Quy hoạch TPHCM 100 năm: bước ngoặt tư duy hay kế hoạch trên giấy?
Quy hoạch TPHCM 100 năm là định hướng phát triển dài hạn gắn quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025-2050 với tầm nhìn trăm năm, nhằm xây dựng một đô thị có sức cạnh tranh khu vực, huy động được nguồn lực lớn và vận hành theo cơ chế đặc thù, thay vì chỉ xử lý các nhu cầu ngắn hạn từng giai đoạn rời rạc.
Điểm đáng chú ý là quy hoạch này không đứng một mình, mà được đặt trong gói 25 dự thảo triển khai Luật Phát triển đô thị, tập trung vào cơ chế huy động nguồn lực, thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng, quản lý đô thị và nâng cao chất lượng nhân lực. Nói cách khác, thành phố đang cố gắng biến tầm nhìn trăm năm thành một “bộ công cụ” chính sách cụ thể, thay vì khẩu hiệu chung chung.
Ngày 12/10, Thường trực HĐND và UBND thành phố đã họp để nghe báo cáo chuẩn bị kỳ họp thứ sáu (chuyên đề) HĐND khóa XI, với 60 nội dung dự kiến trình, gồm 38 dự thảo nghị quyết quy phạm pháp luật và 22 dự thảo nghị quyết cá biệt. Con số này cho thấy quy hoạch tầm nhìn 100 năm đang được “bọc” trong một chương trình cải cách thể chế khá dày đặc, nếu làm nửa vời sẽ rất dễ rơi vào tình trạng quá tải và phân tán.
Khu thương mại tự do và trái phiếu đô thị: hai đòn bẩy quyền lực mới
Nếu quy hoạch TPHCM 100 năm là khung chiến lược, thì khu thương mại tự do và cơ chế phát hành trái phiếu đô thị chính là hai đòn bẩy quyền lực để biến tầm nhìn thành hạ tầng và dòng vốn cụ thể. Các chính sách về phát triển kinh tế biển, khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, vị trí việc làm và thu hút nhân lực chất lượng cao đã được đưa vào danh mục dự kiến xem xét tại kỳ họp chuyên đề.
Song song đó, HĐND thành phố dự kiến bàn cơ chế huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu dự án, trái phiếu công trình, trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh và vay từ các tổ chức tài chính trong nước. Đây là bước đi mang tính quyết định: nếu không có thị trường trái phiếu đô thị đủ sâu, mọi tham vọng về khu thương mại tự do và hạ tầng logistics chỉ dừng ở bản vẽ.
Ở góc độ chiến lược, việc gắn khu thương mại tự do với cơ chế tài chính mới cho thấy thành phố muốn thoát khỏi phụ thuộc vào ngân sách truyền thống, chuyển sang mô hình huy động vốn thị trường cho phát triển đô thị bền vững. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra rủi ro: nếu thiết kế thể chế không đủ chặt, trái phiếu đô thị có thể trở thành gánh nặng tài khóa thay vì động lực tăng trưởng.
Từ 60 nội dung nghị sự đến năng lực thực thi: thách thức lớn nhất
Một quy hoạch tầm nhìn 100 năm chỉ có ý nghĩa khi bộ máy có khả năng biến nó thành các bước đi 5 năm, 10 năm rõ ràng. Tại phiên họp ngày 12/10, các đại biểu đã thảo luận 60 nội dung dự kiến trình kỳ họp, trong đó 25 dự thảo liên quan trực tiếp đến triển khai Luật Phát triển đô thị. Khối lượng công việc này cho thấy tham vọng lớn, nhưng cũng phơi bày điểm yếu cố hữu: nguy cơ dồn việc vào cuối năm, xử lý hình thức để “kịp tiến độ”.
Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các sở, ngành rà soát kỹ hồ sơ, ưu tiên chính sách có cơ sở thực tiễn và khả năng triển khai ngay, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, bổ sung những nội dung chưa hoàn thiện trước khi trình quyết định. Đây là lời nhắc thẳng thắn rằng quy hoạch trăm năm không thể dựa trên các văn bản thiếu dữ liệu và thiếu khả năng thực thi.
Ở chiều ngược lại, Chủ tịch HĐND thành phố đề nghị rà soát danh mục dự thảo, xác định rõ nội dung đủ điều kiện trình thông qua, phối hợp từ sớm giữa đơn vị soạn thảo và cơ quan thẩm tra, đồng thời thực hiện đầy đủ quy trình tham vấn với các bộ, ngành Trung ương. Nếu các yêu cầu này được thực hiện nghiêm túc, TPHCM có cơ hội biến kỳ họp chuyên đề thành “bài kiểm tra năng lực” cho cả hệ thống trước khi bước vào giai đoạn triển khai quy hoạch dài hạn.
Kết luận: Quy hoạch trăm năm chỉ có giá trị khi dám chọn và dám bỏ
Nhìn từ tổng thể, quy hoạch TPHCM 100 năm, khu thương mại tự do và cơ chế trái phiếu đô thị đang tạo nên một khung chiến lược mới: thành phố muốn tự định hình mình như một cực tăng trưởng có khả năng huy động vốn và thiết kế thể chế riêng, thay vì chỉ trông chờ vào phân bổ ngân sách. Việc kỳ họp chuyên đề sắp tới tập trung vào 25 dự thảo triển khai Luật Phát triển đô thị, cùng với quy hoạch tổng thể 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, cho thấy tham vọng đó là có thật.
Tuy nhiên, điểm mấu chốt không nằm ở số lượng nghị quyết hay độ dài của bản quy hoạch, mà ở khả năng lựa chọn ưu tiên: khu thương mại tự do nào cần làm trước, loại trái phiếu đô thị nào nên phát hành, dự án hạ tầng nào phải được bảo đảm vốn. Nếu TPHCM dám chọn và dám bỏ, tầm nhìn 100 năm có thể trở thành kim chỉ nam cho phát triển đô thị bền vững; nếu không, nó sẽ chỉ là một tài liệu đẹp nằm trong tủ hồ sơ.
