề là: càng gần ngày khai giảng, phụ huynh càng lao ra thị trường mua lẻ từng cuốn, khiến những điểm bán lẻ vốn chỉ được phân bổ một phần nguồn sách nhanh chóng trống kệ, từ đó tạo ảo giác thiếu sách giáo khoa toàn diện. Trong khi đó, nhiều trường học đã chủ động đặt sách từ sớm, nguồn sách đang tiếp tục được điều chuyển bổ sung. Nếu phụ huynh không bám vào kênh chính thức của nhà trường và nhà xuất bản, mà tự săn sách theo tin đồn, họ đang góp phần làm thị trường thêm hỗn loạn.
Đây là thiếu cục bộ, không khan hiếm toàn hệ thống: nên lo vừa đủ
Điểm mấu chốt cần nhấn mạnh là: thiếu sách giáo khoa hiện nay là thiếu cục bộ, theo địa điểm và thời điểm, chứ không phải “cả nước thiếu sách”. Nguồn sách vẫn đang được in tăng, nhập kho và điều chuyển liên tục để đáp ứng nhu cầu trước ngày khai giảng. Các đơn vị phát hành khẳng định lượng sách đã nhập và cung ứng đều tăng so với năm trước, nhưng vẫn còn một khoảng thiếu vài chục nghìn bản tại một số tỉnh do nhu cầu vượt dự báo. Để xử lý, công ty phát hành đã gửi văn bản đặt bổ sung sách; nhà xuất bản đang gấp rút điều chuyển thêm 8 triệu bản sách giáo khoa và 2 triệu bản sách bài tập đến các địa phương theo nhu cầu thực tế, với mục tiêu đảm bảo học sinh không thiếu sách trước ngày khai giảng. Ở cấp trường, nhiều nơi đã rà soát số học sinh, lập danh sách và đặt mua sách ngay từ tháng 6, tiếp tục chủ động đặt bổ sung để bảo đảm mỗi em có đủ sách vào năm học mới. Nếu phụ huynh nhìn vào bức tranh này, sẽ thấy nỗi lo “con không có sách học” cần được đặt lại cho đúng cường độ. Vâng, thiếu sách giáo khoa là có thật, song nó là hiện tượng cục bộ, đang được xử lý bằng những động thái cụ thể. Điều nguy hiểm hơn là tâm lý hoang mang đẩy phụ huynh đến những nguồn mua không rõ ràng, sách sai phiên bản, sai danh mục – hậu quả còn nặng nề hơn cả việc chậm vài ngày mới có đủ bộ sách.
Chiến lược mua sách tựu trường: 4 việc phụ huynh nên làm ngay
Thay vì tiếp tục lao vào cuộc săn sách căng thẳng, phụ huynh hoàn toàn có thể chủ động biến việc mua sách giáo khoa năm học mới thành kế hoạch có tính toán. Điều này không chỉ giảm áp lực mà còn giúp tránh mua nhầm, mua phải sách ngoài hệ thống. Thứ nhất, hãy bắt đầu chuẩn bị sớm. Ngay khi nhà trường công bố danh mục sách, phụ huynh cần rà soát kỹ phiên bản, danh mục chính thức, tránh tâm lý “sợ hết” mà mua sai bộ. Thứ hai, ưu tiên đăng ký mua qua trường hoặc các điểm phân phối chính thức được nhà xuất bản công bố trên trang thông tin điện tử; đây là kênh giúp tối ưu nguồn sách và hạn chế thiếu lẻ từng cuốn. Thứ ba, nếu tại điểm bán lẻ đang thiếu một vài đầu sách, hãy bình tĩnh chờ nguồn bổ sung hoặc liên hệ nhà trường, đơn vị phát hành để được hướng dẫn, thay vì lập tức săn hàng trên mạng từ nguồn không kiểm chứng. Cuối cùng, dành thời gian thống kê số lượng con, khối lớp, nhu cầu sách ngay từ đầu hè – điều đã được thực tế chứng minh là giải pháp quan trọng ở các địa bàn xa trung tâm. Khi phụ huynh có chiến lược mua sách tựu trường, thị trường sẽ bớt dồn cục, áp lực lên các nhà sách giảm, và vẫn đủ chỗ cho mọi trẻ em bước vào năm học mới với bộ sách đúng, đủ mà không cần một cuộc chạy đua đầy mồ hôi.
